Chuẩn hóa sản xuất, nâng cao năng lực tuân thủ

Yêu cầu SPS ngày càng khắt khe

Ngày 14/5, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh Đắk Lắk tổ chức Hội nghị “Cập nhật và phổ biến thông tin các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) trong Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Nghị định số 280 của Trung Quốc”.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: Phương Chi

Tại đây, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng cho biết, xu hướng thương mại hiện nay đòi hỏi sản xuất nông sản phải minh bạch, chuẩn hóa và kiểm soát chất lượng theo chuỗi giá trị. Các nước nhập khẩu ngày càng siết chặt yêu cầu về SPS, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn, bao gói và quản lý vùng nguyên liệu. Do đó, đáp ứng tiêu chuẩn SPS không còn là yêu cầu kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành điều kiện bắt buộc để giữ vững thị trường xuất khẩu, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển nông nghiệp bền vững.

RCEP là khuôn khổ hợp tác kinh tế quan trọng giữa các nước ASEAN cùng Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand. Việc thực thi hiệu quả các cam kết trong RCEP sẽ giúp mở rộng thị trường xuất khẩu cho nông sản Việt Nam, đồng thời cũng kéo theo yêu cầu cao hơn về tuân thủ tiêu chuẩn SPS.

Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam Ngô Xuân Nam cho biết, từ đầu năm đến ngày 12/5/2026, 15 quốc gia thành viên RCEP đã phát đi lượng thông báo SPS chiếm 28,2% tổng số thông báo SPS toàn cầu, cao hơn mức trung bình 24% của cả năm 2025. Riêng trong ngày 12/5, Trung Quốc đã ban hành thêm 25 thông báo mới liên quan đến thay đổi biện pháp an toàn thực phẩm, cho thấy xu hướng các thị trường ngày càng gia tăng hàng rào kỹ thuật đối với nông sản nhập khẩu.

Đáng chú ý, tháng 10 năm ngoái, Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) ban hành Nghị định số 280 về đăng ký cơ sở sản xuất thực phẩm nước ngoài xuất khẩu vào Trung Quốc.

Theo đó, nhiều nhóm thực phẩm bắt buộc phải đăng ký thông qua cơ quan có thẩm quyền của nước xuất khẩu bao gồm: ngũ cốc, rau củ sấy khô, các loại hạt, trái cây sấy khô, cà phê và ca cao chưa rang; trái cây tươi, rau tươi, gia vị có nguồn gốc thực vật, trà, dược liệu thực vật dùng làm thực phẩm cùng nhiều sản phẩm nguồn gốc thực vật khác. Quy định mới có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, thay thế Lệnh 248 và được đánh giá sẽ tác động trực tiếp đến cơ quan quản lý, doanh nghiệp, hợp tác xã và cơ sở sản xuất, chế biến của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường này.

Bên cạnh đó, Trung Quốc còn cập nhật nhiều yêu cầu mới liên quan đến kiểm soát an toàn thực phẩm, kiểm dịch động thực vật, truy xuất nguồn gốc, ghi nhãn và bao gói theo Thông báo số 219 ngày 7/11/2025; Thông báo số 27 ngày 18/3/2026 của GACC cùng các quy định liên quan khác.

Các chuyên gia dự hội nghị nhấn mạnh, năng lực tuân thủ SPS sẽ quyết định khả năng duy trì xuất khẩu trong thời gian tới. Thứ trưởng Võ Văn Hưng cũng cho rằng, nếu không chủ động nắm bắt các quy định, chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, điều kiện sản xuất, chế biến và hệ thống kiểm soát chất lượng theo yêu cầu mới; doanh nghiệp có thể gặp khó khăn trong duy trì thị trường, thậm chí phát sinh nguy cơ gián đoạn xuất khẩu.

Cần thống nhất đầu mối, rõ quy trình thực hiện SPS

Trong bối cảnh đó, theo ông Ngô Xuân Nam, doanh nghiệp cần nghiên cứu kỹ Nghị định 280 và các thông báo liên quan để xác định mặt hàng thuộc diện đăng ký qua cơ quan có thẩm quyền hay tự đăng ký với GACC; chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, kê khai chính xác thông tin doanh nghiệp, địa chỉ và sản phẩm bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung theo yêu cầu. Đồng thời, cần tăng cường hệ thống quản lý, giám sát an toàn thực phẩm trong toàn chuỗi sản xuất, từ vùng nguyên liệu đến cơ sở đóng gói, chế biến.

Ngoài ra, trước khi xuất khẩu, doanh nghiệp cần kiểm tra hiệu lực mã đăng ký, tránh trường hợp bị tạm dừng hoặc đình chỉ. Chủ động cập nhật các thông báo dự thảo và quy định SPS mới có thể ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu được đăng tải trên website của Văn phòng SPS Việt Nam.

Liên quan đến đăng ký xuất khẩu vào Trung Quốc, đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật lưu ý, nhiều doanh nghiệp vẫn mắc lỗi khi khai báo trực tuyến như thông tin tài khoản không thống nhất, địa chỉ văn phòng hoặc cơ sở sản xuất chưa chính xác, kê khai sai cơ quan có thẩm quyền địa phương, tên khoa học của sản phẩm hoặc thông tin người liên hệ. Cục cũng khuyến cáo doanh nghiệp cần thiết lập và vận hành hệ thống quản lý an toàn thực phẩm theo nguyên tắc HACCP; chủ động cập nhật các yêu cầu mới từ phía Trung Quốc nhằm bảo đảm đáp ứng điều kiện đăng ký, quản lý và xuất khẩu thực phẩm.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định, nâng cao năng lực thực thi SPS là nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, nhằm chuyển mạnh từ tư duy “đáp ứng yêu cầu thị trường” sang tư duy “chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh bằng tiêu chuẩn, chất lượng và tính minh bạch”.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng đề nghị các cục chuyên ngành và Văn phòng SPS Việt Nam xây dựng hướng dẫn chi tiết, thống nhất, công khai trên hệ thống thông tin với các biểu mẫu chuẩn, quy trình rõ ràng để doanh nghiệp dễ dàng thực hiện. Về phía Bộ sẽ có văn bản đề nghị Chủ tịch UBND các tỉnh phân công cụ thể trách nhiệm cho từng sở, ngành trong việc hướng dẫn; giải đáp các vấn đề liên quan đến SPS trên cơ sở nội dung do Văn phòng SPS Việt Nam cung cấp.