Chính sách bảo vệ sức khỏe người dân trên thế giới: Kiểm soát ung thư bằng luật và chiến lược quốc gia

Theo WHO, sự gia tăng căn bệnh ung thư không chỉ do dân số tăng và già hóa mà còn liên quan đến các yếu tố nguy cơ như thuốc lá, rượu, thừa cân/béo phì, ít vận động, ô nhiễm không khí và một số nhiễm trùng gây ung thư. Một phân tích mới được WHO/IARC công bố tháng 2/2026 cho thấy tối đa khoảng 40% số ca ung thư trên thế giới có thể phòng ngừa được thông qua giảm các yếu tố nguy cơ và áp dụng các biện pháp phòng ngừa đã có bằng chứng.

Phòng, chống và kiểm soát ung thư bằng luật

Mỹ là một trong những quốc gia sớm ban hành luật riêng về phòng, chống ung thư. Luật Chống ung thư quốc gia năm 1971 tăng quyền hạn và nguồn lực cho Viện Chống ung thư quốc gia, đồng thời thiết lập Chương trình Chống ung thư quốc gia nhằm điều phối các hoạt động nghiên cứu, phòng ngừa, chẩn đoán và kiểm soát ung thư trên toàn nước Mỹ.

Luật giao cho Giám đốc Viện trách nhiệm xây dựng và điều phối chương trình quốc gia về ung thư, hỗ trợ nghiên cứu, đào tạo nhân lực, phát triển các trung tâm ung thư và thúc đẩy hợp tác giữa các cơ quan liên bang với các tổ chức nghiên cứu. Đồng thời, luật cũng thành lập Hội đồng Tư vấn chống ung thư quốc gia và Hội đồng của Tổng thống về chống ung thư để tư vấn, đánh giá và giám sát chương trình. Ngân sách được Quốc hội Mỹ cấp cho Viện Chống ung thư quốc gia trong năm tài khóa 2026 là 7,35 tỷ USD, tăng 128 triệu USD so với mức của năm 2025.

Nhật Bản cũng là trường hợp tiêu biểu nhất về việc luật hóa tương đối toàn diện chính sách kiểm soát ung thư. Luật Kiểm soát ung thư được thông qua năm 2006 và có hiệu lực từ tháng 4/2007.

Nguồn: mdlines.com/Health Insight

Theo Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, Luật Thúc đẩy kiểm soát ung thư năm 2006 yêu cầu Chính phủ xây dựng kế hoạch quốc gia về phòng, chống ung thư, làm cơ sở để các tỉnh xây dựng và triển khai kế hoạch riêng. Kế hoạch lần thứ 4 hiện hành được thực hiện trong giai đoạn 2023-2029, tập trung vào 3 nội dung chính là phòng ngừa ung thư, nâng cao chất lượng điều trị và hỗ trợ người bệnh sống cùng ung thư, với mục tiêu không để bất kỳ người bệnh nào bị bỏ lại phía sau. Tháng 3/2026, Nhật xây dựng bộ chỉ số cốt lõi và mô hình logic để theo dõi kết quả của kế hoạch, bao gồm tỷ lệ tử vong chuẩn hóa theo tuổi, tỷ lệ mắc, tỷ lệ sống 5 năm, các chỉ số về ung thư khó điều trị, ung thư hiếm gặp và ung thư ở trẻ em.

Nhật cũng tiếp tục đầu tư vào sàng lọc và phát hiện sớm. Năm 2026, Nhật Bản tiếp tục thử nghiệm chụp CT liều thấp để phát hiện sớm ung thư phổi ở những người hút thuốc nhiều, đồng thời cải thiện chất lượng các chương trình khám sàng lọc để bảo đảm việc phát hiện bệnh dựa trên những phương pháp có cơ sở khoa học.

Tương tự với Mỹ và Nhật Bản, Hàn Quốc cũng xây dựng hệ thống pháp luật và kế hoạch quốc gia riêng về kiểm soát ung thư. Mô hình này kết hợp Luật Kiểm soát ung thư, Các kế hoạch kiểm soát ung thư quốc gia, Trung tâm chống ung thư quốc gia và hệ thống đăng ký/dữ liệu ung thư. Năm 2026, Hàn Quốc tiếp tục đẩy mạnh hạ tầng y tế số và AI, trong đó có áp dụng phòng, chống ung thư.

Tại Mỹ Latin, Brazil luật hóa chính sách quốc gia về phòng ngừa và kiểm soát ung thư bằng Luật số 14.758 năm 2023, bao phủ phòng bệnh, phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị, chăm sóc toàn diện và giảm nhẹ, đồng thời tăng cường quyền của người bệnh.

Nâng chính sách chống ung thư lên tầm chiến lược quốc gia

Canada triển khai Chiến lược quốc gia về kiểm soát ung thư 2019-2029, tập trung vào phòng ngừa, phát hiện sớm, điều trị và giảm bất bình đẳng. Mô hình này kết hợp điều phối ở cấp quốc gia với cung cấp dịch vụ y tế tại các tỉnh, vùng lãnh thổ, đồng thời chú trọng cải thiện sàng lọc và tiếp cận dịch vụ.

Australia hiện triển khai Kế hoạch phòng, chống ung thư giai đoạn 2023-2033, kế hoạch quốc gia kéo dài 10 năm. Một diễn biến đặc biệt đáng chú ý trong giai đoạn 2025-2026 là Chương trình sàng lọc ung thư phổi quốc gia. Theo Cơ quan quốc gia phòng, chống ung thư Australia, chương trình được triển khai từ 1/7/2025, cung cấp CT liều thấp miễn phí cho những người có nguy cơ cao nhưng chưa có triệu chứng nhằm phát hiện ung thư phổi ở giai đoạn sớm hơn.

Mới đây nhất, ngày 7/8/2026, truyền thông Australia đưa tin, nước này đưa ra các hướng dẫn mới về phát hiện ung thư tuyến tiền liệt, nam giới dưới 50 tuổi (cụ thể từ 45 tuổi đến 49) và trên 70 tuổi sẽ được bác sĩ gia đình đề xuất thực hiện xét nghiệm, nhằm cải thiện khả năng chẩn đoán sớm căn bệnh này. Hướng dẫn mới vẫn duy trì khuyến nghị xét nghiệm định kỳ 2 năm một lần cho nam giới từ 50 đến 69 tuổi.

Trong khi đó, Pháp triển khai Chiến lược 10 năm phòng, chống ung thư giai đoạn 2021-2030, với mục tiêu đến năm 2030 giảm khoảng 60.000 ca ung thư có thể phòng ngừa mỗi năm. Theo Viện phòng chống ung thư quốc gia Pháp, năm 2026, Pháp bước vào lộ trình thực hiện giai đoạn 2026-2030, tập trung vào giảm tác động lâu dài của điều trị, nâng cao chất lượng sống, cá thể hóa điều trị và tăng cường nghiên cứu, trong đó có ung thư ở trẻ em.

Còn Anh công bố Kế hoạch phòng, chống ung thư quốc gia vào tháng 2/2026, đặt mục tiêu đến năm 2035 có 75% người mắc ung thư sống ít nhất 5 năm sau chẩn đoán. Kế hoạch bao phủ toàn bộ quá trình từ phòng ngừa, phát hiện sớm đến điều trị và chăm sóc sau điều trị, đồng thời dành riêng 200 triệu bảng Anh trong năm 2026-2027 để cải thiện phát hiện sớm và giảm bất bình đẳng trong tiếp cận dịch vụ ung thư.