Chủ tịch FiinGroup: Lợi ích nâng hạng tín nhiệm quốc gia lớn gấp 'trăm nghìn lần' nâng hạng chứng khoán

Trong nhiều năm qua, nâng hạng thị trường chứng khoán luôn được xem là một trong những mục tiêu lớn của thị trường vốn Việt Nam bởi kỳ vọng mở rộng cánh cửa đón dòng vốn ngoại.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Quang Thuân, Chủ tịch FiinGroup, có một câu chuyện còn mang ý nghĩa lớn hơn nhiều đối với chi phí vốn của cả nền kinh tế, đó là nâng hạng tín nhiệm quốc gia.

"Lợi ích của việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia lớn gấp "hàng trăm nghìn lần" so với câu chuyện nâng hạng thị trường chứng khoán", ông Thuân nhận định.

Theo Chủ tịch FiinGroup, tác động của xếp hạng tín nhiệm quốc gia không chỉ dừng lại ở việc Chính phủ đi vay với chi phí thấp hơn mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chi phí vốn của toàn bộ nền kinh tế.

Chi phí vốn của cả nền kinh tế

Theo ông Nguyễn Quang Thuân, hiện các ngân hàng nước ngoài và nhà đầu tư quốc tế đều đang sử dụng những công thức định giá dựa trên xếp hạng tín nhiệm của các tổ chức quốc tế khi tài trợ thương mại, cấp tín dụng, đầu tư vốn hay cung cấp các dịch vụ tài chính khác.

Điều này đồng nghĩa với việc khi mức tín nhiệm quốc gia được cải thiện, chi phí huy động vốn của Chính phủ sẽ giảm xuống. Tác động này sau đó sẽ lan tỏa đến doanh nghiệp, hệ thống ngân hàng cũng như nhiều loại chi phí tài chính khác của nền kinh tế.

Ông Thuân cho rằng việc nâng hạng tín nhiệm quốc gia mang ý nghĩa lớn đối với chi phí vốn của cả nền kinh tế. Ảnh: HT

Theo tính toán của FiinGroup dựa trên mức CDS (hợp đồng hoán đổi rủi ro tín dụng) mà thị trường đang giao dịch, việc cải thiện xếp hạng tín nhiệm có thể giúp giảm chi phí vốn khoảng 0,5 - 1,5%/năm đối với các khoản vay bằng USD.

Với quy mô nợ quốc tế bằng ngoại tệ của Việt Nam hiện vào khoảng 150 tỷ USD, nếu chi phí vốn giảm được 1% mỗi năm sẽ tương đương khoảng 1,5 tỷ USD được tiết giảm.

Con số này chưa bao gồm lợi ích đối với các khoản huy động vốn mới của Chính phủ và khu vực doanh nghiệp trong tương lai.

Theo ông Thuân, Hà Nội hiện cũng đang có kế hoạch huy động khoảng 200.000 tỷ đồng trái phiếu và chắc chắn sẽ phải tiếp cận thị trường quốc tế khi nguồn vốn trong nước là không đủ. TP.HCM cũng đứng trước nhu cầu tương tự.

Trong bối cảnh nhu cầu huy động vốn dài hạn của cả Chính phủ và doanh nghiệp ngày càng lớn, câu chuyện chi phí vốn vì thế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Một vấn đề khác được Chủ tịch FiinGroup đặc biệt nhấn mạnh là cách thức thị trường vốn Việt Nam đang định giá chi phí vốn của doanh nghiệp.

Nhiều sản phẩm tài chính của doanh nghiệp hiện vẫn được định giá dựa trên mặt bằng lãi suất tiền gửi của hệ thống ngân hàng cộng thêm một mức biên độ nhất định. Điều này khiến những dự án có vòng đời hàng chục năm vẫn phải chịu tác động từ những biến động ngắn hạn của thị trường tiền tệ.

Cách thức định giá này cũng khiến nhiều dự án đầu tư dài hạn phải chịu tác động từ những biến động ngắn hạn của mặt bằng lãi suất.

"Điều quan trọng là phải định giá nguồn vốn theo rủi ro của dự án chứ không phải theo rủi ro biến động hàng ngày của một vài ngân hàng thương mại với mặt bằng lãi suất 8 - 9%", ông Thuân nói.

Theo ông Thuân, một dự án hạ tầng có dòng tiền ổn định trong 20 - 30 năm không nên được định giá theo cách tương tự như một khoản tín dụng ngân hàng ngắn hạn. Việc định giá cần phản ánh đúng mức độ rủi ro của dự án, từ rủi ro quốc gia, rủi ro của doanh nghiệp cho đến những cơ chế chính sách đi kèm.

"Hãy thử hình dung nếu lãi suất quay trở lại mức 12% như năm 2022 thì sao? Một dự án đang hoạt động rất tốt, có cơ chế chính sách ổn định vẫn phải gánh chi phí vốn như vậy thì doanh nghiệp khó mà “gồng gánh”", ông cho biết.

Từ góc độ này, có thể thấy câu chuyện nâng hạng tín nhiệm quốc gia không đơn thuần mang ý nghĩa cải thiện hình ảnh của nền kinh tế trong mắt nhà đầu tư quốc tế. Khi mức độ rủi ro của quốc gia được cải thiện, chi phí vốn của Chính phủ, doanh nghiệp và nhiều hoạt động tài chính khác cũng có điều kiện được định giá lại theo hướng hợp lý hơn.

"Cánh cửa" cho dòng vốn dài hạn

Nếu nâng hạng thị trường chứng khoán chủ yếu tác động đến dòng vốn đầu tư vào thị trường cổ phiếu thì xếp hạng tín nhiệm quốc gia lại có phạm vi ảnh hưởng rộng hơn rất nhiều.

Chủ tịch FiinGroup cho biết, các quỹ đầu tư toàn cầu hiện đã giải ngân một phần vào thị trường cổ phiếu Việt Nam nhưng gần như chưa tham gia vào thị trường thu nhập cố định hay thị trường vốn nợ. Đây là điều rất đáng tiếc trong bối cảnh thế giới đang có những quỹ đầu tư quản lý khối tài sản lên tới hàng chục nghìn tỷ USD.

"Nếu chúng ta muốn thu hút dòng vốn từ các quỹ đầu tư toàn cầu như các debt fund (quỹ đầu tư nợ) của BlackRock đang quản lý khoảng 14.000 tỷ USD hay các quỹ hưu trí trong khu vực thì câu chuyện xếp hạng tín nhiệm quốc gia lại trở nên rất quan trọng", ông Thuân cho biết.

Nhiều dự án đầu tư dài hạn phải chịu tác động từ những biến động ngắn hạn của mặt bằng lãi suất. Ảnh: HA

Đối với những khoản đầu tư theo từng dự án cụ thể, ông đánh giá các tổ chức tài chính phát triển hoàn toàn có thể tham gia nếu dự án đáp ứng được các tiêu chí về khả năng huy động vốn, cơ chế chính sách hay cơ chế chia sẻ rủi ro.

Tuy nhiên, với các quỹ đầu tư toàn cầu có quy mô tài sản rất lớn, việc phân bổ vốn lại phụ thuộc nhiều hơn vào những tiêu chí mang tính hệ thống, trong đó có xếp hạng tín nhiệm quốc gia.

Điều này lý giải vì sao tác động của việc nâng hạng tín nhiệm không chỉ dừng lại ở thị trường vốn mà còn liên quan đến hoạt động tài trợ thương mại, bảo hiểm hàng hóa, xuất nhập khẩu hay chi phí đi vay của doanh nghiệp.

Tuy nhiên, điều mà các tổ chức quốc tế quan tâm không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng của Việt Nam.

Theo đó, câu hỏi đặt ra không phải là Việt Nam tăng trưởng 8%, 9% hay ở mức hai con số, mà là nền kinh tế đang được tài trợ bằng nguồn vốn nào để bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.

Nếu các nhu cầu đầu tư dài hạn lại phụ thuộc quá nhiều vào nguồn vốn ngắn hạn, rủi ro của nền kinh tế sẽ gia tăng và khả năng cải thiện xếp hạng tín nhiệm cũng trở nên khó khăn hơn.

Theo Chủ tịch FiinGroup, Việt Nam hoàn toàn có cơ hội cải thiện triển vọng xếp hạng tín nhiệm trước năm 2028 và hướng đến mục tiêu nâng hạng đạt mức “BBB-“ vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, vấn đề quan trọng trước hết là nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế. Theo cam kết của Chính phủ, từ đầu năm 2027, Việt Nam sẽ công bố dự trữ ngoại hối cùng một số chỉ tiêu quan trọng theo các chuẩn mực quốc tế cho các đối tác quốc tế.

Bên cạnh đó còn là câu chuyện về cấu trúc nguồn vốn cho tăng trưởng. Theo ông Thuân, điều mà các tổ chức xếp hạng tín nhiệm theo dõi không chỉ là những con số tăng trưởng của Việt Nam mà còn là cách thức nền kinh tế huy động và phân bổ nguồn lực hỗ trợ.

Nếu một doanh nghiệp đầu tư cho tài sản dài hạn bằng nguồn vốn ngắn hạn thì rủi ro sẽ gia tăng. Một nền kinh tế cũng vận hành theo logic tương tự. Những khoản đầu tư lớn cho hạ tầng, đổi mới sáng tạo hay các động lực tăng trưởng mới cần được tài trợ bằng những nguồn vốn có kỳ hạn phù hợp và bảo đảm tính bền vững trong dài hạn.

Từ góc độ đó, nâng hạng tín nhiệm quốc gia không đơn thuần là câu chuyện về một bậc xếp hạng mới. Đó là câu chuyện về việc nền kinh tế Việt Nam sẽ được thị trường quốc tế định giá như thế nào, doanh nghiệp có thể huy động vốn với chi phí bao nhiêu và tăng trưởng sẽ được tài trợ bằng những nguồn vốn nào trong nhiều thập niên tới.