Chuyển đổi số phải mở rộng cơ hội thực hiện dân chủ ở cơ sở

Chuyển đổi số phải mở rộng cơ hội thực hiện dân chủ, không tạo thêm rào cản

Tán thành cao với sự cần thiết sửa đổi Luật Thực hiện dân chủ ở cơ sở, ĐBQH Nguyễn Minh Tâm nhấn mạnh: Đây là kết quả của việc thể chế hóa Chỉ thị số 09-CT/TW, ngày 20/7/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với việc thực hiện dân chủ cơ sở trong giai đoạn mới, tiếp tục phát huy quyền làm chủ của Nhân dân, khắc phục những bất cập trong thực tiễn thi hành và đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh chuyển đổi số.

ĐBQH Nguyễn Minh Tâm (Quảng Trị) phát biểu. Ảnh: Bách Hợp

Về bảo đảm quyền kiểm tra, giám sát tại cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn cho biết: Chương III của dự thảo về “Thực hiện dân chủ ở cơ quan, đơn vị” có quy định tổ chức, hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân và việc chấm dứt hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân tại cơ quan, đơn vị không có tổ chức công đoàn kể từ ngày Luật có hiệu lực.

Đại biểu Nguyễn Minh Tâm cho rằng, việc điều chỉnh mô hình tổ chức cần gắn với yêu cầu bảo đảm quyền kiểm tra, giám sát của cán bộ, công chức, viên chức và người lao động. Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo đánh giá đầy đủ các phương án, đồng thời quy định rõ cơ chế hoặc thiết chế thay thế để quyền kiểm tra, giám sát tiếp tục được thực hiện thực chất. Cần xác định cụ thể chủ thể tiếp nhận kiến nghị, phản ánh; trách nhiệm xem xét, xử lý, phản hồi và theo dõi kết quả, tránh tình trạng quyền đã được ghi nhận nhưng thiếu cơ chế thực hiện hiệu quả.

Duy trì các hình thức trực tiếp phù hợp với người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ

Về thống nhất quy định công khai thông tin và thực hiện dân chủ trên nền tảng số (Điều 11, Điều 18), đại biểu Nguyễn Minh Tâm đánh giá cao dự thảo đã bổ sung các hình thức công khai thông tin và lấy ý kiến trên môi trường số.

Cụ thể, điểm b và điểm i khoản 1 Điều 11 quy định việc công khai thông tin thông qua cổng thông tin điện tử, trang thông tin điện tử, nền tảng số của chính quyền cấp xã và thông qua mạng viễn thông, mạng xã hội hoạt động hợp pháp. Điểm e và điểm g khoản 1 Điều 18 cũng ghi nhận các hình thức lấy ý kiến thông qua ứng dụng số, mạng viễn thông và mạng xã hội.

Toàn cảnh phiên thảo luận tại Tổ 4 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Quảng Trị, Điện Biên và TP. Đồng Nai). Ảnh: Bách Hợp

Đại biểu đồng tình với chủ trương mở rộng các hình thức này, bởi chuyển đổi số có thể giúp người dân tiếp cận thông tin thuận lợi hơn, nhất là ở địa bàn rộng, dân cư phân tán hoặc nơi việc tham dự trực tiếp các cuộc họp còn khó khăn.

Tuy nhiên, theo đại biểu, cần phân biệt rõ giữa kênh công khai thông tin chính thức và kênh hỗ trợ thông báo, phổ biến thông tin. Nếu chưa phân định rõ, có thể phát sinh cách hiểu khác nhau về thời điểm thông tin được coi là đã công khai, trách nhiệm bảo đảm tính xác thực và khả năng kiểm chứng nội dung khi có tranh chấp. Đối với những thông tin liên quan đến quản lý ngân sách, đầu tư, huy động đóng góp của Nhân dân hoặc kết quả giải quyết kiến nghị, yêu cầu về tính chính xác và khả năng truy xuất càng cần được bảo đảm.

Vì vậy, đại biểu đề nghị hoàn thiện khoản 3 Điều 11 theo hướng giao Chính phủ quy định rõ tiêu chí, điều kiện và trách nhiệm khi lựa chọn hình thức công khai trên môi trường số; đồng thời phân định rõ giá trị của việc công khai trên hệ thống chính thức với việc thông báo, phổ biến qua mạng xã hội. Trường hợp pháp luật yêu cầu công khai chính thức, việc đăng tải trên mạng xã hội không nên mặc nhiên thay thế hình thức công khai đó nếu chưa đáp ứng các điều kiện theo quy định.

Đối với việc lấy ý kiến và giám sát trên nền tảng số, cần bảo đảm khả năng xác thực ý kiến, lưu giữ kết quả, bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Cùng với đó, phải duy trì các hình thức trực tiếp phù hợp, hỗ trợ người cao tuổi, người khuyết tật và người chưa có điều kiện tiếp cận công nghệ.

Các ĐBQH tỉnh Quảng Trị dự phiên họp. Ảnh: Bách Hợp

“Chuyển đổi số phải mở rộng cơ hội thực hiện dân chủ, không tạo thêm rào cản hoặc làm giảm quyền tham gia của bất kỳ nhóm người dân nào”, đại biểu Nguyễn Minh Tâm đề nghị.

Làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, xem xét, phản hồi của các chủ thể liên quan

Về điều kiện đề xuất sáng kiến của công dân, đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo xem xét lại tỷ lệ "ngưỡng đồng thuận của ít nhất 10% tổng số hộ gia đình tại thôn, tổ dân phố" để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả triển khai thực tế.

Đối với quyền kiến nghị, phản ánh khi phát hiện quyết định của cộng đồng dân cư không bảo đảm trình tự, thủ tục hoặc có nội dung không phù hợp, cần làm rõ trách nhiệm tiếp nhận, xem xét và phản hồi của các chủ thể có liên quan; nghiên cứu tạo điều kiện để người dân thực hiện quyền này thông qua phương thức điện tử phù hợp, bảo đảm thuận tiện, minh bạch và có thể theo dõi kết quả xử lý kiến nghị của mình.

Tại khoản 1, Điều 65 liên quan đến áp dụng pháp luật và quy định chuyển tiếp, dự thảo hiện quy định trường hợp luật khác ban hành trước ngày Luật này có hiệu lực có quy định cụ thể về công khai thông tin, lấy ý kiến thì thực hiện theo quy định của luật đó.

Theo đại biểu, mục tiêu bảo đảm tính liên tục trong áp dụng pháp luật chuyên ngành là cần thiết. Tuy nhiên, cách diễn đạt hiện nay chưa làm rõ phạm vi bảo lưu và thời gian tiếp tục áp dụng các quy định đã có; từ đó, có thể phát sinh cách hiểu khác nhau khi quy định của Luật mới và luật chuyên ngành có nội dung không thống nhất.

Khoản 4, Điều 58 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật quy định nguyên tắc áp dụng văn bản ban hành sau trong trường hợp các văn bản do cùng một cơ quan ban hành có quy định khác nhau về cùng một vấn đề. Vì vậy, nếu Luật này có quy định chuyển tiếp đặc thù thì nội dung đó cần được thiết kế rõ ràng, giới hạn đúng mục đích, không tạo ra một nguyên tắc ưu tiên chung cho toàn bộ luật ban hành trước.

Đáng lưu ý, Báo cáo số 10166/BNV-CTTN&BĐG đã ghi nhận việc chỉnh lý khoản 1 Điều 65 theo hướng các quy định chuyên ngành tiếp tục được áp dụng cho đến khi được sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ. Tuy nhiên, nội dung này chưa được thể hiện tương ứng trong bản dự thảo kèm Tờ trình số 833/TTr-CP.

Do đó, đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo khôi phục phương án chỉnh lý đã được ghi nhận trong báo cáo tiếp thu, giải trình, đồng thời rà soát toàn bộ hồ sơ trình để bảo đảm tính thống nhất và thuận lợi trong áp dụng.