Chuyển đổi nông nghiệp Hà Nội: Từ sản xuất sang kinh tế đa giá trị

PGS.TS. Đào Thế Anh Chủ tịch Hội Khoa học phát triển Nông thôn Việt Nam và PGS.TS. Đặng Văn Đông, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu rau quả - Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam cùng làm rõ vai trò ngày càng lớn của nông nghiệp trong điều phối thị trường, bảo đảm an toàn thực phẩm và đóng góp vào mô hình tăng trưởng xanh, bền vững.

Những định hướng này cũng gắn với các chủ trương lớn như Nghị quyết số 02 về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới và Quyết định 1193 của UBND thành phố về giải các bài toán lớn của Thủ đô, mở ra cách tiếp cận mới cho phát triển nông nghiệp Hà Nội giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Từ sản xuất sang quản trị chuỗi giá trị

Thực tế cho thấy, Hà Nội đã hình thành gần 1.000 chuỗi cung ứng thực phẩm an toàn và thiết lập liên kết với 43 tỉnh, thành phố. Con số này không chỉ phản ánh quy mô mà còn cho thấy sự thay đổi về bản chất của nông nghiệp Thủ đô, từ sản xuất cục bộ sang tham gia sâu vào mạng lưới cung ứng rộng lớn.

Các khách mời tham dự trong chương trình thời sự đặc biệt phát sóng trực tiếp tối 3-4 của Cơ quan Báo và Đài Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Phan Anh

Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, trong bối cảnh mới, vai trò của cơ quan quản lý không còn dừng ở việc hỗ trợ sản xuất mà phải chuyển sang quản trị chuỗi giá trị, trong đó trọng tâm là kiểm soát chất lượng, an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe người dân.

Nếu trước đây, thách thức lớn nhất là bảo đảm đủ lương thực, thì hiện nay, yêu cầu đặt ra là sản phẩm phải an toàn, có giá trị dinh dưỡng cao và thân thiện với môi trường.

Ông cho rằng, nông nghiệp Hà Nội đang chịu áp lực ngày càng lớn từ quá trình đô thị hóa, thu hẹp quỹ đất, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Vì vậy, sản xuất nông nghiệp không thể chỉ chạy theo sản lượng, mà cần hướng tới hiệu quả tổng thể, bao gồm cả yếu tố kinh tế, môi trường và xã hội. Nông nghiệp phải trở nên thông minh hơn, xanh hơn và bền vững hơn.

Hà Nội đang hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao đa giá trị, hiệu quả cao. Ảnh: Phạm Hùng

Đáng chú ý, việc thành phố ban hành Quyết định 1193 với các “bài toán lớn” được xem là bước đi kịp thời, thể hiện rõ sự chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy tích hợp, liên ngành. Thay vì xử lý từng vấn đề riêng lẻ, Hà Nội đang hướng tới giải quyết đồng bộ các vấn đề từ sản xuất, môi trường đến thị trường và tiêu dùng.

Bên cạnh vai trò của quản lý nhà nước, quá trình đổi mới nông nghiệp Hà Nội cũng đặt ra yêu cầu phải bắt đầu từ chính nông dân và các hợp tác xã. Với hơn 4,3 triệu người sống ở khu vực nông thôn, khoảng 2,3 triệu lao động và hơn 1.090 hợp tác xã nông nghiệp, đây chính là lực lượng quyết định sự thành công của quá trình chuyển đổi.

Theo PGS.TS. Đào Thế Anh, điều cốt lõi không chỉ là thay đổi kỹ thuật sản xuất mà là thay đổi tư duy. Nông nghiệp Hà Nội cần được nhìn nhận từ góc độ phục vụ người tiêu dùng đô thị – gần 10 triệu dân với nhu cầu ngày càng cao về thực phẩm an toàn và dinh dưỡng. Khi người tiêu dùng sẵn sàng chi trả cho sản phẩm chất lượng, giá trị nông sản sẽ được nâng lên. Vì vậy, sản xuất nông nghiệp cần gắn chặt với nhu cầu thị trường thay vì chỉ dựa vào thói quen canh tác truyền thống.

Ông cũng nhấn mạnh, nông nghiệp hiện đại không còn là lĩnh vực đơn chức năng mà mang tính đa giá trị. Ngoài việc cung cấp lương thực, thực phẩm, nông nghiệp còn góp phần tạo việc làm, đặc biệt cho lao động trẻ, bảo vệ môi trường, tạo không gian xanh và phát triển du lịch sinh thái. Đây chính là những giá trị mới cần được khai thác trong bối cảnh phát triển đô thị.

Định hình kinh tế nông nghiệp đô thị bền vững, giá trị cao

Sự thay đổi về tư duy cũng được thể hiện rõ trong quá trình chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang phát triển kinh tế nông nghiệp đô thị.

Theo PGS.TS. Đặng Văn Đông, nếu trước đây, mục tiêu chủ yếu là sản lượng, thì nay phải hướng tới tạo ra giá trị tổng hợp. Nông nghiệp đô thị không chỉ đặt ra yêu cầu về năng suất mà còn đòi hỏi sản phẩm phải an toàn, thân thiện với môi trường và góp phần nâng cao chất lượng sống. Đồng thời, sản xuất phải ứng dụng công nghệ, giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Hà Nội đang hướng tới nền nông nghiệp công nghệ cao đa giá trị, hiệu quả cao. Ảnh: Phạm Hùng

Chính những yêu cầu này đã đặt ra loạt bài toán mới cho ngành nông nghiệp, từ việc chọn giống, tổ chức sản xuất đến xây dựng chuỗi liên kết và phát triển thị trường. Đây không còn là câu chuyện riêng của ngành nông nghiệp mà là bài toán liên ngành, cần sự tham gia của nhiều lĩnh vực khác nhau.

Có thể thấy, nông nghiệp Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để tái cấu trúc theo hướng hiện đại, hiệu quả và bền vững. Trong mô hình mới, Nhà nước đóng vai trò kiến tạo chính sách và môi trường thuận lợi; doanh nghiệp là lực lượng dẫn dắt thị trường và đầu tư; hợp tác xã và nông dân là chủ thể sản xuất; người tiêu dùng giữ vai trò trung tâm trong việc định hình giá trị.

Với cách tiếp cận này, nông nghiệp không còn là khu vực “ngoại vi” mà trở thành một bộ phận hữu cơ trong mô hình tăng trưởng của Thủ đô. Không chỉ cung cấp thực phẩm, nông nghiệp còn góp phần nâng cao chất lượng sống, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế theo hướng xanh, bền vững.