Chuyển đổi xanh ngành sản xuất bao bì

Trưng bày sáng kiến bao bì giảm nhựa bảo vệ môi trường tại Diễn đàn quốc gia về thúc đẩy giải pháp giảm bao bì nhựa thông qua chính sách và thí điểm tại địa phương, ngày 20/3/2026. (Ảnh: Mai Trang- TTXVN)

Quy định 2025/40 của EU về bao bì và chất thải bao bì (PPWR) chính thức có hiệu lực trong phạm vi các nước thuộc EU từ ngày 12/8/2026. Tuy chỉ là quy định nội khối nhưng có phạm vi ảnh hưởng đối với ngành hàng xuất khẩu của nhiều quốc gia. Đây là một trong các biện pháp xanh trong Chiến lược xanh châu Âu (European Green Deal) và Kế hoạch Hành động kinh tế tuần hoàn (CEAP) của EU đang triển khai.

Quy định có hiệu lực đối với mọi loại bao bì xuất hiện tại thị trường EU, bất kể là bao bì có tiếp xúc trực tiếp với hàng hóa hay bao bì vận chuyển. Quy định cũng làm rõ trách nhiệm công bố hợp chuẩn bao bì (DoC) thuộc về nhà sản xuất - được hiểu là người sản xuất hoặc chủ sở hữu nhãn hiệu in trên bao bì. Tuy nhiên, để có được công bố hợp chuẩn, nhà sản xuất phải lập hồ sơ kỹ thuật theo quy định của EU. Bất cứ hồ sơ không hợp chuẩn nào cũng bị coi là vi phạm và bị loại bỏ tư cách nhập khẩu, đồng nghĩa với việc hàng hóa cũng không được chấp thuận lưu hành trên thị trường này.

Như vậy, các loại bao bì, vỏ bọc chuyên dụng cho các mặt hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như nông sản, thủy sản, thực phẩm, da giày, may mặc… đều nằm trong phạm vi điều chỉnh của quy định này. Cụ thể, đối với các loại bao bì sử dụng cho mặt hàng thực phẩm, quy định giới hạn ngưỡng sử dụng trong thành phần bao bì các chất đáng lo ngại (SoC). Bên cạnh việc kiểm tra đối với bao bì hàng hóa nhập khẩu, EU còn bắt buộc doanh nghiệp xuất khẩu hàng hóa vào thị trường này phải công bố hàm lượng, thành phần của bao bì trong hồ sơ kỹ thuật. Kể từ ngày 12/8, toàn bộ bao bì cũng phải được in rõ thông tin phân loại rác thải theo quy chuẩn thống nhất của EU. Quy định cũng đặt lộ trình đến năm 2030, bao bì hàng hóa vào thị trường này phải có thông tin nhận diện về các chất đáng lo ngại; sử dụng thành phần sản xuất có thể tái chế và giảm đến mức thấp nhất trọng lượng và thể tích của bao bì…

Trước quy định mới có thể ảnh hưởng lớn đến mặt hàng xuất khẩu thực phẩm, thủy sản của Việt Nam vào thị trường châu Âu, Hiệp hội Chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (Vasep) khuyến nghị các doanh nghiệp trực thuộc sớm nghiên cứu quy định và triển khai phương án thích ứng. Đồng thời, nhiều hiệp hội có ngành hàng xuất khẩu thị trường châu Âu cũng có những khuyến cáo đối với doanh nghiệp thành viên.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Diệu Phương, Viện Nghiên cứu Nuôi trồng thủy sản 1 (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), việc đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật về bao bì có thể không gây biến động quá lớn đối với hầu hết các doanh nghiệp xuất khẩu chủ lực trong nước nếu như đã có chuẩn bị. Khó khăn lại nằm ở doanh nghiệp sản xuất bao bì trong nước có thể đáp ứng việc cung ứng các sản phẩm thay thế đủ điều kiện vào thị trường EU hay không. Khi nguồn cung bao bì không đáp ứng được, sản phẩm hàng hóa cũng không đủ điều kiện thông quan.

Thực tế hiện nay tại Việt Nam, số lượng doanh nghiệp sản xuất bao bì thân thiện môi trường không nhiều. Số doanh nghiệp có thể đáp ứng các quy định của EU càng hiếm hơn. Theo báo cáo của Bộ Công thương, cả nước có khoảng 4.000 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất bao bì. Số cơ sở sản xuất bao bì thân thiện môi trường chỉ chiếm tỷ lệ rất nhỏ, gần như chưa có cơ sở nào đáp ứng đầy đủ các yêu cầu của EU về kiểm soát các chất đáng quan ngại trong bao bì. Theo ông Thân Văn Hồng, Giám đốc Công ty TNHH bao bì Nụ Cười xanh (Bắc Ninh), các sản phẩm thân thiện môi trường của công ty mới chỉ đáp ứng yêu cầu trong nước. Cũng như các doanh nghiệp khác, nguyên nhân do hạn chế về công nghệ, vốn và nhu cầu thị trường. Không doanh nghiệp nào đầu tư thay thế công nghệ mới khi chưa nắm chắc nhu cầu tiêu thụ của thị trường.

Một lãnh đạo doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản cho biết, để không mất thị phần tại thị trường EU, doanh nghiệp buộc phải nhập khẩu sản phẩm bao bì từ nước ngoài để bao gói hàng hóa xuất khẩu. Công đoạn này vừa tăng thêm chi phí, vừa mất cơ hội cho doanh nghiệp sản xuất bao bì trong nước.

Ông Nguyễn Thi, giảng viên chính Trường đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội cho rằng, Quy định 2025/40 của EU trước mắt sẽ tạo sức ép không nhỏ đối với các doanh nghiệp xuất khẩu. Tuy nhiên, nhìn rộng hơn, EU thường đi trước trong thiết lập các tiêu chuẩn về môi trường, năng lượng và sản phẩm, nhiều quy định sau đó trở thành xu hướng của thị trường quốc tế. Vì vậy, việc thích ứng sớm không chỉ giúp doanh nghiệp duy trì khả năng tiếp cận thị trường này mà còn thúc đẩy đổi mới công nghệ, phương thức sản xuất và quản trị chuỗi cung ứng, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh tại những thị trường có yêu cầu khắt khe khác.

Quá trình chuyển đổi cũng mở ra dư địa phát triển cho những lĩnh vực như thiết kế sản phẩm bền vững, thiết kế module, công nghiệp môi trường và công nghiệp tái chế. Nếu tận dụng được sức ép từ các quy định mới để cấu trúc lại sản xuất, doanh nghiệp Việt Nam có thể nâng cao giá trị gia tăng, giảm dần sự phụ thuộc vào gia công, chế biến thô và tham gia sâu hơn chuỗi giá trị toàn cầu.