Chuyển đổi số tạo nền tảng cho hải quan hiện đại

Lực lượng Hải quan phối hợp với các lực lượng kiểm tra, giám sát đối với hàng hoá xuất khẩu tại Cảng Cửa Lò, tỉnh Nghệ An. Ảnh: Vũ Sinh/TTXVN

Để tăng tốc hải quan số, giảm thủ tục cho doanh nghiệp, ông Kim Long Biên, Trưởng Ban Pháp chế (Cục Hải quan) cho biết, cơ quan Hải quan đã chủ động chuẩn bị từ sớm để phấn đấu mục tiêu bảo đảm các văn bản dưới Luật có tính khả thi, sát thực tiễn và sẵn sàng cùng thời điểm Luật có hiệu lực từ ngày 1/3/2027.

Từ việc chuẩn bị văn bản dưới Luật trước khi Luật có hiệu lực đến việc lấy ý kiến từ cửa khẩu và doanh nghiệp, ngành Hải quan đang triển khai theo hướng chủ động, đi trước một bước. Qua đó, tạo điều kiện để những chính sách mới về hải quan số, chia sẻ dữ liệu, thương mại điện tử, quản lý rủi ro và hậu kiểm nhanh chóng được chuyển hóa thành quy trình cụ thể. 

Theo Cục Hải quan, mục tiêu không chỉ bảo đảm Luật được thực thi đúng thời điểm từ ngày 1/3/2027, mà còn để mỗi quy định mới thực sự tạo thuận lợi cho hoạt động xuất nhập khẩu, giảm chi phí tuân thủ; đồng thời, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về hải quan.

Trước đó, Cục Hải quan đã tổ chức đợt làm việc tập trung để xây dựng dự thảo Nghị định quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật Hải quan về thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát, kiểm soát hải quan. Cụ thể, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Âu Anh Tuấn trực tiếp chủ trì đợt làm việc tập trung với sự tham gia có đại diện lãnh đạo, công chức các đơn vị nghiệp vụ thuộc khối cơ quan Cục Hải quan và đại diện 8 Chi cục Hải quan khu vực.

“Việc huy động cả các đơn vị nghiệp vụ ở cấp Cục và các Chi cục Hải quan khu vực giúp quá trình xây dựng văn bản có thêm góc nhìn từ thực tế tổ chức thực hiện. Những quy định liên quan trực tiếp đến quy trình, thủ tục, kiểm tra, giám sát hay quản lý rủi ro được đặt trong mối liên hệ với điều kiện thực tế tại cửa khẩu và hoạt động của doanh nghiệp”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Cùng với quá trình xây dựng văn bản, việc khảo sát thực tế tại các địa bàn cửa khẩu cũng được chú trọng nhằm đưa tiếng nói từ cơ sở vào quá trình hoàn thiện pháp luật.

Nhiều chuyên gia chia sẻ, một trong những điểm đáng chú ý là Luật bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại hồ sơ, dữ liệu đã được chia sẻ qua Cơ chế một cửa Quốc gia. Đây là bước tiến theo hướng chuyển từ quản lý dựa nhiều vào hồ sơ sang quản lý dựa trên dữ liệu; giảm giấy tờ, thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đối với Cơ chế một cửa quốc gia, Luật làm rõ hơn cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu và bổ sung nguyên tắc không yêu cầu nộp lại bản giấy đối với dữ liệu đã được chia sẻ.

Cùng với đó, Luật tạo cơ sở pháp lý để quản lý hàng hóa xuất nhập khẩu qua nền tảng thương mại điện tử. “Các nguyên tắc cơ bản về kiểm tra, giám sát được luật hóa, trong khi ngưỡng giá trị, quy trình thực hiện và lộ trình xác thực định danh điện tử được giao Chính phủ quy định chi tiết”, đại diện Cục Hải quan cho biết.

Thời gian qua, song song với cải cách thể chế, công tác chuyển đổi số và cung cấp dịch vụ công trực tuyến tiếp tục được Cục Hải quan đẩy mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. 

Ngành đang tích cực thực hiện các bước điều chỉnh dự án xây dựng hệ thống công nghệ thông tin phục vụ Hải quan số; duy trì vận hành hệ thống VNACCS/VCIS cùng các hệ thống vệ tinh ổn định, an toàn 24/7 nhằm bảo đảm thông quan thông suốt.

Để đáp ứng mô hình tổ chức bộ máy mới và yêu cầu hiện đại hóa, Cục Hải quan đã xây dựng bộ mã định danh mới cho các đơn vị hải quan cửa khẩu, ngoài cửa khẩu, kho bãi và địa điểm kiểm tra hàng hóa tập trung. Bên cạnh đó, hạ tầng kỹ thuật đang được khẩn trương hoàn thiện để chuẩn bị thí điểm xác thực người khai hải quan đối với hàng hóa trị giá nhỏ thông qua kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư (VNeID).

Hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp thể hiện rõ qua kết quả tiếp nhận dịch vụ công trực tuyến: Từ ngày 1/1/2026 đến ngày 19/7/2026, toàn ngành đã tiếp nhận gần 75,9 triệu hồ sơ, trong đó phương thức trực tuyến chiếm áp đảo với 75.879.005 hồ sơ (hồ sơ trực tiếp và qua bưu chính chỉ ghi nhận 18.132 bộ).

Một dấu ấn nổi bật trong năm 2026 là việc thí điểm mô hình thông quan tập trung từ ngày 1/6/2026 tại Chi cục Hải quan khu vực III. Sau 2 tháng vận hành, mô hình này đã chứng minh tính hiệu quả vượt trội khi chuẩn hóa toàn bộ quy trình nghiệp vụ, tập trung dữ liệu tại một đầu mối và nâng cao năng lực phân tích rủi ro.

Đơn cử ngay trong tháng đầu tiên, thông qua rà soát tập trung, đơn vị đã kịp thời phát hiện 425 dòng hàng có dấu hiệu rủi ro, bao gồm cả các tờ khai thuộc luồng Xanh. Mô hình không chỉ rút ngắn thời gian xử lý và tiết kiệm nhân lực cho cả doanh nghiệp lẫn cơ quan hải quan, mà còn tạo tiền đề để ngành mở rộng quy mô.