Chủ động kiểm soát và phòng, chống dịch bệnh trên đàn vật nuôi

Lực lượng thú y triển khai tiêm vắc-xin phòng cúm gia cầm bao vây các ổ dịch và bảo vệ đàn thủy cầm tại địa phương.

Khoanh vùng, xử lý dứt điểm ổ dịch từ cơ sở

Thời gian qua, công tác chăm sóc, bảo vệ đàn vật nuôi luôn được các địa phương và bà con chăn nuôi trên địa bàn tỉnh chú trọng thực hiện. Nhờ đó, lĩnh vực chăn nuôi duy trì được đà tăng trưởng ổn định, đóng góp quan trọng vào phát triển kinh tế nông nghiệp địa phương. Theo thống kê từ cơ quan chuyên môn, tổng đàn vật nuôi của Ninh Bình hiện đạt quy mô khá lớn với khoảng 23.900 con trâu; 96.300 con bò; 1.140.700 con lợn và khoảng 25,7 triệu con gia cầm.

Tuy nhiên, bước vào giai đoạn thời tiết giao mùa, biên độ nhiệt thay đổi thất thường khiến sức đề kháng của đàn vật nuôi suy giảm, cùng với nhu cầu vận chuyển, tiêu thụ gia súc, gia cầm khiến tình hình dịch bệnh có chiều hướng gia tăng. Hiện trên cả nước có 7 tỉnh đang có dịch cúm gia cầm, DTLCP cũng diễn biến phức tạp tại 20 tỉnh, thành phố.

Không nằm ngoài vòng xoáy phức tạp đó, Ninh Bình hiện cũng đang căng mình ứng phó với nguy cơ “dịch chồng dịch”. Toàn tỉnh hiện có 16 xã, phường có ổ DTLCP chưa đủ điều kiện công bố hết dịch. Đáng chú ý, dịch cúm gia cầm (H5N1) cũng đã xuất hiện trên đàn vịt, ngan tại 6 địa phương.

Trước tình hình cấp bách này, UBND tỉnh đã ban hành văn bản chỉ đạo khẩn, yêu cầu các sở, ban, ngành và chính quyền cơ sở tập trung cao độ, thực hiện nghiêm túc Luật Thú y cùng Kế hoạch số 197/KH-UBND ngày 4/6/2026 của UBND tỉnh về phòng, chống dịch bệnh động vật giai đoạn 2026-2030, quyết tâm dập dịch nhanh chóng để ổn định sản xuất.

Tinh thần chỉ đạo quyết liệt ấy đang được các địa phương khẩn trương hiện thực hóa, nhất là tại những “điểm nóng”. Điển hình như tại xã Gia Viễn - địa bàn vừa có ổ DTLCP chưa được khống chế dứt điểm, vừa xuất hiện dịch cúm gia cầm đe dọa trực tiếp đến đàn gia cầm của người dân. Tính đến cuối tháng 7, toàn xã đã ghi nhận 140 con lợn mắc bệnh buộc phải tiêu hủy với khối lượng hơn 4.600 kg; đồng thời có 14 hộ ở 9 thôn ghi nhận đàn gia cầm dương tính với H5N1, tổng số lượng buộc tiêu hủy lên tới hơn 30.000 con.

Ông Trần Văn Hậu, Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường xã Gia Viễn, cho biết: “Ngay khi phát hiện ổ dịch, xã đã huy động tối đa nhân lực và phương tiện trực tiếp xuống từng thôn xóm để đồng hành cùng bà con tiêu độc, khử trùng chuồng trại. Toàn bộ số gia súc, gia cầm ốm, chết đều được tổ chức tiêu hủy nghiêm ngặt theo đúng quy chuẩn kỹ thuật thú y. Địa phương cũng lập các chốt chặn, kiên quyết không để tình trạng vận chuyển động vật ra khỏi vùng dịch và khuyến cáo bà con tuyệt đối không tái đàn vào thời điểm nhạy cảm này”.

Cán bộ Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Gia Viễn hướng dẫn người dân sử dụng hóa chất tiêu độc và xử lý môi trường.

Cùng với việc cấp phát 62 lít hóa chất và 1,6 tấn vôi tỏa để tiêu độc khử trùng, xã Gia Viễn đã mua, phân bổ hơn 50.000 liều vắc-xin cúm để người dân khẩn trương tiêm phòng bao vây. Địa phương cũng tạm dừng các công việc chưa thực sự cần thiết để dồn cán bộ chuyên môn bám sát địa bàn.

Ông Vũ Duy Lý, đại diện Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công xã Gia Viễn, chia sẻ: “Anh em cán bộ tại Trung tâm luôn túc trực, thường xuyên xuống từng chuồng trại của các hộ có dịch để hướng dẫn quy trình cách ly, tiêu độc và xử lý môi trường. Đối với các hộ chưa bị nhiễm bệnh, chúng tôi liên tục tuyên truyền, hướng dẫn bà con chủ động gia cố chuồng trại, thực hiện chăn nuôi an toàn sinh học theo đúng quy định để ngăn chặn nguy cơ mầm bệnh xâm nhập từ bên ngoài”.

Sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền đã nhận được sự đồng thuận, tự giác cao từ người dân. Anh Bùi Văn Duẩn, một hộ chăn nuôi tại thôn Cầu Lân, xã Gia Viễn, cho biết: “Gia đình tôi nuôi hàng trăm con chim bồ câu và đàn thủy cầm, nếu dịch bệnh lọt vào thì mất trắng. Nhờ xã kịp thời hỗ trợ hóa chất khử trùng, gia đình tôi còn chủ động mua thêm vôi bột rải kín các lối đi và quanh chuồng. Bình thường mỗi tuần tôi chỉ phun thuốc sát trùng một lần, nhưng trong cao điểm dịch bệnh này, ngày nào tôi cũng phun đều đặn một lượt để bảo vệ an toàn tối đa cho đàn vật nuôi”.

Tại xã Yên Từ, khi ổ dịch DTLCP bùng phát tại hộ ông Phạm Văn Chính (thôn Đông Nộn Khê) làm 30 con lợn bị chết và buộc phải tiêu hủy, chính quyền địa phương đã lập tức kích hoạt các biện pháp khẩn cấp. Xã quán triệt phương châm “3 không”: Không tự ý vận chuyển, không mua bán, không giết mổ hoặc vứt xác động vật ốm chết ra môi trường. Đồng thời, gắn trách nhiệm trực tiếp của Trưởng thôn nếu để xảy ra lơ là, lây lan dịch bệnh; yêu cầu các cơ sở giết mổ, kinh doanh thịt gia súc tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kiểm dịch, kiên quyết xử lý triệt để hành vi bán chạy lợn bệnh.

Chủ động lập “lá chắn” an toàn sinh học

Tại các địa phương chưa ghi nhận dịch bệnh xâm nhiễm, phương châm “phòng bệnh hơn chữa bệnh” được triển khai thực chất và đồng bộ.

Xã Vũ Dương hiện có tổng đàn chăn nuôi khá lớn với khoảng 60 con trâu, 500 con bò, 10.000 con lợn và trên 30.000 con gia cầm. Dù trên địa bàn chưa xuất hiện ổ dịch, nhưng trước sức ép lây lan từ các vùng lân cận, địa phương đã chủ động xây dựng phương án phòng vệ từ sớm.

Ông Trần Bá Huấn, Phó Chủ tịch UBND xã Vũ Dương, khẳng định: “Xác định phòng dịch từ sớm, từ xa là yếu tố cốt yếu, trên cơ sở nguồn kinh phí được phân bổ, xã đã chỉ đạo cơ quan chuyên môn mua vôi bột, hóa chất cấp phát tận tay từng hộ chăn nuôi. Chúng tôi duy trì mạng lưới giám sát chặt chẽ tại từng thôn xóm để phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường, sẵn sàng khoanh vùng xử lý kịp thời, không để mầm bệnh có cơ hội phát sinh và lây lan diện rộng”.

Hộ chăn nuôi tăng cường phun hóa chất sát trùng khu vực lồng nuôi để chủ động phòng, chống dịch bệnh.

Nhờ làm tốt công tác tuyên truyền, các hộ chăn nuôi tại xã Vũ Dương đã chủ động thay đổi tập quán, áp dụng triệt để quy trình khép kín. Anh Đinh Quang Tuấn (thôn Hạ, xã Vũ Dương) cho biết: “Trang trại của tôi duy trì thường xuyên đàn lợn nái từ 15 đến 20 con theo hình thức tự nhân giống, sinh sản đến đâu thì nuôi thịt đến đó chứ tuyệt đối không mua con giống trôi nổi bên ngoài về. Để đảm bảo nguồn nước sạch cho đàn vật nuôi, tôi đã đầu tư khoan giếng sâu 80m. Toàn bộ chất thải chuồng trại đều được dẫn thẳng và xử lý liên hoàn qua hệ thống 6 bể biogas, vừa đảm bảo vệ sinh môi trường vừa triệt tiêu mầm bệnh xâm nhập”.

Ở quy mô trang trại gia cầm, việc tuân thủ lịch vắc-xin nghiêm ngặt được coi là “lá chắn thép” bảo vệ tài sản. Bà Nguyễn Thị Tuyển, chủ trang trại gà tại xã Phong Doanh, chia sẻ: “Chăn nuôi số lượng lớn thì phòng dịch phải đặt lên hàng đầu. Toàn bộ đàn gà của trang trại luôn được tiêm phòng, nhỏ mắt và cho uống vắc-xin đầy đủ ngay từ khi mới nở theo đúng độ tuổi: từ phòng bệnh Marek, Newcastle (chủng F), Gumboro ở những tuần đầu, cho đến tiêm vắc-xin phòng cúm gia cầm định kỳ. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật thú y, mà đàn gà của gia đình tôi luôn có sức đề kháng tốt và phát triển ổn định”.

Những giải pháp cấp bách thời điểm then chốt

Để nhanh chóng kiểm soát, xử lý dứt điểm các ổ dịch còn tồn tại và giữ vững an toàn cho tổng đàn vật nuôi, ngành Nông nghiệp và Môi trường đang tăng cường đôn đốc các địa phương kiểm tra trực tiếp từng ổ dịch chưa qua 21 ngày, cung ứng kịp thời vắc-xin, hóa chất và cập nhật diễn biến xử lý hàng ngày.

Ông Mai Văn Quang, Phó Chi cục trưởng Chi cục Thú y tỉnh, nhấn mạnh: “Đối với các địa phương đang có dịch tả lợn Châu Phi, giải pháp trọng yếu để nhanh chóng dập dịch là tăng cường giám sát tận gốc, phát hiện sớm và xử lý thật nghiêm các trường hợp cố tình giấu dịch, bán chạy hoặc xả chất thải chưa qua xử lý ra môi trường. Đồng thời, các địa phương cần đẩy mạnh phổ biến chính sách hỗ trợ thiệt hại của Nhà nước đối với đàn vật nuôi buộc phải tiêu hủy để người chăn nuôi an tâm, tự giác phối hợp với chính quyền trong công tác chống dịch”.

Nhằm chủ động ứng phó trước diễn biến thời tiết phức tạp và nguy cơ dịch chồng dịch, cơ quan chuyên môn khuyến cáo chính quyền các địa phương và người chăn nuôi cần tập trung thực hiện nghiêm các biện pháp trọng tâm. Trong đó, khẩn trương rà soát, thống kê toàn diện tổng đàn tại từng hộ chăn nuôi, đặc biệt là các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ, đàn mới phát sinh hoặc chưa được tiêm phòng đầy đủ. Tổ chức tiêm ngay các loại vắc-xin bắt buộc, nhất là vắc-xin cúm gia cầm; đảm bảo lựa chọn vắc-xin phù hợp với chủng vi-rút đang lưu hành, tiêm đúng đối tượng, đủ liều lượng và kỹ thuật, tuyệt đối không bỏ sót diện tiêm.

Người dân xã Gia Viễn chủ động rải vôi bột khử trùng toàn bộ khuôn viên, lối đi xung quanh khu vực chăn nuôi nhằm ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập.

Thực hiện nghiêm ngặt các biện pháp an toàn sinh học. Định kỳ tổng vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại bằng vôi bột và hóa chất chuyên dụng. Quản lý chặt chẽ nguồn thức ăn, nước uống, hạn chế người lạ ra vào khu vực chuồng trại; tuyệt đối không tái đàn tại các vùng đang có dịch khi chưa đủ điều kiện an toàn.

Siết chặt kiểm tra, giám sát hoạt động buôn bán, thu gom, vận chuyển và giết mổ động vật, sản phẩm động vật trên địa bàn. Kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vận chuyển, tiêu thụ gia súc, gia cầm mắc bệnh, nghi mắc bệnh hoặc không rõ nguồn gốc kiểm dịch.

Đẩy mạnh tuyên truyền và phát huy vai trò giám sát cộng đồng của các tổ chức đoàn thể cùng người dân. Khi phát hiện vật nuôi có biểu hiện ốm, chết bất thường, chủ hộ phải báo ngay cho cán bộ thú y, trưởng thôn hoặc chính quyền xã để lấy mẫu xét nghiệm và xử lý theo đúng quy trình chuyên môn, tuyệt đối không tự ý điều trị hay bán tháo ra thị trường.

Thời điểm hiện tại, ngành chăn nuôi đang bước vào giai đoạn then chốt khi các hộ dân và trang trại bắt đầu chuẩn bị vào đàn, tái đàn nhằm đáp ứng nhu cầu tiêu thụ thực phẩm tăng cao vào dịp cuối năm và Tết Nguyên đán. Chính vì vậy, việc giữ vững an toàn dịch bệnh lúc này là vô cùng quan trọng, vừa bảo vệ nguồn sinh kế của người nông dân, vừa giữ vững nguồn cung thực phẩm an toàn, bình ổn cho thị trường. Với sự vào cuộc quyết liệt của cả hệ thống chính trị cùng ý thức tự giác tuân thủ quy trình an toàn sinh học của từng hộ chăn nuôi, Ninh Bình quyết tâm khống chế triệt để dịch bệnh để ngành chăn nuôi địa phương “cán đích” các mục tiêu tăng trưởng bền vững.