Chủ tịch Quốc hội: Phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường, chất lượng sống của người dân

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu tại Tổ 2 (Ảnh: Quang Vinh)

Cắt giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm thực chất

Ngày 24/10, Quốc hội thảo luận ở Tổ về: Dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi); dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.

Phát biểu tại Tổ 2 (Đoàn TPHCM), về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh quan điểm cắt giảm tiền kiểm phải đi đôi với hậu kiểm thực chất. Theo Chủ tịch Quốc hội, hiện nay, các tiêu chí phân loại đối tượng phải thực hiện đánh giá tác động môi trường chủ yếu giao cho Chính phủ quy định, trong đó nhiều tiêu chí còn định tính, nguy cơ tác động xấu chủ yếu ở giai đoạn thi công.

Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, những yếu tố gắn trực tiếp với sức khỏe người dân thì không thể đơn giản hóa. Xây dựng pháp luật về bảo vệ môi trường nhằm nâng cao chất lượng sống của người dân, trong khi hiện nay vẫn còn những vấn đề đáng lo ngại như rác thải sinh hoạt, chất thải bệnh viện, ô nhiễm nguồn nước và chất lượng không khí.

Khi Luật có hiệu lực, Chủ tịch Quốc hội đề nghị cần đi sâu đi sát kiểm tra thực tế tại các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và làng nghề để đánh giá đúng hiệu quả xử lý môi trường. Ví dụ trong lĩnh vực điện lực, hoạt động của các nhà máy nhiệt điện có thể phát sinh tro, xỉ và bụi, ảnh hưởng đến môi trường tại một số địa phương. Việc lựa chọn công nghệ, tiêu chuẩn vận hành và phương án xử lý chất thải cần được xem xét kỹ lưỡng, bảo đảm yêu cầu bảo vệ môi trường trong dài hạn. Không thể chỉ căn cứ vào cam kết của doanh nghiệp mà phải kiểm tra khả năng thực hiện trên thực tế.

Chủ tịch Quốc hội lưu ý, phân cấp phải đi cùng trách nhiệm và cơ chế điều phối liên vùng, Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế, ô nhiễm môi trường không dừng lại ở địa giới hành chính. “Ví dụ, tình trạng ô nhiễm tại lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy và hệ thống sông Bắc Hưng Hải kéo dài nhiều năm có nguyên nhân chính là vì trách nhiệm chung, cha chung không ai khóc”, Chủ tịch Quốc hội nêu ví dụ.

Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần

Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh quan điểm, bảo vệ môi trường cần có sự tham gia của từng địa phương, từng cơ quan, đơn vị, hộ gia đình và người dân. Mỗi xã, phường đều phải phát động, thực hiện tốt việc giữ gìn vệ sinh, xây dựng môi trường sáng, xanh, sạch, đẹp. Các cơ quan nhà nước phải gương mẫu trong việc giữ gìn vệ sinh môi trường. Trường học, bệnh viện, cơ quan công quyền và các công trình công cộng cần được bảo đảm sạch sẽ, thường xuyên kiểm tra, nâng cấp cơ sở vật chất và bố trí kinh phí phù hợp cho việc vệ sinh, duy tu, bảo dưỡng.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, tinh thần xuyên suốt trong lần sửa đổi Luật này là cắt thủ tục nhưng không cắt trách nhiệm; nới tiền kiểm nhưng phải siết hậu kiểm; phân cấp nhưng không phân tán trách nhiệm; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng đơn thuần. Phải kiểm soát được việc xử lý nước thải, chất thải và các yêu cầu bảo vệ môi trường, phát triển kinh tế phải gắn liền với bảo vệ môi trường và chất lượng sống của người dân.

Tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư hợp pháp nhưng không nới lỏng kỷ cương pháp luật

Về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh 3 nguyên tắc: Tạo thuận lợi tối đa cho nhà đầu tư hợp pháp nhưng không nới lỏng kỷ cương pháp luật; Tăng tính chủ động trong điều hành nhưng không làm “mờ” ranh giới thẩm quyền; Tăng ưu đãi, hỗ trợ có chọn lọc nhưng phải kiểm soát được nguồn lực và đo lường được hiệu quả.

Về ưu đãi hỗ trợ đầu tư đặc biệt gắn với cam kết và kết quả thực hiện, Chủ tịch Quốc hội đề nghị làm rõ ngay trong Luật các nguyên tắc, tiêu chí cơ bản để xác định dự án được hưởng ưu đãi đặc biệt; đặc biệt là tiêu chí tác động lan tỏa, tạo động lực phát triển, đóng góp nâng cao sức cạnh tranh kinh tế; hạn chế giao quá nhiều nội dung quyết định cho văn bản dưới luật.

Chủ tịch Quốc hội yêu cầu, phải có cơ chế giám sát, hậu kiểm, thu hồi rõ ràng gắn kết với kết quả đầu ra, không chỉ dựa vào cam kết đầu vào. Quy định rõ tiêu chí đầu ra cụ thể như: tỷ lệ nội địa hóa, thành lập trung tâm chuyển giao công nghệ lõi để nhà đầu tư thấy rõ mức độ ưu đãi tương ứng.

Liên quan đến vấn đề đơn giản hóa thủ tục đầu tư và chuyển đổi số, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát kỹ tính thống nhất với pháp luật chuyên ngành. Đặc biệt là lựa chọn nhà đầu tư đối với các dự án sử dụng khu vực biển, thủ tục đặc biệt cho công nghệ chiến lược như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu; làm rõ vai trò kết nối của Cổng một cửa đầu tư quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị lần sửa đổi này phải bảo đảm tính đồng bộ với các luật liên quan như Luật Đất đai, Luật Khoa học và Công nghệ.