Chuyển đổi số không phải là thêm một lớp giấy tờ điện tử cho thủ tục cũ

Sáng 13.8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội thảo luận tại Hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ.

Không để tình trạng dữ liệu đã có trong hệ thống nhưng người dân vẫn phải nộp bản giấy hoặc kê khai lại

Cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn Luật như Tờ trình của Chính phủ và Báo cáo của Cơ quan chủ trì thẩm tra đã nêu, đại biểu Nguyễn Thành Trung (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) đề nghị rà soát lại toàn bộ điều kiện, giấy phép và thủ tục theo nguyên tắc cái gì không cần thiết thì phải bỏ, cái gì giữ lại phải chứng minh được lý do theo tinh thần kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội là kiên quyết xóa bỏ tư duy không quản được thì cấm và các thủ tục biến tướng.

Quốc hội tiến hành thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ

Từ đó, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo không chỉ liệt kê các thủ tục được cắt giảm mà cần đánh giá từng điều kiện theo ba câu hỏi: Mục tiêu quản lý là gì, rủi ro nào cần kiểm soát, và nếu bỏ thủ tục thì công cụ nào sẽ thay thế.

Bên cạnh đó, theo đại biểu, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng phải quy định rõ hậu kiểm thế nào và ai sẽ chịu trách nhiệm.

Đại biểu đồng tình cao với định hướng chuyển từ cấp phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn và giám sát thực thi. Nhưng đại biểu cũng cho rằng, nếu Luật chỉ bỏ giấy phép mà không thiết kế công cụ quản lý thay thế thì rất dễ rơi vào hai thái cực hoặc sẽ bị quản lý lỏng lẻo, hoặc cơ quan thực thi lại phát sinh một thủ tục mới.

Từ lập luận này, đại biểu đề nghị dự thảo Luật quy định rõ hơn cơ sở dữ liệu chuyên ngành, chế độ báo cáo điện tử, cơ chế thanh tra theo mức độ rủi ro và chế tài xử lý vi phạm, trong đó ưu tiên dữ liệu dùng chung thay yêu cầu doanh nghiệp cung cấp đi cung cấp lại cùng một thông tin.

Đại biểu Nguyễn Thành Trung phát biểu

Đánh giá bốn Luật được sửa đổi lần này đều liên quan trực tiếp đến hạ tầng số, giao dịch điện tử, viễn thông, công nghệ và dữ liệu, đại biểu Nguyễn Thành Trung cho rằng cần làm rõ trách nhiệm khi sử dụng dữ liệu số và kết nối chia sẻ dữ liệu ở ba vấn đề: dữ liệu nào phải chia sẻ, cơ quan nào được khai thác và trách nhiệm thuộc về ai nếu dữ liệu sai, chậm cập nhật hoặc sử dụng không đúng mục đích. 

“Đặc biệt không nên để tình trạng dữ liệu đã có trong hệ thống của Nhà nước nhưng người dân, doanh nghiệp vẫn phải nộp bản giấy hoặc kê khai lại. Nếu đã xác định được chuyển đổi số là phương thức quản trị mới thì dữ liệu phải trở thành đầu vào của quản lý chứ không phải thêm một lớp giấy tờ điện tử cho thủ tục cũ”, đại biểu nêu rõ.

Đối với giấy phép, chứng chỉ, hồ sơ đang giải quyết, các dự án thỏa thuận và nghĩa vụ đang thực hiện, theo đại biểu, nếu Luật thay đổi nhưng quy định chuyển tiếp không rõ thì chính doanh nghiệp và người dân sẽ là đối tượng chịu rủi ro.

Vì vậy, đại biểu đề xuất dự thảo Luật phải quy định theo từng nhóm tình huống, tránh một điều khoản chuyển tiếp chung chung. “Hồ sơ đã tiếp nhận thì giải quyết theo quy định nào? Giấy phép đã cấp có tiếp tục có giá trị hay không? Trường hợp đang đầu tư, đang cung cấp dịch vụ thì quyền và nghĩa vụ được xác định ra sao?”, đại biểu nhấn mạnh 3 câu hỏi cần phải giải quyết.

Chuyển từ tư duy cấp phát sang tối đa hóa giá trị tài nguyên

Đề cập đến sự cần thiết của hoàn thiện hệ thống pháp luật trong xây dựng hệ sinh thái hạ tầng số quốc gia, đại biểu Bế Trung Anh (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhấn mạnh, thay vì sửa đổi đơn lẻ từng ngành, đây là cơ hội để sắp xếp lại nền móng pháp lý theo hướng hội tụ cho hạ tầng số quốc gia.

Đại biểu cho rằng, thực tế hiện nay, công nghệ đã “hội tụ” nhưng quản trị vẫn còn rời rạc, doanh nghiệp vẫn phải đi qua nhiều "cửa" thủ tục khác nhau cho cùng một hoạt động kinh doanh thống nhất.

Để xóa bỏ rào cản và đưa thể chế trở thành lợi thế cạnh tranh, đại biểu cho rằng cần tuân thủ các nguyên tắc: quản lý theo kiến trúc hạ tầng số thống nhất, tập trung về công nghệ để mở lối cho tương lai, chuyển từ tư duy cấp phát sang tối đa hóa giá trị tài nguyên.

Đại biểu Bế Trung Anh phát biểu

Để hiện thực hóa các nguyên tắc này, theo đại biểu, dự thảo Luật cần tập trung vào các điểm cốt lõi: Điều 17, 18b, 20A, 21 Luật Tần số nhằm mở lối chia sẻ phổ tần và thử nghiệm mạng vệ tinh mặt đất tích hợp; Điều 39, 47 Luật Viễn thông nhằm khẳng định các giấy phép liên quan được cấp đồng thời và mở rộng chia sẻ hạ tầng viễn thông với các hạ tầng kỹ thuật khác (giao thông, điện lực, chiếu sáng); Điều 28 Luật Giao dịch điện tử giúp nâng tầm việc cấp phép dịch vụ tin cậy thành nền tảng pháp lý cho hạ tầng niềm tin số, có khả năng công nhận xuyên biên giới.

“Trong bối cảnh ranh giới giữa viễn thông, tần số, dữ liệu và giao dịch điện tử đang mờ dần, lập pháp kiến tạo phải thiết lập cơ chế để các dịch vụ mới không bị rơi vào "bốn hoặc năm chiếc hộp pháp lý" khác nhau. Triết lý "Một cửa" thực sự không phải là gom nhiều cửa vào một phòng, mà là người dân/doanh nghiệp chỉ cần "gõ cửa" một lần. Phía sau cánh cửa đó, các cơ quan Nhà nước phải tự kết nối dữ liệu và phối hợp trách nhiệm”, đại biểu nêu ý kiến.

Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm

Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng nêu rõ, phạm vi của dự án Luật được sửa đổi lần này chỉ giới hạn trong việc luật hóa những cơ chế chính sách đã được cấp có thẩm quyền đồng ý chủ trương, cụ thể: cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý nhà nước; hoàn thiện cơ sở pháp lý để sử dụng hiệu quả cơ sở hạ tầng viễn thông phục vụ cho quốc phòng và an ninh.

Phó Thủ tướng Chính phủ đánh giá, các ý kiến đều rất tâm huyết, khoa học, trách nhiệm, đại đa số các ý kiến đều bày tỏ cơ bản thống nhất với dự thảo Luật.

Đối với các ý kiến ngoài phạm vi dự án Luật, Phó Thủ tướng Chính phủ cho biết, những vấn đề cụ thể sẽ được hướng dẫn trong các nghị định.

Chính phủ sẽ tiếp tục chỉ đạo Cơ quan soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội để tiếp thu tối đa các ý kiến, hoàn thiện dự thảo Luật trình Quốc hội xem xét thông qua.