Chủ tịch Quốc hội: Không 'mở bung' chỉ định thầu mà cần có nguyên tắc

Tách bạch chuyên môn với quản lý bệnh viện

Chiều 23/10, thảo luận tại tổ về các dự án luật, trong đó có Luật Đấu thầu sửa đổi, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, lần sửa đổi này phải nghiên cứu thật kỹ, làm sao để luật có tuổi thọ tương đối dài, tránh tình trạng năm nay sửa, năm sau lại sửa.

Luật Đấu thầu hiện hành còn nhiều bất cập như quy trình quá phức tạp, cứng nhắc, kéo dài hàng loạt dự án đầu tư công.

Bên cạnh đó, tình trạng hủy thầu, bỏ thầu, đấu thầu lại hoặc nhà thầu bỏ dở khá phổ biến, gây lãng phí, thậm chí làm hư hỏng, thất thoát tài sản, nhiều cán bộ bị kỷ luật, truy tố.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu. (Ảnh: Như Ý)

Trong ngành y tế và giáo dục, có những giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ vốn làm chuyên môn tốt nhưng khi chuyển sang công tác quản lý lại gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí vướng vào vòng lao lý. "Điều đó khiến chúng ta rất xót xa", Chủ tịch Quốc hội bày tỏ.

Đề cập thực tế nhiều bác sĩ giỏi, trong đó có những người đứng đầu bệnh viện, vướng vào các vụ việc và bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đại biểu Trần Hoàng Ngân (TPHCM) đề nghị cơ quan quản lý nhà nước và Bộ Y tế nghiên cứu lại mô hình tổ chức, điều hành bệnh viện.

Ông Ngân đồng thời cũng lưu ý cần xem xét liệu một bác sĩ có chuyên môn sâu khi đảm nhiệm vị trí giám đốc bệnh viện có thể đồng thời gánh vác các công việc quản lý, tổ chức đấu thầu và xử lý những nghiệp vụ liên quan hay không?

Ông cho biết, tại một số bệnh viện nước ngoài, chức năng lãnh đạo được phân chia rõ ràng: giám đốc phụ trách chuyên môn, trong khi giám đốc điều hành đảm nhiệm quản trị, thủ tục và các hoạt động vận hành. Theo ông, đây là mô hình đáng để nghiên cứu, xem xét khả năng áp dụng tại Việt Nam.

Chống cài cắm tiêu chí, chia nhỏ gói thầu

Về nội dung sửa đổi, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý 6 vấn đề cốt lõi khi sửa luật: kiểm soát quyền của chủ đầu tư khi phân cấp mạnh, tránh lạm quyền; khung kiểm soát chỉ định thầu và đàm phán cạnh tranh.

Đồng thời cần bảo đảm cạnh tranh thực chất, chống cài cắm tiêu chí, chia nhỏ gói thầu; phương pháp đánh giá, hạn chế theo giá thấp nhất; phạm vi điều chỉnh phải rõ ràng, tránh sửa đổi dàn trải; cơ chế giám sát, trách nhiệm giải trình.

Quốc hội thảo luận tại tổ về các dự án luật, trong đó có Luật Đấu thầu sửa đổi.

Thực tế, tỷ lệ chỉ định thầu vừa qua đã tăng mạnh, song “đấu thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực, chỉ định thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực, miễn là mình không tiêu cực thì rất an tâm".

Nhấn mạnh điều này, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi và mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu để tinh gọn quy trình, bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh cần được nghiên cứu thật kỹ lưỡng.

Theo Chủ tịch Quốc hội, không "mở bung" chỉ định thầu mà cần có nguyên tắc, mức độ, khung cụ thể; quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng đàm phán cạnh tranh chỉ khi chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, công nghệ; làm rõ hành vi chia nhỏ dự án, dự toán để áp dụng hạn mức chỉ định thầu đã được đề xuất bổ sung vào hành vi bị cấm.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (TPHCM) cho rằng, một trong những rủi ro lớn nhất của dự thảo Luật Đấu thầu sửa đổi là mở rộng các căn cứ áp dụng chỉ định thầu, đặt hàng và lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung ảnh hưởng trực tiếp đến tính cạnh tranh.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung. (Ảnh: Như Ý)

“Nếu tiêu chí và cơ chế kiểm soát không được ghi ngay trong luật, thủ tục có thể bớt ở khâu trình duyệt nhưng rủi ro tùy nghi, khiếu kiện và hậu kiểm lại tăng lên”, đại biểu lo ngại.

Đại biểu Nguyễn Vũ Trung cũng cho rằng, giá mua thấp nhất chưa chắc đồng nghĩa với hiệu quả tiết kiệm cao nhất. Đối với các thiết bị y tế như máy xét nghiệm, máy chẩn đoán hình ảnh hoặc thiết bị phẫu thuật, giá mua ban đầu có thể thấp nhưng chi phí hóa chất, vật tư độc quyền, bảo trì và thời gian ngừng máy lại cao. Vì vậy, việc lựa chọn thiết bị cần tính đến tổng chi phí sở hữu và hiệu quả chuyên môn, thay vì chỉ căn cứ vào giá mua ban đầu.