Chủ động trước thiên tai - Nâng cao năng lực phòng thủ dân sự ở cơ sở (Bài 1): Chủ động từ sớm, từ xa

Ban Chỉ huy Quân sự xã Yên Định huấn luyện lực lượng dân quân phương án xử lý tình huống phòng, chống lụt bão tại khu vực xung yếu dọc đê sông Cầu Chày.

Xây dựng “lá chắn” từ cơ sở

Những ngày đầu mùa mưa bão, theo chân đoàn công tác của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh kiểm tra công tác chuẩn bị ứng phó thiên tai tại các xã, phường trong tỉnh, điều dễ nhận thấy là sự chủ động được các địa phương triển khai từ khá sớm. Trên những tuyến đê, hồ chứa, tại các điểm có nguy cơ sạt lở hay trong trụ sở UBND xã, các địa phương rà soát từng phương án, kiểm tra vật tư, cập nhật danh sách các hộ dân cần sơ tán nếu có tình huống xảy ra. Chính sự chuẩn bị ấy cho thấy công tác phòng thủ dân sự ở cơ sở đang chuyển dần từ tư duy “ứng phó” sang “phòng ngừa chủ động”, lấy chuẩn bị từ sớm, từ xa làm nền tảng để giảm thiểu thiệt hại.

Tinh thần chủ động ấy được các địa phương cụ thể hóa bằng hàng loạt giải pháp, như: rà soát, bổ sung phương án phòng, chống thiên tai; xây dựng kịch bản ứng phó phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp; chuẩn bị đầy đủ lực lượng, vật tư, phương tiện và hậu cần theo từng cấp độ rủi ro. Mục tiêu không chỉ là hoàn thiện hồ sơ, kế hoạch mà bảo đảm mọi phương án đều có thể triển khai ngay khi phát sinh tình huống. Đến nay, các ngành, địa phương trong tỉnh đã đồng bộ kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự từ tỉnh đến xã theo quy định của Luật Phòng thủ dân sự; rà soát, bổ sung phương án huy động lực lượng, vật tư, phương tiện và hậu cần phục vụ phòng, chống thiên tai, tìm kiếm cứu nạn. Đồng thời, hoàn thiện phương án sơ tán dân tại các khu vực nguy cơ cao; xây dựng phương án bảo vệ 42 trọng điểm đê điều và 57 hồ chứa mất an toàn theo phương châm “4 tại chỗ”; chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật tư y tế, hóa chất, thiết bị và bảo đảm thông tin liên lạc thông suốt, sẵn sàng ứng phó mọi tình huống.

Theo Phó Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi Khương Anh Tấn: “Qua kiểm tra thực tế, nhìn chung các địa phương đã chủ động chuẩn bị từ sớm, bám sát phương châm “4 tại chỗ”, rà soát tương đối đầy đủ các điểm có nguy cơ mất an toàn trước mùa mưa bão. Phương án càng sát thực tế, việc kiểm tra càng kỹ lưỡng, sự phối hợp giữa các lực lượng càng chặt chẽ thì thiệt hại sẽ càng được hạn chế. Bởi vậy, các đợt kiểm tra trước mùa mưa bão không chỉ nhằm đánh giá tiến độ chuẩn bị mà còn giúp từng địa phương tự rà soát, hoàn thiện toàn bộ hệ thống phòng thủ dân sự của mình”.

Phát huy sức mạnh cộng đồng

Trong những giờ đầu khi thiên tai xảy ra, lực lượng cơ sở luôn là những người có mặt sớm nhất, nắm chắc địa bàn nhất và trực tiếp hỗ trợ Nhân dân. Vì vậy, cùng với hoàn thiện phương án, việc củng cố lực lượng và phát huy phương châm “4 tại chỗ” được các địa phương đặc biệt chú trọng.

Theo Chủ tịch UBND xã Yên Định Nguyễn Đăng Trường: “Trên địa bàn xã có hai hệ thống đê sông Mã và sông Cầu Chày với gần 10,9km đê. Ngay từ đầu năm, xã đã rà soát toàn bộ các điểm xung yếu, kiện toàn lực lượng xung kích và chuẩn bị đầy đủ vật tư theo phương án đã ban hành. Xã luôn duy trì đội xung kích phòng chống thiên tai với 225 thành viên, được phân công phụ trách từng khu vực sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ sơ tán Nhân dân, cứu hộ, cứu nạn, và hỗ trợ Nhân dân sau thiên tai".

Đoàn công tác của Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh kiểm tra công tác chuẩn bị vật tư ứng phó với thiên tai tại xã Điền Quang.

Hiện nay, các ngành, địa phương đã rà soát, bổ sung, hoàn thiện phương án huy động lực lượng tham gia công tác phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn với hơn 191.700 người tham gia. Trong đó, lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai của 166 xã, phường có 55.166 người. Qua thực tế kiểm tra, các địa phương cũng đã rà soát phương án sơ tán dân; xác định cụ thể các khu vực có nguy cơ lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt; chuẩn bị địa điểm tránh trú an toàn, bảo đảm lương thực, nước sạch, thuốc men và các điều kiện thiết yếu phục vụ người dân khi phải di dời khẩn cấp. Bên cạnh đó, các ngành thường xuyên phối hợp với các địa phương tổ chức tập huấn, tuyên truyền, hướng dẫn kỹ năng ứng phó với lũ quét, sạt lở đất, ngập lụt và các tình huống khẩn cấp...

Theo Giám đốc Sở Công Thương Nguyễn Tiến Hiệu, thành viên Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh: “Điều quan trọng nhất trong công tác phòng thủ dân sự hiện nay là thay đổi tư duy từ “ứng phó” sang “phòng ngừa”. Khi chính quyền cơ sở chủ động chuẩn bị, lực lượng được tổ chức chặt chẽ và người dân nâng cao ý thức phòng tránh, thiệt hại do thiên tai sẽ được hạn chế ở mức thấp nhất. Đây cũng là mục tiêu xuyên suốt mà tỉnh đang hướng tới trong quá trình xây dựng năng lực phòng thủ dân sự vững chắc ngay từ cơ sở”.

Bài học từ những thiệt hại lên tới khoảng 4.090 tỷ đồng do thiên tai gây ra trên địa bàn tỉnh trong năm 2025 cho thấy sự chuẩn bị từ sớm có ý nghĩa rất quan trọng. Khi công tác chuẩn bị được thực hiện đầy đủ trước mùa mưa bão, phương châm “4 tại chỗ” được triển khai thực chất và người dân trở thành chủ thể của công tác phòng ngừa, năng lực phòng thủ dân sự ở cơ sở sẽ tiếp tục được nâng lên, góp phần bảo vệ an toàn tính mạng, tài sản của Nhân dân và giảm thiểu thấp nhất thiệt hại do thiên tai gây ra trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.

Bài và ảnh: Lê Hợi

(còn nữa)