Chuyên gia: Cần nhìn nhận đúng vai trò của ABS trong an toàn giao thông

Trong các thảo luận về an toàn xe máy tại Việt Nam, giảm số người chết và bị thương do tai nạn giao thông đường bộ là mục tiêu được đặt lên hàng đầu. Trong bối cảnh đó, hệ thống chống bó cứng phanh (ABS) ngày càng nhận được sự quan tâm.

Tuy nhiên, theo ông Lê Văn Đạt – Trưởng nhóm nghiên cứu thuộc Học viện Chiến lược, Bồi dưỡng Cán bộ Xây dựng (ACST), Bộ Xây dựng – vai trò của ABS cần được nhìn nhận trong tổng thể hệ thống an toàn giao thông, thay vì coi đây là giải pháp có thể xử lý mọi tình huống tai nạn.

ABS là công nghệ hỗ trợ người lái

Theo chuyên gia, ABS không phải là một “công nghệ thần kỳ” có thể ngăn chặn tất cả các vụ tai nạn. Hiệu quả của hệ thống phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có hành vi người lái, tốc độ, điều kiện mặt đường, bối cảnh giao thông và kỹ năng điều khiển phương tiện.

Vì vậy, ABS được xác định là một công nghệ hỗ trợ người lái, không thể thay thế việc lái xe an toàn cũng như các biện pháp bảo đảm an toàn giao thông khác.

Cách nhìn này cũng phù hợp với hướng tiếp cận an toàn giao thông hiện đại – Safe System Approach – đang được Liên Hợp Quốc, WHO và Việt Nam từng bước áp dụng.

Theo cách tiếp cận Safe System, tai nạn giao thông không xuất phát từ một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của sự tương tác giữa nhiều yếu tố, bao gồm lỗi con người, hạn chế của phương tiện, điều kiện hạ tầng, quản lý tốc độ và hệ thống cứu hộ sau tai nạn.

Do đó, giảm thương vong do tai nạn giao thông cần một hệ thống giải pháp nhiều lớp, trong đó các giải pháp có vai trò bổ trợ cho nhau.

ABS là một phần của “phương tiện an toàn”

Trong cách tiếp cận này, ABS thuộc trụ cột “Phương tiện an toàn” (Safe Vehicles).

Theo ông Lê Văn Đạt, vai trò của ABS là giúp người lái duy trì khả năng kiểm soát phương tiện trong tình huống phanh khẩn cấp. Qua đó, hệ thống có thể góp phần giảm nguy cơ mất lái và trong một số trường hợp giảm nguy cơ xảy ra tai nạn cũng như mức độ nghiêm trọng của va chạm.

Chuyên gia cũng so sánh ABS với các biện pháp an toàn khác như mũ bảo hiểm và dây an toàn. Những biện pháp này không nhằm mục tiêu ngăn ngừa mọi tai nạn, nhưng tạo ra một lớp bảo vệ quan trọng để hạn chế hậu quả khi tai nạn xảy ra.

Theo cách nhìn đó, ABS cũng nên được xem là một lớp bảo vệ trong tổng thể hệ thống an toàn giao thông, thay vì một giải pháp độc lập.

Định hướng nâng cao an toàn phương tiện

Việc tăng cường an toàn phương tiện cũng được đề cập trong Chiến lược quốc gia bảo đảm trật tự, an toàn giao thông đường bộ giai đoạn 2021-2030 và tầm nhìn đến năm 2045, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2060/QĐ-TTg ngày 12/12/2020. (Văn Bản Chính Phủ)

Theo nội dung tài liệu nghiên cứu, Chiến lược nhấn mạnh định hướng nâng cao an toàn phương tiện thông qua việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến và đổi mới.

Đáng chú ý, theo Kế hoạch số 260/KH-UBATGTQG ngày 28/7/2022 của Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia về thực hiện Chiến lược, nhiệm vụ về phương tiện đã giao Bộ Giao thông (nay là Bộ Xây dựng) xây dựng và ban hành quy định về hệ thống chống bó cứng phanh ABS và hệ thống kết hợp phanh trước, phanh sau (CBS) đối với xe mô tô, xe gắn máy trong giai đoạn 2026-2030.

Định hướng này cho thấy việc nâng cao mức độ an toàn của phương tiện được đặt trong tổng thể cách tiếp cận Safe System, thay vì phụ thuộc vào một giải pháp đơn lẻ.

Cần đánh giá hiệu quả ABS bằng bằng chứng thực tế

Từ góc độ nghiên cứu, ông Lê Văn Đạt cho rằng mục tiêu của nghiên cứu không phải khẳng định ABS có thể giải quyết toàn bộ vấn đề an toàn giao thông.

Thay vào đó, nghiên cứu hướng tới việc đánh giá đóng góp của ABS trong điều kiện giao thông thực tế tại Việt Nam, qua đó cung cấp cơ sở cho quá trình xây dựng chính sách.

Theo chuyên gia, nếu kết quả nghiên cứu cho thấy ABS có hiệu quả rõ ràng, đây sẽ là cơ sở quan trọng cho việc hoạch định chính sách. Ngược lại, nếu hiệu quả còn hạn chế hoặc chỉ thể hiện trong một số điều kiện nhất định, kết quả nghiên cứu vẫn có giá trị trong việc thiết kế các chính sách thực tế và phù hợp hơn.

Từ góc nhìn này, vấn đề không nằm ở việc tuyệt đối hóa hay phủ nhận vai trò của ABS, mà là xác định đúng mức độ đóng góp của công nghệ trong tổng thể hệ thống an toàn giao thông.

Ông Lê Văn Đạt cho rằng điều quan trọng là tiếp cận vấn đề an toàn giao thông dựa trên bằng chứng khoa học và sự phối hợp liên ngành. Đây là cơ sở để tìm ra những giải pháp phù hợp nhằm giảm thiểu thương vong do tai nạn giao thông tại Việt Nam.