Chủ quyền trí tuệ nhân tạo, an ninh lượng tử và nguồn nhân lực: Nền tảng cho siêu đô thị số của TP. Hồ Chí Minh

Các chuyên gia, đại diện cơ quan quản lý và doanh nghiệp trong và ngoài nước thảo luận tại phiên chuyên đề trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026 (AEF 2026) tại Thành phố Hồ Chí Minh, bên cạnh những con số ấn tượng về quy mô với hơn 1.800 đại biểu và 250 diễn giả đến từ 60 quốc gia, điều đọng lại sâu sắc nhất nằm ở những phiên thảo luận chuyên đề về trí tuệ nhân tạo (AI). Đây không còn là câu chuyện của những cỗ máy hay thuật toán đơn thuần, mà là bài toán chiến lược về chủ quyền công nghệ, an ninh dữ liệu và đặc biệt là nguồn nhân lực – yếu tố được xem là “chìa khóa” để Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng bứt phá trong kỷ nguyên số.

Chủ quyền AI: Từ lựa chọn chiến lược đến năng lực tự chủ

Phiên chuyên đề “Năng lực chủ quyền trí tuệ nhân tạo” diễn ra chiều 27/10 với sự tham dự của đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam và phát biểu đặc biệt của Thứ trưởng Bộ Điện tử và Công nghệ Thông tin Ấn Độ, ông S. Krishnan. Chủ đề được đặt ra thẳng thắn: Làm sao để một quốc gia, một siêu đô thị có thể làm chủ được “vận mệnh” trí tuệ nhân tạo của mình, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng nước ngoài.

Chủ quyền trí tuệ nhân tạo, theo cách tiếp cận được nhiều chuyên gia nêu tại diễn đàn, không có nghĩa là tự làm tất cả mọi thứ, mà là năng lực lựa chọn những gì cần tự xây dựng và những gì có thể hợp tác. Với Thành phố Hồ Chí Minh, một siêu đô thị hơn 14 triệu dân đang vận hành dựa ngày càng nhiều vào dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo, việc xác định rõ đâu là “phần lõi” cần tự chủ – từ hạ tầng tính toán, mô hình ngôn ngữ đến dữ liệu huấn luyện – là bước đi tiên quyết để bảo vệ chủ quyền số quốc gia. Sự hiện diện của đại diện Ấn Độ, quốc gia có nền công nghệ thông tin phát triển mạnh, cho thấy Thành phố Hồ Chí Minh đang tìm kiếm những đối tác chiến lược để cùng chia sẻ kinh nghiệm xây dựng năng lực tự chủ công nghệ.

Các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp thảo luận tại phiên chuyên đề “Ứng dụng AI trong quản trị siêu đô thị và công nghiệp”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

An ninh mạng lượng tử: Chuẩn bị cho một cuộc đua chưa có hồi kết

Song song với câu chuyện chủ quyền AI, phiên thảo luận “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử” đã gióng lên hồi chuông cảnh báo về một mối nguy hiểm âm thầm nhưng mang tính sống còn.

Phó giáo sư-Tiến sỹ Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Hội đồng Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh, cảnh báo rằng kịch bản “thu thập dữ liệu ngay, giải mã sau” đang diễn ra trên toàn cầu.

Máy tính lượng tử trong tương lai, một khi đủ mạnh, có thể phá vỡ các thuật toán mã hóa hiện hành, khiến toàn bộ dữ liệu tài chính, ngân hàng và hạ tầng số trọng yếu của thành phố đứng trước nguy cơ bị bẻ khóa.

Ông Lê Quốc Cường, Thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số (Hội đồng Phát triển TPHCM), trình bày tham luận tại phiên chuyên đề “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Ông Stephen Oh, đại diện Công ty Korea Quantum Computing (KQC), chia sẻ thẳng thắn rằng các chữ ký số và dữ liệu mã hóa mà chúng ta đang sử dụng hôm nay đều có thể bị thu thập và lưu trữ, chờ đến ngày máy tính lượng tử đủ sức mạnh để giải mã. Do đó, việc chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử (PQC) không còn là câu chuyện của tương lai xa, mà là yêu cầu cấp thiết ngay từ bây giờ để bảo vệ an toàn đô thị và chủ quyền số.

Nguồn nhân lực: “Nút thắt” cần tháo gỡ

Tuy nhiên, dù có chiến lược chủ quyền AI hay hạ tầng an ninh lượng tử tốt đến đâu, tất cả sẽ khó thành hiện thực nếu thiếu đi yếu tố con người. Tại phiên chuyên đề “Từ triển khai AI đến chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai ngành sản xuất”, ông Ge Jun, Tổng Giám đốc Công ty TOJOY Enterprise Services, đã thẳng thắn chỉ ra rằng nguồn nhân lực vẫn là một trong những thách thức lớn nhất đối với Việt Nam trong lĩnh vực AI. Theo ông, chính quyền thành phố cần khuyến khích người lao động tập trung vào các chuyên môn cụ thể về AI, đồng thời triển khai các chương trình đào tạo giúp kỹ sư trẻ nhanh chóng thích ứng với yêu cầu thực tế của doanh nghiệp.

Ông Stephen Oh, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc Công nghệ (CTO) Korea Quantum Computing (KQC), phát biểu tại phiên chuyên đề “An toàn dữ liệu và an ninh mạng trong kỷ nguyên lượng tử”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Trong một chia sẻ bên lề diễn đàn, ông Nguyễn Hoàng Minh, đại diện một đơn vị công nghệ tham gia trưng bày tại AEF 2026, bày tỏ: “Chúng tôi rất muốn tuyển dụng nhân sự AI chất lượng cao tại Thành phố Hồ Chí Minh, nhưng số lượng ứng viên đáp ứng được yêu cầu về cả tư duy thuật toán lẫn kỹ năng triển khai thực tế vẫn còn hạn chế. Các bạn sinh viên ra trường thường thiếu kinh nghiệm thực chiến. Chúng tôi mong có thêm nhiều chương trình đào tạo gắn kết chặt chẽ hơn giữa nhà trường và doanh nghiệp.”

Góc nhìn từ phía sinh viên cũng cho thấy sự khao khát được tiếp cận với công nghệ mới. Bạn Nguyễn Khánh Linh, sinh viên Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Em rất quan tâm đến các phiên thảo luận về AI và an ninh mạng tại diễn đàn. Em nhận ra rằng kiến thức trên giảng đường là chưa đủ, em cần phải tự học hỏi thêm rất nhiều, đặc biệt là về công nghệ lượng tử và cách bảo mật dữ liệu. Em hy vọng thành phố sẽ có thêm nhiều chương trình hỗ trợ sinh viên tiếp cận với các chuyên gia quốc tế như thế này.”

Ông Trần Anh Tú - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo, Bộ Khoa học và Công nghệ phát biểu tại phiên chuyên đề “Từ triển khai AI đến chuẩn bị nguồn nhân lực cho tương lai ngành sản xuất”. (Ảnh: PV/Vietnam+)

Sự trăn trở của cả doanh nghiệp và sinh viên đã phần nào được giải đáp khi tại diễn đàn, thông tin về việc Thành phố Hồ Chí Minh đang đẩy mạnh hợp tác với Ấn Độ trong lĩnh vực AI, bán dẫn và đào tạo nhân lực chất lượng cao được đưa ra. Những chương trình hợp tác quốc tế này, cùng với việc đưa AI vào giảng dạy từ bậc phổ thông, được kỳ vọng sẽ tạo ra một thế hệ kỹ sư trẻ không chỉ giỏi công nghệ mà còn có khả năng làm chủ và bảo vệ không gian số của chính mình.

Có thể thấy, từ những phiên thảo luận chuyên sâu tại AEF 2026, bức tranh về tương lai AI của Thành phố Hồ Chí Minh đã dần rõ nét. Đó là một tương lai không chỉ được đo đếm bằng số lượng mô hình AI hay trung tâm dữ liệu, mà bằng năng lực tự chủ công nghệ, sự an toàn của hạ tầng số và trên hết là chất lượng nguồn nhân lực – những con người sẽ trực tiếp vận hành và kiến tạo nên một siêu đô thị thông minh, bền vững và an toàn./.

Bà Bùi Minh Phương, Viện phó Viện Phát triển Không gian tầm thấp thuộc Hội Hàng không Vũ trụ Việt Nam, tham gia phiên thảo luận trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế Mùa thu 2026. (Ảnh: PV/Vietnam+)