Chủ tịch Quốc hội: Phân cấp đi đôi với trách nhiệm, không để ô nhiễm môi trường kéo dài

Phát biểu thảo luận tại Tổ 2 (Đoàn TP.HCM) sáng 24/10 về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho rằng, cắt giảm tiền kiểm phải đi liền với hậu kiểm thật chặt. Việc phân cấp, phân quyền trong đầu tư cũng phải đi đôi với giữ nghiêm kỷ cương pháp luật và bảo đảm các cam kết quốc tế.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn. Ảnh: Media Quốc hội.

Theo Chủ tịch Quốc hội, tiêu chí phân loại đối tượng đánh giá tác động môi trường hiện chủ yếu được giao cho Chính phủ, trong khi nhiều tiêu chí còn mang tính định tính. Nguy cơ tác động xấu đến môi trường chủ yếu xuất hiện trong giai đoạn thi công. 

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ băn khoăn về việc lược bỏ khu dân cư tập trung, nguồn nước cấp sinh hoạt khỏi các yếu tố nhạy cảm. Theo ông, những gì gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa. 

"Dù đã quyết liệt triển khai nhiều giải pháp, ô nhiễm trong khu dân cư, rác thải sinh hoạt, rác thải bệnh viện, nguồn nước và chất lượng không khí vẫn là những vấn đề đáng quan tâm.

Thiết bị, máy móc quan trắc có bảo đảm độ chính xác để người dân yên tâm hay không, phương pháp tính toán được thực hiện như thế nào?", Chủ tịch Quốc hội đặt câu hỏi về độ chính xác của số liệu đánh giá chất lượng môi trường hằng ngày tại các đô thị lớn như Hà Nội, TP.HCM.

Đối với việc miễn đánh giá tác động môi trường cho dự án thứ cấp trong khu công nghiệp, cụm công nghiệp, Chủ tịch Quốc hội cho rằng, chỉ nên áp dụng khi hạ tầng xử lý môi trường đã đồng bộ, đồng thời loại trừ các dự án có lượng khí thải lớn, phát sinh chất thải nguy hại hoặc nhập khẩu phế liệu. Khi Luật có hiệu lực, cần kiểm tra sâu sát các khu công nghiệp, làng nghề để đánh giá việc xử lý môi trường trên thực tế.

Các đại biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Media Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, ô nhiễm không dừng lại ở địa giới hành chính nên phân cấp phải đi cùng trách nhiệm và điều phối liên vùng.

Chẳng hạn, sông Nhuệ, sông Đáy và hệ thống Bắc Hưng Hải nhiều năm qua vẫn chưa sạch. Nếu trách nhiệm không được phân định rõ ràng, rất dễ dẫn đến tình trạng trách nhiệm chung nhưng cuối cùng không rõ thuộc về ai.

Về trách nhiệm người đứng đầu địa phương nếu để xảy ra ô nhiễm, Chủ tịch Quốc hội nghiêng về phương án gắn trách nhiệm với các chỉ tiêu chất lượng môi trường có thể đo đếm được và được công khai định kỳ; không quy trách nhiệm chung chung, nhưng cũng không để xảy ra tình trạng né tránh trách nhiệm.

Ông cho rằng cần phát động các xã, phường trên cả nước xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp; nâng cao trách nhiệm của từng hộ gia đình, từng người dân trong giữ gìn môi trường để thu hút khách du lịch. Dù cảnh quan đất nước đẹp, núi non hùng vĩ, có nhiều nơi để tham quan, đường phố vẫn còn bẩn, tình trạng xả rác và vệ sinh tại các địa điểm công cộng còn đáng lo ngại.

Về nguồn lực bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội đề cập đề xuất luật hóa mức sàn 2% tổng chi ngân sách cho sự nghiệp bảo vệ môi trường, tương tự Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo. Trước ý kiến lo ngại ảnh hưởng đến nguyên tắc cân đối ngân sách, ông cho rằng Kết luận 75 của Trung ương đã nêu rõ: nếu không luật hóa thì phải chỉ ra cơ chế nào bảo đảm thực hiện. Môi trường không thể chỉ được chi khi ngân sách còn dư.

Quang cảnh phiên thảo luận tổ. Ảnh: Media Quốc hội.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, vấn đề ông quan tâm nhất hiện nay là quản trị bằng dữ liệu, trong đó dữ liệu phải sạch. Ông đề nghị làm rõ cơ sở của con số cắt giảm 90% khi danh mục còn nằm trong nghị định chưa được ban hành; đồng thời đặt câu hỏi liệu cấp tỉnh, cấp xã, nơi cán bộ môi trường chủ yếu kiêm nhiệm, có đủ năng lực hậu kiểm hay không?

Đối với các dự án có tác động liên tỉnh nhưng các địa phương không thống nhất, cần xác định rõ cơ quan có thẩm quyền quyết định cuối cùng, đóng vai trò trọng tài để giải quyết bất đồng...

Từ những vấn đề trên, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt của lần sửa đổi Luật là cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm. 

"Sau khi cắt giảm, trách nhiệm được giao cho ai, phải được xác định rõ. Nới tiền kiểm phải đi đôi với siết chặt hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán và không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần", Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.