Chủ động giữ ổn định kinh tế vĩ mô trước áp lực lạm phát

Diễn biến này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chủ động triển khai đồng bộ các giải pháp điều hành từ chính sách tiền tệ, tài khóa đến quản lý thị trường, nhằm kiểm soát mặt bằng giá và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Nhận diện những nguy cơ

Theo Cục Thống kê (Bộ Tài chính), CPI tháng 2-2026 tăng 1,14% so với tháng trước, tăng 1,19% so với tháng 12-2025 và tăng 3,35% so với cùng kỳ năm 2025. Bình quân hai tháng đầu năm, CPI tăng 2,94%, trong khi lạm phát cơ bản tăng 3,47%. CPI tháng 2 tăng đáng kể, chủ yếu do giá thực phẩm, dịch vụ ăn uống ngoài gia đình và giao thông tăng, phản ánh nhu cầu mua sắm, đi lại cao trong dịp Tết Nguyên đán.

Cụ thể, nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 2,02%, góp phần làm CPI chung tăng 0,72%. Nhóm văn hóa, giải trí và du lịch tăng 1,36%, chủ yếu do nhu cầu tiêu dùng dịp Tết và chi phí dịch vụ liên quan tăng. Bên cạnh đó, nhóm giao thông tăng 1,23%, góp phần làm CPI chung tăng 0,12%, chủ yếu do chi phí vận tải tăng trong cao điểm đi lại dịp lễ.

PGS.TS, chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh đánh giá, mức tăng CPI trong tháng 2 vừa qua là mức tăng tương đối cao nếu đặt trong bối cảnh điều hành lạm phát những năm gần đây. Tuy nhiên, cần nhìn nhận con số này trong mối tương quan với yếu tố mùa vụ và chu kỳ tiêu dùng, đặc biệt là giai đoạn Tết Nguyên đán khi nhu cầu mua sắm, dịch vụ, ăn uống, đi lại của người dân tăng mạnh.

Vì vậy, không nên quá lo ngại nếu mức tăng này mang tính ngắn hạn và không lan rộng sang các nhóm hàng hóa, dịch vụ thiết yếu khác trong thời gian dài. Mặc dù vậy, giá xăng, dầu trong nước gần đây tăng bởi ảnh hưởng từ thị trường quốc tế trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông sẽ gây áp lực lên lạm phát.

Đồng quan điểm, Tiến sĩ, chuyên gia kinh tế Nguyễn Bích Lâm cho rằng, giá xăng, dầu tăng có tác động rất lớn đến nền kinh tế, đặc biệt là đối với doanh nghiệp vận tải, hoạt động sản xuất và đời sống người dân.

Đồng thời, đây cũng là yếu tố gây áp lực đáng kể lên lạm phát. Trước hết, xăng, dầu được coi là “mạch máu” của ngành vận tải. Chi phí nhiên liệu thường chiếm khoảng 30-40% tổng chi phí vận hành của doanh nghiệp vận tải. Khi giá xăng, dầu tăng mạnh, giá cước vận tải có xu hướng điều chỉnh tăng và kéo theo giá nhiều loại hàng hóa khác tăng.

Đây là cơ chế truyền dẫn rất rõ từ giá năng lượng sang mặt bằng giá chung của nền kinh tế. Giá xăng, dầu còn tác động trực tiếp đến đời sống của người dân khi với phần lớn hộ gia đình, chi phí nhiên liệu cho việc đi lại chiếm một tỷ trọng đáng kể trong tổng chi tiêu.

Người tiêu dùng chọn mua nông sản tại siêu thị Winmart (phường Cầu Giấy). Ảnh: Nguyễn Quang

“Một yếu tố khác cần lưu ý là kỳ vọng lạm phát. Khi giá xăng, dầu tăng mạnh và kéo dài, người dân, doanh nghiệp có xu hướng dự báo giá cả sẽ tiếp tục tăng. Điều này có thể khiến doanh nghiệp điều chỉnh giá bán sớm hơn hoặc tăng giá mạnh hơn để phòng ngừa rủi ro chi phí trong tương lai. Chính yếu tố tâm lý này có thể khiến áp lực lạm phát trở nên lớn hơn”, Tiến sĩ Nguyễn Bích Lâm nói.

Một số chuyên gia cho rằng, mức độ đáng lo ngại còn phụ thuộc vào biên độ và thời gian tăng của giá xăng, dầu. Nếu giá chỉ tăng trong ngắn hạn và được điều tiết hợp lý thông qua các công cụ như quỹ bình ổn, chính sách thuế, phí, thì tác động đến lạm phát sẽ được kiểm soát. Ngược lại, nếu giá năng lượng duy trì ở mức cao trong thời gian dài, kết hợp với áp lực từ tỷ giá hoặc chi phí nhập khẩu, nguy cơ lạm phát gia tăng là hiện hữu.

Điều hành đồng bộ chính sách và quản lý thị trường

Theo chuyên gia kinh tế Đinh Trọng Thịnh, để kiểm soát lạm phát hiệu quả, trước hết cần tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ một cách linh hoạt, thận trọng, kiểm soát tốt tăng trưởng tín dụng và ổn định mặt bằng lãi suất. Song song với đó, chính sách tài khóa cần phối hợp chặt chẽ, đặc biệt trong việc điều hành giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý như điện, y tế, giáo dục theo lộ trình phù hợp, tránh gây “sốc” cho thị trường.

Ngoài ra, cần tăng cường quản lý thị trường, kiểm soát tốt nguồn cung hàng hóa thiết yếu, hạn chế tình trạng đầu cơ, găm hàng, đẩy giá. Việc đẩy mạnh sản xuất trong nước, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu cũng là giải pháp quan trọng nhằm giảm áp lực chi phí.

Bên cạnh đó, công tác dự báo và truyền thông chính sách cần được nâng cao để ổn định tâm lý thị trường. Khi thông tin minh bạch, kịp thời, kỳ vọng lạm phát sẽ được kiểm soát tốt hơn, qua đó góp phần giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô trong năm 2026.

Tiến sĩ Nguyễn Bích Lâm kiến nghị, ngoài yếu tố giá xăng, dầu, cần theo dõi chặt các nhóm hàng hóa có khả năng tác động lớn tới lạm phát. Một số mặt hàng nguyên liệu đầu vào quan trọng như sắt thép, vật liệu xây dựng, phân bón, thức ăn chăn nuôi… nếu tăng giá mạnh sẽ làm tăng chi phí sản xuất của doanh nghiệp. Do đó, cơ quan quản lý cần theo dõi sát diễn biến giá cả để có biện pháp điều hành phù hợp, hạn chế các cú sốc giá có thể xảy ra.

Một số chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP đặt ở mức cao, điều hành lạm phát năm 2026 không thể chỉ mang tính ứng phó khi giá cả đã biến động. Thay vào đó, cần chuyển sang quản trị rủi ro lạm phát một cách chủ động, từ kiểm soát kỳ vọng lạm phát đến xây dựng lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý một cách minh bạch, tránh dồn dập gây sốc.

Chính phủ đã có quyết định áp mức thuế bảo vệ môi trường đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu bay là 0 đồng/lít. Điều này sẽ góp phần ổn định mặt bằng giá nhiên liệu - yếu tố lan tỏa mạnh đến vận tải, sản xuất và tiêu dùng - từ đó góp phần kiềm chế lạm phát trong ngắn hạn.

Thủ tướng Chính phủ cũng vừa ban hành Công điện số 28/CĐ-TTg về tăng cường công tác quản lý, điều hành và bình ổn giá.

Trong Công điện số 28/CĐ-TTg ngày 1-4-2026, Thủ tướng yêu cầu tăng cường triển khai theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời thực hiện các giải pháp đảm bảo cân đối cung - cầu trong nước, ổn định giá cả, không để xảy ra tình trạng thiếu hàng, găm hàng, đầu cơ, tăng giá bất hợp lý, tăng cường kiểm tra chấp hành pháp luật về giá và pháp luật có liên quan để xử lý các hành vi vi phạm theo quy định nhằm kiểm soát lạm phát theo mục tiêu đề ra, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, thúc đẩy tăng trưởng.