Chương trình Thời sự đặc biệt 'Nghị quyết 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới'

Một bước cập nhật tư duy chiến lược đối với Hà Nội

Trong dòng chảy phát triển của Thủ đô ngàn năm văn hiến, mỗi giai đoạn lịch sử đều được đánh dấu bằng những quyết sách mang tính bước ngoặt. Ngày 17-3-2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới - tiếp tục mở ra một chặng đường phát triển với tầm nhìn, tư duy và yêu cầu hoàn toàn mới.

Việc Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW không đơn thuần là một sự điều chỉnh kỹ thuật về văn bản, mà là một bước cập nhật tư duy chiến lược đối với Hà Nội trong bối cảnh đất nước đã bước sang một giai đoạn phát triển mới. Với tinh thần kế thừa và phát triển từ Nghị quyết 15 trước đây, Nghị quyết số 02-NQ/TW đã đặt Hà Nội vào một vị thế cao hơn, với vai trò là trung tâm kiến tạo, cực tăng trưởng, hạt nhân lan tỏa và dẫn dắt phát triển của vùng và cả nước, khẳng định sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh đất nước bước vào kỷ nguyên phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn gánh vác sứ mệnh dẫn dắt, định hình các mô hình phát triển mới cho cả nước.

Các khách mời tham dự Chương trình Thời sự đặc biệt tối 20-3. Ảnh: Thanh Hải

Nghị quyết số 02-NQ/TW đã xác lập rõ một hệ thống quan điểm phát triển mang tính chiến lược: Từ việc đặt con người ở vị trí trung tâm; phát triển Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”; đến tư duy quy hoạch tầm nhìn 100 năm, không gian phát triển đa cực, đa trung tâm; cùng với đó là yêu cầu về thể chế vượt trội và một hệ thống chính trị thật sự gương mẫu, hành động, trách nhiệm.

Những định hướng đó không chỉ mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội, mà còn đặt ra yêu cầu đổi mới mạnh mẽ trong tư duy lãnh đạo, phương thức quản trị và tổ chức thực hiện. Từ một trung tâm hành chính - chính trị, Hà Nội đang được định vị trở thành một trung tâm sáng tạo, trung tâm dịch vụ giá trị gia tăng cao và là đầu tàu dẫn dắt phát triển trong kỷ nguyên mới.

Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy), Phó Chủ tịch Hội truyền thông số Việt Nam tham gia chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Chương trình Thời sự đặc biệt hôm nay có sự tham gia bình luận của hai vị khách mời là PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ; Nhà báo Hồ Quang Lợi, nguyên Trưởng ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (nay là Ban Tuyên giáo và Dân vận Thành ủy), Phó Chủ tịch Hội truyền thông số Việt Nam.

Hà Nội cần trở thành trung tâm kiến tạo, dẫn dắt phát triển quốc gia

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ tham dự chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Hà Nội với vị thế là Thủ đô - trung tâm chính trị, hành chính quốc gia từ lâu đã được nhìn nhận như “trái tim” của cả nước. Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, việc xác định rõ vai trò, chức năng của Hà Nội trong bối cảnh cạnh tranh và phát triển toàn cầu hiện nay vẫn chưa thực sự đầy đủ, rõ nét.

Ông cho rằng, Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã có bước tiến quan trọng khi nhấn mạnh lại và làm rõ hơn vai trò, chức năng của Thủ đô. Đáng chú ý, Hà Nội không chỉ dừng ở vị trí một trung tâm đơn thuần, mà cần được định vị là “trung tâm kiến tạo” - nơi mở ra các mô hình phát triển mới, đóng vai trò dẫn dắt tích cực cho cả nước.

Theo đó, Hà Nội phải trở thành một cực tăng trưởng mạnh, có khả năng hội tụ, liên kết và cộng hưởng sức mạnh từ toàn vùng, từ đó lan tỏa động lực phát triển ra phạm vi quốc gia. Nếu không hội tụ được các nguồn lực và tạo ra sức lan tỏa, Thủ đô sẽ khó đảm đương vai trò đầu tàu.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, vị thế của Hà Nội có ý nghĩa quyết định đối với tầm vóc phát triển của đất nước: “Hà Nội cao đến đâu thì đất nước cao đến đó”. Vì vậy, Thủ đô phải giữ vai trò định hướng, dẫn dắt, đi đầu trong việc hình thành mô hình tăng trưởng mới và hoàn thiện thể chế phát triển.

Liên quan đến thể chế, ông cho rằng cần xây dựng hệ thống chính sách vượt trội, phù hợp với vai trò đặc biệt của Thủ đô. Luật Thủ đô phải tạo điều kiện để Hà Nội có thực quyền, đủ khả năng tự quyết những vấn đề phát triển quan trọng, qua đó trở thành hình mẫu thể chế để các địa phương khác tham khảo, áp dụng.

Một điểm nhấn khác là định vị Hà Nội như trung tâm hội nhập và cạnh tranh toàn cầu của Việt Nam. Không chỉ là “Thành phố vì hòa bình”, Hà Nội cần đại diện cho quốc gia trong tiến trình hội nhập quốc tế, đồng thời đủ năng lực cạnh tranh với các đô thị lớn trên thế giới.

Trong bối cảnh khoa học - công nghệ trở thành động lực then chốt, việc Trung ương giao các nhiệm vụ như phát triển khu công nghệ cao, trung tâm đổi mới sáng tạo quốc gia cho Hà Nội cũng là sự khẳng định vai trò dẫn dắt của Thủ đô trong thời đại mới. Đây không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội lớn để Hà Nội bứt phá.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội có đầy đủ điều kiện để thực hiện sứ mệnh này, từ lợi thế văn hóa, nguồn nhân lực chất lượng cao đến khả năng hội tụ tinh hoa trong và ngoài nước. Vấn đề cốt lõi là cơ chế trao quyền đủ mạnh, tạo niềm tin để Hà Nội chủ động giải quyết các bài toán phát triển.

“Trao quyền cho Hà Nội không chỉ là giao nhiệm vụ, mà là đặt niềm tin của cả nước vào Thủ đô. Khi đó, Hà Nội mới có thể thực sự trở thành trung tâm kiến tạo, cực tăng trưởng và động lực phát triển của quốc gia”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Hà Nội - từ trung tâm lớn đến động lực phát triển quốc gia

Từ góc độ phát triển kinh tế quốc gia, Hà Nội không chỉ là một trung tâm lớn, mà phải đảm nhiệm vai trò dẫn dắt, lan tỏa và tạo động lực cho cả vùng và cả nước.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, quy mô lớn của Hà Nội trước hết đến từ nền tảng kinh tế với dân số đông, thu nhập bình quân đầu người cao. Khi các yếu tố này cộng hưởng, tổng thể nền kinh tế Thủ đô đạt quy mô đáng kể. Tuy nhiên, Hà Nội không chỉ “lớn” ở các chỉ số kinh tế đơn thuần, mà còn ở khả năng hội tụ và phát huy các thế mạnh đặc thù.

Các tập đoàn và doanh nghiệp lớn hiện nay cơ bản đều tập trung đặt văn phòng tại Hà Nội, tạo nên một lực lượng doanh nghiệp hùng hậu - yếu tố được xem là động lực quyết định cho phát triển.

PGS.TS Trần Đình Thiên trao đổi tại chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Dù vậy, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội dường như vẫn chưa khai thác hết nguồn lực đầu tư nước ngoài (FDI), dù dòng vốn này tập trung khá nhiều tại đây. Việc chưa sử dụng quá nhiều FDI ở giai đoạn này có thể là một sự lựa chọn hợp lý, bởi nếu phụ thuộc vào FDI trình độ thấp trong thời gian dài có thể làm chậm quá trình phát triển. Ngược lại, tiềm năng thu hút và sử dụng hiệu quả nguồn lực này để tạo sức bật cho nền kinh tế là rất lớn.

Một lợi thế khác, thậm chí nổi trội hơn, đó là nguồn nhân lực chất lượng cao. Trong bối cảnh thời đại trí tuệ và sáng tạo, Hà Nội được đánh giá là nơi hội tụ đông đảo nhân tài. Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc khai thác nguồn lực này vẫn còn hạn chế, khi cơ hội chưa được mở rộng tương xứng, dẫn đến tình trạng “chen chúc” và chưa phát huy hết năng lực. Theo ông, khi cơ hội được mở ra, lực lượng này sẽ trở thành sức mạnh đặc biệt quan trọng cho tăng trưởng.

Bên cạnh kinh tế và nhân lực, yếu tố văn hóa cũng là một trụ cột quan trọng. Là Thủ đô, từng là kinh đô qua nhiều thời kỳ, Hà Nội hội tụ và kết tinh các giá trị văn hóa tiêu biểu của quốc gia, dân tộc và vùng miền. Chính sự hội tụ này góp phần tạo nên sức mạnh nội sinh, không chỉ phục vụ phát triển của riêng Hà Nội mà còn lan tỏa tới các địa phương khác thông qua liên kết vùng.

Thực tế những năm gần đây cho thấy, việc đầu tư phát triển hạ tầng kết nối vùng Thủ đô và vùng Đồng bằng Bắc Bộ được quan tâm đã tạo ra hiệu ứng rõ rệt. Khu vực này đang đạt tốc độ tăng trưởng cao, giữ vai trò trọng điểm của cả nước. Dù quy mô vẫn thấp hơn vùng Đông Nam Bộ, song tốc độ tăng trưởng của vùng Thủ đô và Bắc Bộ đang có xu hướng tăng nhanh.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, đây là hệ quả trực tiếp của việc hoàn thiện các điều kiện hạ tầng, qua đó khai thác hiệu quả hơn những nội lực vốn có. Trước đây, dù tiềm năng lớn nhưng còn thiếu điều kiện để phát huy, thì nay những điểm nghẽn đó đang dần được nhận diện và tháo gỡ.

Khi các điều kiện cần thiết được hoàn thiện, Hà Nội sẽ không chỉ là một trung tâm kinh tế lớn, mà thực sự trở thành trung tâm tăng trưởng mang tính động lực, có vai trò định hình sự phát triển của cả vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Khi đó, cái “lớn” của Hà Nội không chỉ nằm ở quy mô, mà còn ở vị thế, thế và lực phát triển trong tiến trình hội nhập quốc tế.

Hà Nội đang đứng trước một cơ hội lịch sử

Nghị quyết nhấn mạnh “xây dựng và phát triển Thủ đô là trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân, toàn quân và cả hệ thống chính trị”. Phân tích về nội dung này, nhà báo Hồ Quang Lợi cho biết ông rất mừng khi tiếp nhận Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, Hà Nội đang có một cơ hội lịch sử, có thể nói là chưa từng có, để giải quyết những vấn đề mà lâu nay còn vướng mắc. Nghị quyết đã nhìn thấy, chỉ ra và “bắt đúng bệnh”.

Nhà báo Hồ Quang Lợi trao đổi tại Chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Thanh Hải

Nhà báo Hồ Quang Lợi cũng đặt vấn đề: "Nhưng vì sao cần một cách tiếp cận toàn diện như vậy? Tôi nghĩ có mấy điểm không thể không nói.

Trước hết, Hà Nội là Thủ đô của cả nước. Hà Nội là nơi hướng về, yêu thương, trân trọng và tự hào. Hà Nội là Việt Nam, là trái tim của Việt Nam, là biểu tượng của đất nước. Hà Nội là đầu não về chính trị - hành chính quốc gia, là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, giáo dục, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo. Nhưng tôi muốn nhấn mạnh một điểm: Hà Nội hôm nay mang trong mình sứ mệnh là một cực tăng trưởng hết sức quan trọng của đất nước.

Lâu nay, Hà Nội là một trong hai đầu tàu kinh tế lớn nhất cả nước, cùng với thành phố Hồ Chí Minh. Nhưng hiện nay, có thể khẳng định Hà Nội là một cực tăng trưởng, là động lực lan tỏa, đồng thời là biểu tượng của một Việt Nam văn minh, hiện đại, hùng cường. Nếu Hà Nội không phát triển tương xứng thì Việt Nam khó có thể phát triển lớn mạnh. Nếu không có một Hà Nội văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc, thì cũng không thể có một Việt Nam văn minh, hiện đại và hùng cường.

Vì vậy, xây dựng Hà Nội không phải là câu chuyện riêng của Thủ đô, mà là vấn đề trọng yếu, có ý nghĩa rất lớn đối với cả đất nước. Do đó, việc xác định đây là trách nhiệm chung của các ngành, các cấp từ Trung ương đến cơ sở là hoàn toàn đúng đắn".

Nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh thêm: Đây là một cuộc kiến tạo có quy mô và tầm vóc chưa từng có trong lịch sử phát triển nghìn năm Thăng Long. Cuộc kiến tạo này đòi hỏi phải huy động nguồn lực rất lớn, cả về vật chất và tinh thần, không chỉ của riêng Hà Nội.

Ví như công tác quy hoạch, Hà Nội không thể tự làm một mình mà phải có sự phối hợp của Bộ Xây dựng, Bộ Tài chính. Về văn hóa cũng cần có sự tham gia của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.

Hay như vấn đề thể chế, Hà Nội đang đứng trước yêu cầu phải tháo gỡ các điểm nghẽn. Gần đây đã có Luật Thủ đô mới, nhưng thực tiễn đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện. Việc xây dựng, sửa đổi luật không thể do riêng Hà Nội quyết định, mà phải do Quốc hội - đại diện của nhân dân cả nước - xem xét, thông qua. Vì vậy, các đại biểu Quốc hội cần hiểu rõ tầm vóc, vị thế của Hà Nội, chia sẻ và tự hào về Hà Nội, để thấy đây là công việc chung của cả nước.

"Tôi cho rằng, Hà Nội đang đứng trước một cơ hội lịch sử, và để nắm bắt được cơ hội đó, cần có sự tham gia trực tiếp, toàn diện, với tinh thần trách nhiệm cao của cả hệ thống chính trị. Có như vậy, mới có thể xây dựng được một Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại và hạnh phúc", theo ông Hồ Quang Lợi.

Hà Nội phát huy vai trò trụ cột trong kỷ nguyên phát triển mới

Nghị quyết 02-NQ/TW đặt ra yêu cầu phát huy trách nhiệm chung nhưng đồng thời nhấn mạnh vai trò trực tiếp, thường xuyên của Thủ đô. Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, đây chính là điểm then chốt để Hà Nội khẳng định vị thế trụ cột trong giai đoạn phát triển mới.

Nhấn mạnh trong trách nhiệm chung càng phải làm rõ trách nhiệm trực tiếp, thường xuyên của Hà Nội, nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, đây chính là vai trò trụ cột của Thủ đô. Đó không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là trách nhiệm thiêng liêng, đòi hỏi Hà Nội phải chủ động, không thể trông chờ vào bất kỳ chủ thể nào khác.

Để đáp ứng yêu cầu này, Hà Nội cần huy động ở mức cao nhất bản lĩnh, trí tuệ, nguồn lực vật chất và tinh thần, cùng với tình yêu và khát vọng phát triển. Trong bối cảnh mới, những cách làm cũ không còn phù hợp, đòi hỏi phải có phương thức quản trị mới, hiệu quả và hiện đại hơn.

Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá, nhưng đi cùng là trách nhiệm nặng nề. Bên cạnh sự hỗ trợ của Trung ương và các địa phương, yếu tố quyết định vẫn là sự đồng lòng của cán bộ, đảng viên và nhân dân Thủ đô. Đặc biệt, việc xây dựng mô hình quản trị thông minh sẽ là chìa khóa để giải quyết các vấn đề thực tiễn và tạo động lực phát triển bền vững.

Đô thị hạnh phúc phải bắt đầu từ môi trường sống và cơ hội sáng tạo

Một đô thị “đáng sống” không chỉ dựa vào tăng trưởng kinh tế mà còn phụ thuộc vào chất lượng sống và cảm nhận hạnh phúc của người dân. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ, điều này đòi hỏi cách tiếp cận toàn diện trong tổ chức không gian và quản trị đô thị.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, phát triển kinh tế là điều kiện cần, nhưng tập trung cùng với tăng trưởng, nhất định không được bỏ qua các giá trị văn hóa, nhân văn. Quan điểm nhất quán là không đánh đổi tiến bộ và công bằng xã hội lấy tăng trưởng đơn thuần. Vì vậy, mục tiêu xây dựng Hà Nội không chỉ là điểm đến mà còn phải là nơi đáng sống, nơi người dân cảm nhận được hạnh phúc.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - thành viên Tổ tư vấn Kinh tế của Thủ tướng Chính phủ. Ảnh: Thanh Hải

Để đạt được điều đó, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, yếu tố nền tảng trước hết là môi trường sống. Một đô thị đáng sống phải sạch, giảm thiểu ô nhiễm và ùn tắc. Nếu các vấn đề này không được giải quyết, sức hấp dẫn của thành phố sẽ suy giảm, dù mục tiêu kinh tế có cao đến đâu. Bên cạnh đó, đô thị phải hiện đại, tiện nghi và có khả năng kết nối, thích ứng với bối cảnh mới. “Không gian sống không chỉ phục vụ sinh hoạt mà còn phải tích hợp các điều kiện của một đô thị thông minh, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân”, PGS.TS Trần Đình Thiên nêu quan điểm.

Đồng thời, PGS.TS Trần Đình Thiên chỉ ra một tiêu chí quan trọng khác là sự an toàn và văn minh. Người dân và du khách có cảm giác tin cậy, đây là điều kiện có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng sống.

Ở tầm cao hơn, đô thị hiện đại phải là môi trường nuôi dưỡng sáng tạo. Hà Nội cần tạo cơ hội để con người phát huy năng lực, cống hiến và phát triển. Nếu không có không gian cho trí tuệ và tài năng, đô thị sẽ mất đi sức hút trong cạnh tranh.

“Cuối cùng, một đô thị hạnh phúc phải khơi dậy niềm tự hào. Đó là sự kết hợp giữa chiều sâu văn hiến và khả năng mở ra tương lai, để mỗi người không chỉ sống mà còn muốn gắn bó và cống hiến lâu dài”, PGS.TS Trần Đình Thiên nói.

Giao thông công cộng, nhà ở là “chỉ số cạnh tranh” mới

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, giao thông công cộng và nhà ở phù hợp đang ngày càng trở thành những “chỉ số cạnh tranh” quan trọng của mỗi cộng đồng. Theo ông, khi nhìn vào trường hợp Hà Nội, cần đặt đô thị trong một quan niệm mới, đó không chỉ là nơi để xây dựng nhà ở, mà phải là không gian sống xứng đáng.

Ông cho rằng, cách tiếp cận đô thị hiện nay chủ yếu vẫn coi đây là nơi bố trí chỗ ở cho công nhân, cán bộ, viên chức, trong khi lại thiếu những điều kiện sống tối thiểu, như: Y tế, dịch vụ hay hệ thống tiện ích cơ bản. Trong bối cảnh phát triển mới, yêu cầu không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu thiết yếu mà còn phải nâng lên thành hệ thống dịch vụ chất lượng cao, gắn kết với chuẩn mực sống hiện đại của thế giới.

Hà Nội không chỉ của riêng người dân Thủ đô mà còn là không gian sống hấp dẫn của cộng đồng quốc tế. Ảnh: Khánh Huy

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, khái niệm “không gian sống xứng đáng” cần được định nghĩa rõ ràng, phù hợp với con người hiện đại, đặc biệt là người Hà Nội trong bối cảnh hội nhập. Từ đó, các giải pháp phát triển đô thị phải được xây dựng một cách cụ thể, đồng bộ và có tầm nhìn dài hạn.

Ông cũng nhấn mạnh yếu tố văn minh đô thị, trong đó có những hành vi tưởng chừng nhỏ, như giữ gìn vệ sinh nơi công cộng, nhưng lại phản ánh chất lượng sống và mức độ phát triển của một thành phố. Dẫn ví dụ từ thành phố Hồ Chí Minh, ông cho biết, nhiều quy định xử phạt nghiêm khắc đã được áp dụng để nâng cao ý thức cộng đồng.

“Hà Nội hiện nay cần đặt ra những yêu cầu rõ ràng và quyết liệt hơn trong việc xây dựng một đô thị đáng sống. Mục tiêu không chỉ là giải quyết các vấn đề như ùn tắc giao thông hay ô nhiễm môi trường, mà còn hướng tới một tầm nhìn dài hạn, nơi chất lượng sống của con người liên tục được nâng cao theo sự thay đổi của thời đại”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Trong bối cảnh công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo, đang phát triển mạnh mẽ, Hà Nội cần hướng tới trở thành một thành phố mở, không chỉ của riêng người dân Thủ đô mà còn là không gian sống hấp dẫn của cộng đồng quốc tế. Khi đó, các tiêu chuẩn về một đô thị đáng sống sẽ ngày càng được nâng cao và định hình rõ nét hơn.

Để thật sự là người Hà Nội thì phải có “căn cước văn hóa” ở trong con người mình

Nhà báo Hồ Quang Lợi tham gia Chương trình Thời sự đặc biệt của Cơ quan Báo và Phát thanh truyền hình Hà Nội. Ảnh: Thanh Hải

Đề cập đến nội dung đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội, coi “Văn hiến - Bản sắc - Sáng tạo” là giá trị cốt lõi xuyên suốt, là nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm, theo Nhà báo Hồ Quang Lợi: Công cuộc xây dựng Hà Nội ngày hôm nay đã được tiến hành trong một không gian khác so với trước kia, với một tinh thần rất khác và nội lực khác. Đây là cơ hội để Hà Nội bước vào một kỷ nguyên mới với một tâm thế mới mà nhiều người mong đợi.

Với Hà Nội, văn hóa là đặc trưng, đẹp đẽ, tự hào, quý giá, nhưng trước hết phải là Thủ đô văn hóa. Hà Nội mãi mãi là Thủ đô văn hóa của nước Việt Nam. Nhưng Hà Nội chỉ thực sự là chính mình khi đẹp về văn hóa.

Để Hà Nội thực sự đẹp về văn hóa thì có nhiều việc phải làm. Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị đã xác định một điều rất quan trọng, đó là đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Văn hóa luôn là nền tảng tinh thần, nhưng cũng là động lực và nguồn lực của phát triển. Điều này rất quan trọng khi đặt văn hóa ở vị trí trung tâm của chiến lược phát triển. Có nghĩa là văn hóa phải hiện diện để soi rọi, để cảnh báo, để điều chỉnh việc xác lập và điều hành chính sách, kinh tế - xã hội và mọi mặt của đời sống. Nơi nào văn hóa bị coi nhẹ, hời hợt, thì ở đó có thể nói các yếu tố thị trường sẽ “hất tung” các giá trị tinh thần.

Nhà báo Hồ Quang Lợi trao đổi tại chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Hà Nội trong quá trình phát triển, đặt văn hóa ở vị trí trung tâm là đúng đắn. Để cho Hà Nội phát triển nhưng vẫn giữ được hồn cốt, bản sắc, là sự quý giá, những giá trị truyền thống của dân tộc, cần để cho Hà Nội không chỉ là mạnh, mà Hà Nội là đẹp, để có một thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại và Hạnh phúc”.

Hà Nội chính là "cái lõi vàng" của văn hiến Việt Nam. Khi xác định Hà Nội ở một vị trí quan trọng, thì trách nhiệm xây dựng văn hóa đối với Thủ đô Hà Nội cũng là một vấn đề rất quan trọng. Xây dựng văn hóa chính là xây dựng con người. Tận cùng của văn hóa chính là con người. Cho nên, con người chỉ có thể phát triển, chỉ có thể hoàn thiện được trong văn hóa và bằng văn hóa.

Chiếu vào Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị, chúng ta thấy rõ văn hóa ở vị trí trung tâm của phát triển. Đối với Hà Nội thì khi xây dựng văn hóa, điều mà chúng ta chưa thật hài lòng, đó là ở một bộ phận người Hà Nội văn hóa ứng xử còn chưa tốt. Đôi khi, người ta nhìn một xã hội có đẹp hay không là qua cách con người ứng xử với nhau, thì ở một số nơi, ở một bộ phận đây đó, chúng ta vẫn thấy có những hành động rất phản cảm, thậm chí là phản văn hóa. Đây là vấn đề cần phải được cảnh báo, cần phải được điều chỉnh, cần phải được giáo dục và uốn nắn.

“Hà Nội là nơi hội tụ, kết tinh lan tỏa bốn phương, người từ tứ phương hội tụ về đây từ trong lịch sử xa xưa cho đến bây giờ. Tôi nghĩ rằng không phải ai sống ở Hà Nội, không phải ai có hộ khẩu ở Hà Nội, có căn cước công dân ở Hà Nội, đã là người Hà Nội. Để thật sự là người Hà Nội thì phải có “căn cước văn hóa” ở trong con người mình. Tức là mọi người đều phải biết được sống ở Hà Nội là một diễm phúc, là một niềm tự hào, nhưng cũng là trách nhiệm. Cách mình sống, cách mình ứng xử, cách mình xây dựng làm sao để cho mình góp phần làm cho Hà Nội đẹp hơn, con người sống với nhau tử tế hơn, đẹp hơn - đấy chính là cái lõi của văn hóa”- nhà báo Hồ Quang Lợi khẳng định.

Giải quyết “3 điểm nghẽn” lớn để Hà Nội là đô thị đáng sống

Trả lời câu hỏi về định hướng phát triển của Thủ đô trong 5 năm tới - liệu Hà Nội sẽ là không gian đáng sống, trung tâm dịch vụ công, cơ hội phát triển hay sự kết hợp hài hòa của các yếu tố đó, Nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, vấn đề quan trọng là phải nhìn thẳng vào những thách thức cấp bách cần giải quyết.

Nhà báo Hồ Quang Lợi chia sẻ tại chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Thanh Hải

Trong 5 năm tới, Hà Nội cần tập trung xử lý những vấn đề "nóng". Có ba điểm nghẽn lớn mà người dân cảm nhận rõ ràng mỗi ngày. Trước hết là tình trạng ùn tắc giao thông. Đi ra đường ở Hà Nội hiện nay, đặc biệt vào giờ cao điểm, thực sự là một nỗi ám ảnh và là thách thức đối với việc bảo đảm an toàn giao thông, dù thời gian gần đây, tình hình giao thông có những cải thiện nhất định.

Thứ hai là vấn đề ô nhiễm môi trường. Hà Nội là một trong những đô thị có mức độ ô nhiễm môi trường nặng. Thành phố phải sạch thì mới đáng sống, nếu không, người dân sẽ không muốn ở lại. Vì vậy, cải thiện môi trường sống, đặc biệt là chất lượng không khí, là yêu cầu cấp thiết để Hà Nội không còn bị nhắc tới như một đô thị ô nhiễm.

Nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng sức hút của Hà Nội vẫn đến từ nền tảng văn hóa. Cụ thể, Hà Nội vẫn hấp dẫn bởi chiều sâu văn hóa, bởi sự hài hòa trong đời sống xã hội. Đó là giá trị của một Thủ đô nghìn năm văn hiến.

Thứ ba là tình trạng úng ngập đô thị. Chỉ cần mưa lớn khoảng 30 phút, nhiều tuyến phố tại Hà Nội đã bị ngập. Nếu tình trạng này kéo dài, Hà Nội khó có thể trở thành một nơi đáng sống.

Từ những phân tích trên, Nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh: “Ba thách thức lớn là ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và ngập úng cần được tập trung giải quyết trong 5 năm tới, thậm chí phải làm càng sớm càng tốt và cải thiện từng bước rõ rệt”.

Bên cạnh những vấn đề cấp bách, Nhà báo Hồ Quang Lợi cho rằng, Hà Nội vẫn còn nhiều nhiệm vụ căn cốt khác, gắn trực tiếp với đời sống người dân. Đó là việc làm, giáo dục, y tế, chăm sóc sức khỏe và an sinh xã hội. Người dân mong đợi được học tập tốt hơn, được chăm sóc y tế tốt hơn và có điều kiện sống ổn định hơn.

Nhà báo Hồ Quang Lợi đặc biệt nhấn mạnh, yếu tố cơ hội phát triển như một động lực quan trọng. “Điều cốt lõi là làm sao để Hà Nội trở thành nơi người ta muốn đến sống, muốn làm việc và cống hiến. Khi nhìn thấy cơ hội phát triển, người trẻ sẵn sàng ở lại, chấp nhận khó khăn để đóng góp cho Thủ đô - nơi họ yêu quý”, Nhà báo Hồ Quang Lợi nói.

Không gian đa trung tâm, mở rộng cơ hội phát triển

Điểm mới nổi bật nhất của Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị là Hà Nội không chỉ được định vị như một đô thị trung tâm, mà còn là một cực tăng trưởng, một hạt nhân lan tỏa, một nơi “dẫn dắt, định hình mô hình và tư duy phát triển mới” cho vùng và cho cả nước.

Trao đổi về nội dung, khái niệm “đa tầng, đa lớp, đa cực, đa trung tâm” được đề cập trong Nghị quyết số 02-NQ/TW, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, cách tiếp cận phát triển Hà Nội trong giai đoạn mới đang có sự thay đổi căn bản, không chỉ ở tầm nhìn mà quan trọng hơn là ở tư duy tổ chức không gian và động lực tăng trưởng.

PGS.TS Trần Đình Thiên: Hà Nội đang chuyển sang mô hình đa trung tâm, đa tầng, đa lớp. Ảnh: Thanh Hải

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, bản chất của phát triển là làm cho cấu trúc kinh tế - xã hội trở nên phức tạp hơn, đa dạng hơn, nhiều tầng nấc hơn. Hà Nội hiện nay không còn là một đô thị đơn trung tâm như trước, mà đang chuyển sang mô hình đa trung tâm, đa tầng, đa lớp. Đây không chỉ là sự mở rộng về không gian vật lý, mà còn là sự mở rộng về cấu trúc phát triển và các cơ hội tăng trưởng.

Điểm đáng chú ý là cách tiếp cận mới này giúp Hà Nội tránh được sự đơn điệu, khắc phục tình trạng phát triển dàn trải, nghèo nàn về cấu trúc. Nếu chỉ dựa vào một vài khu vực, một số loại hình sản phẩm hay một số ngành kinh tế truyền thống, đô thị sẽ khó tạo ra sức bật. Ngược lại, khi phát triển theo hướng đa cực, đa trung tâm, mỗi khu vực, mỗi không gian đều có thể trở thành một động lực riêng, góp phần tạo nên tổng thể phát triển năng động và bền vững.

Quan trọng hơn, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, tầm nhìn đa tầng, đa lớp, đa trung tâm không chỉ dừng lại ở quy hoạch không gian, mà hàm chứa một cách tiếp cận phát triển hoàn toàn mới - đó là mở ra các không gian và cơ hội. Khi không gian phát triển được mở rộng, áp lực dồn nén lên khu vực lõi sẽ giảm, đồng thời tạo điều kiện giải phóng nguồn lực, giải phóng con người khỏi những giới hạn về mặt bằng, hạ tầng và chi phí.

Ông dẫn chứng, trong bối cảnh quỹ đất ngày càng hạn hẹp, giá đất tăng cao, việc mở rộng không gian phát triển - cả trên mặt đất, trên không và dưới lòng đất - là một hướng đi tất yếu. Không gian ngầm, không chỉ là hệ thống giao thông mà có thể phát triển thành một “đô thị ngầm”, góp phần giải quyết tình trạng quá tải trên mặt đất và tạo ra một lớp không gian kinh tế mới.

Bên cạnh đó, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Hà Nội cũng cần khai thác mạnh mẽ các không gian phát triển mới như không gian sông, không gian văn hóa, không gian sáng tạo. Đặc biệt, kinh tế văn hóa và công nghiệp văn hóa được xem là “mỏ vàng” còn chưa được khai thác đúng mức. Nếu trước đây văn hóa chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ bảo tồn, thì nay hoàn toàn có thể trở thành một ngành kinh tế quan trọng với biên độ phát triển rất lớn.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, khi chuyển sang tư duy phát triển đa không gian, đa tầng, các cơ hội cũng trở nên đa dạng hơn. Điều này giúp giảm bớt những lo ngại về áp lực dân số, việc làm hay quá tải hạ tầng, bởi thay vì dồn nén vào một khu vực, các hoạt động kinh tế - xã hội sẽ được phân bổ hợp lý hơn.

Trong mô hình đa trung tâm, các cực phát triển không tồn tại độc lập mà phải được liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống tổng thể. Ảnh: Phạm Hùng

Đồng thời, PGS.TS Trần Đình Thiên chỉ rõ, một yếu tố then chốt khác là tính kết nối. Trong mô hình đa trung tâm, các cực phát triển không tồn tại độc lập mà phải được liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành một hệ thống tổng thể. Từ hạ tầng giao thông, logistics đến các trung tâm tài chính, đổi mới sáng tạo hay các đô thị sân bay…, tất cả phải được tổ chức theo tư duy hệ thống, đồng bộ và hiện đại.

Từ cách tiếp cận này, Hà Nội không chỉ mở rộng trong phạm vi địa giới hành chính, mà còn liên kết mạnh mẽ với vùng và quốc tế. Vai trò của Thủ đô vì thế cũng được nâng lên một tầm mới: Không chỉ là trung tâm của Việt Nam, mà còn là một điểm kết nối quan trọng trong mạng lưới các đô thị khu vực và toàn cầu.

“Cái lớn của Hà Nội không chỉ nằm ở quy mô, mà ở cách tổ chức không gian và khả năng tạo ra cơ hội phát triển”, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh. Theo ông, chính cách tiếp cận mở, toàn diện và hệ thống này sẽ quyết định việc Hà Nội có thể bứt phá, trở thành một trung tâm phát triển có sức lan tỏa mạnh mẽ trong thời gian tới.

Xung lực mới cho kinh tế Thủ đô

Từ góc độ động lực tăng trưởng, các cấu phần, như: TOD, metro, CBD, trung tâm tài chính hay khu đổi mới sáng tạo được kỳ vọng tạo ra xung lực mới cho kinh tế Thủ đô. Tuy nhiên, theo PGS.TS Trần Đình Thiên, cốt lõi của các cấu phần này nằm ở cách tiếp cận phát triển đô thị theo định hướng giao thông.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, khi phát triển theo định hướng này, các trung tâm, “tọa độ nút” sẽ được tổ chức gắn liền với hệ thống giao thông đa phương thức, đa phương tiện, từ đó, giải quyết một trong những điểm tắc nghẽn lớn nhất của đô thị.

Dẫn chứng từ một báo cáo gần đây, PGS.TS Trần Đình Thiên cho biết, ùn tắc giao thông tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh mỗi năm có thể gây thiệt hại trực tiếp tới 3 tỷ USD, chưa kể các chi phí về sức khỏe và hệ lụy xã hội khó đo đếm.

Ở góc độ rộng hơn, “nút thắt” của Hà Nội không chỉ là hạ tầng mà còn nằm ở việc chưa định hình rõ vai trò trung tâm. Dù là trung tâm kinh tế, nhưng câu hỏi về đặc trưng, về sản phẩm định vị của thành phố Hà Nội vẫn chưa có lời giải rõ ràng. Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, một đô thị lớn cần có những sản phẩm mang tính biểu tượng, tạo dấu ấn riêng, thay vì chỉ dừng ở các sản phẩm mang tính phân tán.

Tương tự, khái niệm trung tâm tài chính đã được nhắc đến, nhưng nội hàm cụ thể và tầm vóc vẫn còn hạn chế. Trong bối cảnh cạnh tranh quốc tế ngày càng gay gắt, Hà Nội cần hướng tới các mô hình cao hơn như trung tâm tài chính quốc tế hay khu thương mại tự do. Tuy nhiên, việc hiện thực hóa các mô hình này đòi hỏi hạ tầng tương ứng, như: hệ thống logistics, kết nối hàng không, hàng hải… đặt ra bài toán lớn về không gian và tổ chức phát triển.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, việc Hà Nội đặt ra những vấn đề này ở thời điểm hiện nay là phù hợp, khi thành phố đã có những điều kiện nhất định để tham gia sâu hơn vào sân chơi toàn cầu. Tuy nhiên, điều quan trọng hơn là cách tiếp cận phát triển phải mang tính hình mẫu quốc gia.

Cụ thể, Hà Nội cần đi trước trong việc thiết kế các đô thị mới theo mô hình đa trung tâm, bảo đảm thông thoáng ngay từ đầu, tích hợp số hóa và kết nối quốc tế. Đây không chỉ là hướng đi cho riêng Thủ đô mà còn là kinh nghiệm cho các địa phương khác, tránh lặp lại tình trạng tắc nghẽn rồi mới xử lý.

Liên quan đến thể chế, câu chuyện Luật Thủ đô cũng được nhắc tới như một minh chứng cho yêu cầu thích ứng nhanh với nhịp phát triển mới. Theo đó, luật không chỉ phục vụ riêng Hà Nội mà cần tạo động lực cho cả nước.

Từ những phân tích trên, PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh, thành phố Hà Nội phải đi trước để định hình các mô hình phát triển mới, nhưng mục tiêu là tạo ra hình mẫu dẫn dắt, thay vì theo đuổi lợi ích cục bộ. Đây cũng là cách để Thủ đô thực hiện vai trò tiên phong trong tiến trình phát triển chung.

Sông Hồng phải trở thành một biểu tượng mới của Hà Nội

Nhìn nhận về cấu trúc phát triển mới của sông Hồng, nhà báo Hồ Quang Lợi khẳng định, trục sông Hồng chính là một câu chuyện đặc biệt của Hà Nội, rất quan trọng và tạo nên một cảm hứng mạnh mẽ khi bước vào kỷ nguyên mới của Thủ đô.

Xét về tự nhiên, lịch sử, văn hóa và tầm vóc, sông Hồng có ý nghĩa rất quan trọng đối với Hà Nội, thế nhưng đến năm 2026, Hà Nội vẫn “quay lưng” ra sông Hồng. Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, đây là một sự lãng phí rất lớn đối với sự phát triển của Hà Nội cũng như của đất nước. Nhìn ra thế giới, các đô thị lớn, các thủ đô lớn đều gắn với những dòng sông lớn. Hà Nội có một dòng sông tuyệt vời chảy qua khu vực trung tâm, nhưng trong nhiều năm qua vẫn chưa được khai thác tương xứng.

Nhà báo Hồ Quang Lợi trao đổi tại Chương trình Thời sự đặc biệt. Ảnh: Thanh Hải

Khi xác định sông Hồng là trục trung tâm phát triển của Hà Nội, có thể nói đó là sự cộng hưởng của lịch sử và khát vọng tương lai. Chúng ta bắt đầu từ “sông mẹ” và cũng phải trở về với “sông mẹ”. Nhịp thở của sông Hồng chính là nhịp thở của Hà Nội và cần biến dòng sông này thành một tài sản đặc biệt quý giá cho phát triển.

Vì vậy, khi nói sông Hồng là trục cảnh quan, cần hiểu đó là một trục tổng hợp, bao gồm cảnh quan, sinh thái, văn hóa và kinh tế. Với chiều dài sông chảy qua khu vực trung tâm, hai bên bờ và bãi giữa sông Hồng là quỹ đất rất lớn, đặc biệt quý giá để phát triển sinh thái, văn hóa, các dịch vụ kinh tế, thương mại. Đây phải là một trục phát triển tổng hợp, thể hiện sức mạnh của Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Nhà báo Hồ Quang Lợi nhấn mạnh, sông Hồng cũng có thể trở thành một biểu tượng mới của Thủ đô khi triển khai dự án trục không gian sông Hồng - một dự án quy mô rất lớn, tác động đến nhiều người dân, đòi hỏi phải được nghiên cứu, bàn thảo kỹ lưỡng.

Về phát triển công nghiệp văn hóa, trục sông Hồng có thể dành quỹ đất để phát triển văn hóa và từ đó thúc đẩy công nghiệp văn hóa. Hà Nội có lợi thế vượt trội so với các địa phương khác để phát triển lĩnh vực này. Có 4 yếu tố quan trọng: Tài nguyên di sản, công nghệ, chính sách và khả năng sáng tạo. Hà Nội hội tụ đầy đủ các yếu tố đó. Vì vậy, khi phát triển trục sông Hồng, công nghiệp văn hóa của Hà Nội sẽ có thêm động lực mạnh mẽ.

Bên cạnh đó là câu chuyện bảo tồn. Đây là vấn đề lớn của Hà Nội, nhưng cần đặt trong mối quan hệ với phát triển. Làm thế nào để bảo tồn không cản trở phát triển và phát triển không làm tổn hại đến bảo tồn - đó là bài toán khó. Bảo tồn không chỉ là giữ gìn ký ức hay giá trị tinh thần, mà còn phải tạo ra động lực cho phát triển.

“Có những di sản cần được giữ nguyên, có những yếu tố có thể điều chỉnh, có những trường hợp có thể kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và phát triển. Khi giải quyết tốt bài toán này, Hà Nội không chỉ giải được bài toán văn hóa mà còn cả bài toán kinh tế. Trong đó, kinh tế có thể phục vụ phát triển văn hóa, và ngược lại, phát triển văn hóa cũng tạo ra giá trị kinh tế. Văn hóa và kinh tế, trong trường hợp này, gắn bó chặt chẽ với nhau. Vì vậy, khi phát triển văn hóa, cần gắn với bảo tồn một cách phù hợp để vừa gìn giữ được giá trị di sản, vừa tạo động lực cho phát triển bền vững”, nhà báo Hồ Quang Lợi gửi gắm.

Hạ tầng giao thông và hạ tầng số - chìa khóa mở không gian đô thị Hà Nội

Tái tổ chức đô thị theo hướng đa trung tâm đòi hỏi những đột phá về hạ tầng mang tính dẫn dắt. Theo nhà báo Hồ Quang Lợi, giao thông, hạ tầng số và hệ sinh thái sông hồ là những yếu tố có thể tạo chuyển biến rõ nét cho Hà Nội trong 5 năm tới.

Ông Hồ Quang Lợi cho rằng, để tái tổ chức không gian đô thị, trước hết cần tập trung vào hạ tầng giao thông, đặc biệt là hệ thống đường vành đai và các trục hướng tâm. Việc hoàn thiện các tuyến vành đai, trong đó có đường Vành đai 4 và định hướng đường Vành đai 5, nếu được kết nối đồng bộ với các tuyến xuyên tâm sẽ tạo nên mạng lưới giao thông đường bộ tương đối hoàn chỉnh, góp phần giảm áp lực giao thông trên mặt đất. Tuy nhiên, chỉ phát triển giao thông đường bộ là chưa đủ.

Nhà báo Hồ Quang Lợi trao đổi tại chương trình. Ảnh: Thanh Hải

Nhà báo Hồ Quang Lợi cũng nhấn mạnh vai trò quyết định của hệ thống giao thông ngầm, nhất là đường sắt đô thị. Với quy hoạch 14 tuyến, tổng chiều dài hàng trăm km, nếu được triển khai đúng tiến độ sẽ tạo bước đột phá trong phát triển giao thông công cộng, từng bước thay thế phương tiện cá nhân - nguyên nhân chính gây ùn tắc hiện nay. Đây là nhiệm vụ lớn, đòi hỏi nguồn lực rất cao nhưng Hà Nội có khả năng thu hút để thực hiện.

Bên cạnh đó, trong bối cảnh chuyển đổi số, hạ tầng số giữ vai trò then chốt. Việc phát triển hạ tầng này là điều kiện tiên quyết để xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số, hướng tới mô hình đô thị thông minh.

Một yếu tố quan trọng khác là hệ sinh thái tự nhiên, đặc biệt là hệ thống sông, hồ. Hà Nội cần khẩn trương triển khai các giải pháp cải tạo, làm sạch sông hồ, bảo vệ không gian xanh và hạn chế tình trạng lấp hồ do đô thị hóa. Đây không chỉ là vấn đề môi trường mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng sống và phát triển bền vững. Trong 5 năm tới, sự đồng bộ giữa hạ tầng giao thông, hạ tầng số và phục hồi hệ sinh thái sẽ là những “đòn bẩy” quan trọng, góp phần định hình diện mạo đô thị hiện đại, đa trung tâm cho Thủ đô.

Cần tạo đột phá về thể chế đối với Hà Nội trong giai đoạn mới

PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ tại chương trình thời sự đặc biệt. Ảnh: Thanh Hải

Bàn về “đột phá của đột phá” đối với Hà Nội trong giai đoạn phát triển mới, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, đây là vấn đề đã được Trung ương nhìn nhận rất rõ. Tổng Bí thư Tô Lâm cũng đã chỉ ra "điểm nghẽn của điểm nghẽn" chính là thể chế. Vì vậy, muốn tạo đột phá thì trước hết phải đột phá về thể chế.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, điểm đáng chú ý trong các định hướng hiện nay đối với Hà Nội là cách tiếp cận rất mạnh mẽ về phân cấp, phân quyền. Lần này - trong Nghị quyết số 02-NQ/TW - có thể nói chưa có văn kiện hay phát biểu nào thể hiện yêu cầu trao quyền cho địa phương mạnh mẽ như vậy. Tinh thần là phân cấp, phân quyền triệt để cho Hà Nội trong hầu hết lĩnh vực, trừ những vấn đề thuộc quốc phòng, an ninh và lợi ích quốc gia.

Việc tăng thẩm quyền cho chính quyền thành phố, cho phép ban hành các cơ chế, chính sách phù hợp sẽ mở ra không gian chủ động lớn hơn. “Những gì địa phương làm được thì cần mạnh dạn giao quyền. Trước đây, nhiều việc muốn làm đều phải xin - cho, dẫn tới mất cơ hội, làm giảm tính chủ động và triệt tiêu sáng tạo”, PGS.TS Trần Đình Thiên chia sẻ.

PGS.TS Trần Đình Thiên đánh giá, cách đặt vấn đề lần này của Trung ương trong Nghị quyết số 02-NQ/TW là một bước tiến rất quyết liệt. Đây thực chất là sự thay đổi trong tư duy quản lý, dám vượt qua những rào cản, kể cả các nhóm lợi ích, để trao quyền thực chất cho Hà Nội phát triển.

Tuy nhiên, PGS.TS Trần Đình Thiên cũng lưu ý rằng, đi cùng với quyền lực là những thách thức không nhỏ. Cụ thể, trao quyền cũng đồng nghĩa với thay đổi cấu trúc lợi ích, điều này không dễ. Hà Nội có cơ hội rất lớn, nhưng thách thức cũng rất lớn, không thể làm trong một sớm một chiều.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, vấn đề cốt lõi là năng lực thực thi. Thành phố Hà Nội phải chuẩn bị đầy đủ năng lực để tiếp nhận và sử dụng hiệu quả quyền được trao, từ năng lực bộ máy đến năng lực của đội ngũ cán bộ. Nếu sử dụng không hiệu quả hoặc lạm dụng quyền lực thì có thể làm hỏng một chủ trương lớn, một cơ hội lớn.

PGS.TS Trần Đình Thiên đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu về minh bạch và sự tham gia của người dân. Quá trình này phải gắn với công khai, minh bạch và phát huy dân chủ. Khi người dân coi đây là quyền lợi, trách nhiệm của mình và cùng tham gia, thì cải cách mới có thể thành công.

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, việc đột phá thể chế chính là “cánh cửa” mở ra không gian phát triển mới cho Thủ đô. Hà Nội đang đứng trước một sứ mệnh đặc biệt, được trao quyền để làm những việc trước đây còn bị ràng buộc. Đây là thời điểm cần tập trung trí tuệ, nguồn lực để tận dụng cơ hội và thực hiện hiệu quả nhiệm vụ mang tính bước ngoặt này.

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm để thiết kế chính sách Thủ đô

PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng, cần đặt bài toán phát triển Hà Nội ở tầm cao hơn, với mục tiêu cạnh tranh trực tiếp với các đô thị trên thế giới.

Để làm được điều đó, trước hết thành phố Hà Nội phải tháo gỡ những "rào cản" nội tại, đặc biệt là thúc đẩy khu vực tư nhân phát triển, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho người dân trong các hoạt động kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, điểm "cốt lõi" không chỉ dừng ở cải cách đơn lẻ mà là cách tiếp cận vấn đề: Mạnh dạn đặt ra những bài toán lớn để từ đó giải quyết hiệu quả các vấn đề nhỏ hơn.

Lần cải cách này cần lấy thể chế làm lợi thế cạnh tranh và động lực phát triển. Đây cũng chính là kinh nghiệm của Việt Nam và Hà Nội trong quá trình chuyển đổi sang kinh tế thị trường. Trong bối cảnh hiện nay, khi cơ hội phát triển của Thủ đô được đánh giá là chưa từng có, việc tháo gỡ các ràng buộc thể chế sẽ tạo ra dư địa lớn cho tăng trưởng. Vì vậy, cần nhìn nhận đây là thời điểm để tái cấu trúc hệ thống thể chế theo hướng hiện đại, có khả năng cạnh tranh quốc tế, thay vì chỉ điều chỉnh cục bộ.

Khách mời tham dự Chương trình Thời sự đặc biệt với chủ đề “Nghị quyết 02-NQ/TW - Tầm nhìn và sứ mệnh của Thủ đô trong kỷ nguyên mới”. Ảnh: Thanh Hải

Bên cạnh đó, để xây dựng thể chế phù hợp, PGS.TS Trần Đình Thiên đề xuất cần có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng doanh nghiệp - những chủ thể hiểu rõ nhất các vướng mắc thực tiễn. Việc lắng nghe nhu cầu, mong muốn của doanh nghiệp sẽ giúp thiết kế chính sách sát thực hơn, qua đó, phát huy tối đa năng lực của các nguồn lực xã hội. Đồng thời, Hà Nội cũng cần tận dụng lợi thế “đi sau” để tiếp thu những mô hình tốt nhất từ thế giới, xây dựng một hệ thống thể chế hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Tiếp tục cập nhật...

Nhóm phóng viên