Chủ tịch ThaiBinh Seed: Doanh nghiệp cần cơ chế sandbox để tạo nhiều mô hình mới

Việt Nam đang có cơ hội tái định vị ngành nông nghiệp bằng công nghệ cao, từ AI, dữ liệu lớn đến công nghệ gen và blockchain. Tuy nhiên, theo nhiều doanh nghiệp, rào cản lớn nhất hiện nay không chỉ là vốn hay nhân lực, mà còn ở việc thiếu cơ chế thử nghiệm linh hoạt để công nghệ mới đi vào sản xuất từ phòng thí nghiệm.

Ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn ThaiBinh Seed chia sẻ, sau hơn nửa thế kỷ phát triển, Tập đoàn ThaiBinh Seed đã xây dựng viện nghiên cứu cây trồng, phát triển đội ngũ khoa học chuyên sâu, hình thành liên kết chặt chẽ với viện nghiên cứu, trường đại học trong và ngoài nước. Đến nay, ThaiBinh Seed đã đưa hơn 40 giống cây trồng chất lượng cao vào sản xuất, chiếm khoảng 20% diện tích gieo cấy lúa cả nước.

Ông Trần Mạnh Báo, Chủ tịch Hiệp hội Thương mại Giống cây trồng Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng quản trị Tập đoàn ThaiBinh Seed.

“Những kết quả hiện nay mới chỉ là bước khởi đầu. Trước yêu cầu phát triển nông nghiệp xanh, phát thải thấp, thích ứng biến đổi khí hậu và cạnh tranh quốc tế, doanh nghiệp nông nghiệp Việt Nam cần phải bước sang một giai đoạn phát triển công nghệ ở quy mô lớn hơn, hiện đại hơn và mang tính chiến lược hơn”, ông Trần Mạnh Báo chia sẻ.

Từ nhận thức đó, doanh nghiệp cho biết sẽ tập trung phát triển các công nghệ chọn tạo giống thế hệ mới, bao gồm công nghệ sinh học phân tử, công nghệ gen, trí tuệ nhân tạo (AI) và dữ liệu lớn. Mục tiêu là rút ngắn thời gian chọn tạo giống từ 10-12 năm xuống còn 5-7 năm, đồng thời phát triển các giống cây trồng có khả năng chống chịu sâu bệnh, hạn mặn và thích ứng biến đổi khí hậu.

Để làm được điều này, doanh nghiệp dự kiến đầu tư khoảng 500 tỷ đồng vào hệ thống hạ tầng nghiên cứu, phòng thí nghiệm công nghệ sinh học và khảo nghiệm thông minh trong giai đoạn 2026-2030. Mục tiêu là đến 2030 doanh nghiệp sẽ làm chủ một số công nghệ chọn tạo giống ứng dụng AI và chỉ thị phân tử; đồng thời phát triển ít nhất 5-7 giống cây trồng chiến lược phục vụ xuất khẩu và xây dựng thương hiệu gạo Việt Nam chất lượng cao.

“Nếu không làm chủ công nghệ lõi, không đầu tư cho đổi mới sáng tạo thì nông nghiệp Việt Nam sẽ rất khó cạnh tranh trong bối cảnh toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu và yêu cầu ngày càng cao về chất lượng nông sản”, ông Báo nhận định.

Không dừng ở giống cây trồng, doanh nghiệp này cũng định hướng phát triển hệ sinh thái nông nghiệp số, ứng dụng AI và dữ liệu vệ tinh để quản lý vùng nguyên liệu, sử dụng blockchain trong truy xuất nguồn gốc và xây dựng nền tảng dữ liệu phục vụ quản trị chuỗi sản xuất.

Một hướng đi khác là công nghệ chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp cũng đầu tư các nhà máy chế biến gạo công suất lớn, ứng dụng công nghệ châu Âu và Nhật Bản, hướng tới tận dụng phụ phẩm (cám gạo, trấu) cho năng lượng sinh khối.

Dù bắt đầu đầu tư vào công nghệ chiến lược, doanh nghiệp vẫn gặp không ít rào cản pháp lý.

Theo ông Trần Mạnh Báo, nhiều công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn, công nghệ gen hay nông nghiệp số hiện chưa có hành lang pháp lý thử nghiệm đầy đủ. Do đó, doanh nghiệp cần một cơ chế sandbox để được thử nghiệm công nghệ trong phạm vi, thời gian và điều kiện nhất định trước khi áp dụng rộng rãi.

Sandbox là mô hình đã được nhiều quốc gia áp dụng trong các lĩnh vực fintech, AI và công nghệ mới nhằm tạo không gian thử nghiệm chính sách trước khi hoàn thiện khung pháp lý chính thức. Với nông nghiệp công nghệ cao, cơ chế này càng cần thiết bởi đặc thù nghiên cứu giống cây trồng có chu kỳ kéo dài, chi phí lớn và độ rủi ro cao.

“Nếu có cơ chế, doanh nghiệp sẽ có điều kiện triển khai nhanh hơn và tạo ra nhiều mô hình mới”, ông Báo chia sẻ.

Ngoài sandbox, doanh nghiệp cũng đề xuất Nhà nước có cơ chế đặt hàng công nghệ chiến lược, hình thành các quỹ đầu tư dài hạn cho nghiên cứu nông nghiệp và thúc đẩy liên kết “4 nhà” ở tầm cao hơn, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm ứng dụng và thương mại hóa công nghệ.

Sự đồng hành cởi mở về chính sách từ Chính phủ sẽ là bệ phóng quyết định, giúp các doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ chiến lược và đưa nền nông nghiệp tiến lên nấc thang mới trong chuỗi giá trị toàn cầu.