Chung tay ngăn chặn, đẩy lùi thuốc lá điện tử

Những “đám mây khói” ngụy trang bằng sự hấp dẫn

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), sử dụng thuốc lá là nguyên nhân gây ra 28 nhóm bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, hô hấp, ảnh hưởng sức khỏe sinh sản và gây hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu. Dù công tác phòng, chống tác hại thuốc lá đạt nhiều kết quả tích cực, song các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng đang đặt ra những thách thức chưa từng có.

Khác với hình ảnh bao thuốc lá điếu truyền thống vốn dần trở nên xa lạ với giới trẻ, thuốc lá điện tử xuất hiện với diện mạo hiện đại, nhỏ gọn, nhiều màu sắc, hương trái cây ngọt ngào, thậm chí được quảng bá như một “phụ kiện thời trang”. Chính sự ngụy trang bằng vẻ ngoài vô hại ấy khiến nhiều thanh thiếu niên dễ bị thu hút mà không nhận thức đầy đủ về nguy cơ nghiện nicotine và ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 mà WHO đưa ra: “Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá” không chỉ là lời cảnh báo toàn cầu mà còn phản ánh đúng thực trạng mà nhiều địa phương đang đối mặt, trong đó có tỉnh Cao Bằng.

Các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới như thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng có diện mạo hiện đại, nhỏ gọn, nhiều màu sắc, khiến nhiều thanh thiếu niên dễ bị thu hút mà không nhận thức đầy đủ về nguy cơ nghiện nicotine.

Ở địa bàn miền núi biên giới, nơi sự phát triển của internet và thương mại điện tử ngày càng mở rộng, thuốc lá điện tử cũng không còn là khái niệm xa lạ. Chỉ cần vài thao tác trên mạng xã hội hoặc các hội nhóm kín, sản phẩm này có thể được mua bán, vận chuyển đến tận tay người dùng với nhiều hình thức tinh vi.

Từ thực tiễn tuyên truyền cho thấy nhiều học sinh vẫn lầm tưởng thuốc lá điện tử “ít độc hại hơn thuốc lá thường”, hoặc cho rằng chỉ thử một vài lần sẽ không ảnh hưởng. Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là nicotine có khả năng gây nghiện rất nhanh, đặc biệt đối với lứa tuổi thanh thiếu niên, khi não bộ còn đang phát triển.

Chủ động chặn nguy cơ từ học đường

Nếu thuốc lá điện tử đang nhắm vào giới trẻ, thì trường học chính là “tuyến phòng thủ” đầu tiên trong cuộc chiến ngăn chặn.

Theo báo cáo của ngành giáo dục tỉnh, 100% cơ sở giáo dục trên địa bàn đã xây dựng kế hoạch lồng ghép tuyên truyền về cấm sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, chứa chấp và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Nội dung tuyên truyền được triển khai bằng nhiều hình thức như ngoại khóa, sân khấu hóa, sinh hoạt dưới cờ, sinh hoạt đầu giờ, kết hợp giáo dục pháp luật và kỹ năng sống.

Năm qua, hơn 11.300 cán bộ quản lý, giáo viên, nhân viên cùng trên 135.700 học sinh, sinh viên đã được tiếp cận nội dung tuyên truyền, với khoảng 363.000 lượt tham gia các hoạt động liên quan. Hơn 1.200 khẩu hiệu, áp phích được treo tại trường học nhằm nhắc nhở học sinh tránh xa thuốc lá điện tử.

Thầy Phạm Mạnh Hiển, Trường THPT Tĩnh Túc cho rằng, điều khó nhất hiện nay không phải là tuyên truyền trong trường mà là kiểm soát những tác động từ bên ngoài, đặc biệt là môi trường mạng. “Thuốc lá điện tử thường được quảng bá bằng hình ảnh rất bắt mắt, đánh trúng tâm lý tò mò của học sinh. Vì vậy, ngoài việc phổ biến quy định cấm, nhà trường phải phối hợp chặt chẽ với phụ huynh và công an địa phương để quản lý, định hướng hành vi cho các em”, Cô Hương chia sẻ.

Nhiều trường học đã yêu cầu học sinh ký cam kết không sử dụng, không mua bán, không tàng trữ thuốc lá điện tử; đồng thời đưa nội dung phòng, chống thuốc lá điện tử vào nội quy học đường. Giáo viên chủ nhiệm, tổ chức Đoàn, Đội được phát huy vai trò trong việc nắm bắt tâm lý, kịp thời phát hiện dấu hiệu bất thường để ngăn chặn từ sớm.

Đáng chú ý, theo báo cáo của ngành giáo dục, đến nay chưa ghi nhận trường hợp bị phát hiện sử dụng, mua bán hoặc tàng trữ thuốc lá điện tử trong trường học trên địa bàn tỉnh. Đây là tín hiệu tích cực, song cũng đặt ra yêu cầu không được chủ quan trước những nguy cơ tiềm ẩn.

Các ngành cùng chung tay phòng chống thuốc lá điện tử

Không chỉ ngành giáo dục, công tác phòng, chống thuốc lá điện tử tại Cao Bằng đang được triển khai theo hướng liên ngành, đồng bộ từ y tế, công an đến quản lý thị trường.

Trong năm 2025, ngành y tế đã phối hợp với các đơn vị tổ chức hàng chục hoạt động tuyên truyền trực tiếp, trong đó có 20 buổi truyền thông về tác hại của thuốc lá tại cơ sở và trường học; tổ chức hội thi tìm hiểu Luật Phòng, chống tác hại thuốc lá cho đoàn viên thanh niên; tập huấn cho cán bộ, nông dân, lực lượng công an; duy trì mạng lưới cộng tác viên tuyên truyền tại các sở, ngành và địa phương.

Lực lượng quản lý thị trường tỉnh phát hiện, kiểm tra hàng hóa là thuốc lá điện tử và đầu hút tinh dầu không rõ nguồn gốc.

Các thông điệp phòng, chống thuốc lá được phát sóng trên báo chí địa phương, cùng nhiều sản phẩm truyền thông trực quan góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng.

Song song với công tác tuyên truyền, lực lượng chức năng cũng tăng cường đấu tranh với các hành vi vi phạm liên quan đến thuốc lá điện tử.

Cuối tháng 10/2025, lực lượng chức năng phát hiện một vụ vận chuyển số lượng lớn đầu hút tinh dầu thuốc lá điện tử chứa nicotine trên tuyến Quốc lộ 4A, đoạn qua xã Đông Khê tử (9.000 cái pod pro 2, kết quả giám định có chứa nicotine). Chỉ ít ngày sau, một vụ cất giữ số lượng lớn thuốc lá điện tử và đầu hút tinh dầu không rõ nguồn gốc tiếp tục bị phát hiện tại địa bàn xã Đình Phong (1.400 máy thuốc lá điện từ sử dụng 1 lần và 4.200 đầu hút tỉnh dầu của thuốc lá điện tử).

Theo Chi Cục trưởng Cục Quản lý thị trường tỉnh Trần Mạnh Hùng, thủ đoạn mua bán thuốc lá điện tử ngày càng tinh vi, nhiều đối tượng lợi dụng môi trường mạng, giao hàng qua trung gian hoặc vận chuyển nhỏ lẻ để né tránh kiểm tra. Theo thống kê, giai đoạn 2014 - 2025, lực lượng quản lý thị trường của tỉnh đã xử lý 176 vụ vi phạm liên quan đến mặt hàng thuốc lá, thu nộp ngân sách hơn 3,3 tỷ đồng và tịch thu tang vật vi phạm trị giá trên 5,1 tỷ đồng.

Dẫu vậy, cuộc chiến chống thuốc lá điện tử vẫn còn nhiều khó khăn. Một trong những thách thức lớn nhất hiện nay là nhận thức của người dân về tác hại của thuốc lá điện tử chưa đầy đủ. Không ít người vẫn xem đây là sản phẩm “ít hại hơn”, hoặc chỉ đơn thuần là thiết bị giải trí. Trong khi đó, mức xử phạt đối với một số hành vi vi phạm chưa đủ sức răn đe; quy định quản lý đối với sản phẩm thuốc lá mới còn cần tiếp tục hoàn thiện.

Điều đáng lo hơn cả là thuốc lá điện tử không chỉ mang theo nguy cơ gây nghiện nicotine mà còn có thể kéo theo nhiều hệ lụy khác đối với giới trẻ: giảm khả năng tập trung học tập, ảnh hưởng sức khỏe tâm thần, nguy cơ tiếp xúc với các chất độc hại không rõ nguồn gốc.

Khi những làn khói độc được che giấu bằng mùi hương trái cây ngọt ngào và vẻ ngoài hào nhoáng, điều cần thiết hơn bao giờ hết là sự tỉnh táo của người trẻ, sự quan tâm của người lớn và quyết tâm của toàn xã hội. Bởi bảo vệ thế hệ trẻ trước thuốc lá điện tử hôm nay cũng chính là bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong tương lai.