'Chuyển đổi số mang lại lợi ích gì cho nông dân?'

Rút ngắn khoảng cách phát triển

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, chuyển đổi số đã và đang trở thành xu hướng tất yếu, tác động sâu rộng đến mọi lĩnh vực của đời sống. Đó không chỉ là việc ứng dụng công nghệ, mà là quá trình thay đổi căn bản tư duy, phương thức quản lý, tổ chức sản xuất và cung cấp dịch vụ. Đối với khu vực nông thôn, chuyển đổi số vừa là yêu cầu khách quan, vừa là cơ hội để rút ngắn khoảng cách phát triển với đô thị, nâng cao chất lượng sống cho người dân.

Trồng dưa lưới trong nhà kính, ứng dụng công nghệ tưới phun tự động mang lại hiệu quả cao. Ảnh: Thiện Tâm

Trong những năm gần đây, công tác truyền thông về chuyển đổi số ở khu vực nông thôn đã được các cấp, các ngành quan tâm chỉ đạo và triển khai với nhiều hình thức đa dạng. Hệ thống báo chí, truyền thông từ Trung ương đến địa phương; hệ thống truyền thanh cơ sở; các nền tảng mạng xã hội; cùng với hoạt động tuyên truyền trực tiếp thông qua các tổ chức đoàn thể đã góp phần đưa thông tin về chuyển đổi số đến gần hơn với người dân nông thôn.

Nhận thức chung của người dân về chuyển đổi số từng bước được nâng lên. Nhiều người dân đã quen với việc sử dụng điện thoại thông minh, mạng xã hội; từng bước tiếp cận các dịch vụ số như dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt, mua bán nông sản trên các sàn thương mại điện tử. Ở một số địa phương, truyền thông chuyển đổi số đã gắn với các mô hình cụ thể như “xã thông minh”, “làng số”, “tổ công nghệ số cộng đồng”, bước đầu mang lại hiệu quả tích cực.

Dẫu vậy, thực tế vẫn còn những "khoảng lõm" thông tin. Tại vùng sâu, vùng xa, hạ tầng internet còn chập chờn khiến hiệu quả truyền thông chưa cao. Một bộ phận người dân, đặc biệt là người cao tuổi, vẫn mang tâm lý e ngại công nghệ hoặc lo sợ bị lừa đảo trên không gian mạng. Nội dung truyền thông ở nhiều nơi vẫn nặng tính lý thuyết, thiếu tính thực hành, chưa thực sự phù hợp với đối tượng. Đội ngũ cán bộ cơ sở và lực lượng tham gia truyền thông chuyển đổi số còn hạn chế về kỹ năng và phương pháp; nhiều cán bộ cấp xã phải kiêm nhiệm và chưa có điều kiện chuyên sâu cho công tác chuyển đổi số…

Lấy lợi ích của người dân làm thước đo

Giai đoạn 2026 - 2030 được xem là thời điểm bản lề để hoàn thiện nền tảng chuyển đổi số quốc gia và nâng cao chất lượng Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới theo hướng hiện đại, thông minh. Trong bối cảnh đó, truyền thông cần được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, phải "đi trước một bước". Quan điểm xuyên suốt là phải đặt người dân ở vị trí trung tâm - vừa là chủ thể, vừa là đối tượng thụ hưởng.

Truyền thông không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà phải hướng tới thay đổi tư duy, thói quen, hành vi của cán bộ và người dân nông thôn trong tiếp cận và ứng dụng công nghệ số. Truyền thông phải gắn chặt với các mục tiêu phát triển thực chất, tránh hình thức, phong trào, bảo đảm tính bền vững lâu dài. Muốn vậy, phải thiết kế nội dung, phương thức truyền thông sát thực tiễn và phải trả lời câu hỏi: chuyển đổi số giúp gì cho sản xuất nông nghiệp, người nông dân sẽ được hưởng lợi gì? Khi người dân hiểu rõ, họ sẽ chủ động tham gia vào quá trình chuyển đổi số.

Truyền thông chuyển đổi số cần được gắn chặt với các mục tiêu phát triển kinh tế nông thôn, nâng cao thu nhập và chất lượng sống của người dân. Trong đó, cần đẩy mạnh truyền thông về kinh tế số nông thôn, thương mại điện tử nông sản, chương trình OCOP, du lịch nông thôn và du lịch cộng đồng.

Kinh nghiệm tại tỉnh Thái Nguyên cho thấy, khi công tác truyền thông chuyển đổi số được gắn với quảng bá sản phẩm OCOP, xây dựng thương hiệu chè, phát triển du lịch cộng đồng, người dân đã chủ động hơn trong việc ứng dụng công nghệ số, tham gia các sàn thương mại điện tử và nền tảng số. Đây là những kinh nghiệm quý cần được tổng kết, nhân rộng.

Song song với đó, truyền thông cần hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn mới thông minh, trong đó công nghệ số được ứng dụng đồng bộ trong quản lý, điều hành, cung cấp dịch vụ công và đời sống xã hội. Truyền thông phải làm rõ mối quan hệ hữu cơ giữa chuyển đổi số và xây dựng nông thôn mới, coi đây là hai quá trình song hành, hỗ trợ lẫn nhau.

Hạ tầng số là điều kiện tiên quyết cho truyền thông chuyển đổi số nông thôn. Trong giai đoạn tới, cần tiếp tục đầu tư, hoàn thiện hạ tầng viễn thông, internet băng rộng, coi đây là hạ tầng thiết yếu, tương tự như điện, đường, trường, trạm. Công tác truyền thông cần góp phần nâng cao nhận thức của người dân về vai trò của hạ tầng số, đồng thời khuyến khích người dân tham gia bảo vệ, khai thác hiệu quả hạ tầng này.

Cùng với đó, cần đặc biệt chú trọng truyền thông về an toàn, an ninh thông tin trên không gian mạng. Trước nguy cơ gia tăng các hình thức lừa đảo, tin giả, xâm phạm dữ liệu cá nhân ở khu vực nông thôn, truyền thông phải giúp người dân nhận diện rủi ro, nâng cao kỹ năng tự bảo vệ mình trên môi trường số.

Các bộ, ngành Trung ương cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống cơ chế, chính sách về chuyển đổi số và truyền thông chuyển đổi số nông thôn; ban hành các chương trình, đề án mang tính dài hạn, ổn định, bảo đảm nguồn lực cho công tác truyền thông, đặc biệt là đào tạo kỹ năng số cho người dân nông thôn, vùng sâu; xây dựng các bộ tài liệu, sản phẩm truyền thông thống nhất, dễ áp dụng để tăng tính hiệu quả của công tác truyền thông chuyển đổi số.

ThS. Bùi Trường Minh, Văn phòng Điều phối nông thôn mới Trung ương