Chuyên gia hiến kế về giải pháp thúc đẩy tăng trưởng bền vững

Thưa TS Nguyễn Bích Lâm, ông đánh giá thế nào về báo cáo tình hình kinh tế 5 tháng đầu năm 2026?

Bức tranh kinh tế 5 tháng đầu năm 2026 cho thấy xu hướng phục hồi tương đối đồng đều trên nhiều lĩnh vực. Trong bối cảnh kinh tế thế giới tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn từ xung đột địa chính trị, xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng, biến động giá năng lượng và những thay đổi nhanh của chuỗi cung ứng toàn cầu, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì được đà tăng trưởng tích cực.

Sản xuất công nghiệp tiếp tục phục hồi, hoạt động thương mại hàng hóa quốc tế và du lịch khởi sắc. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng duy trì mức tăng khá. Thu hút đầu tư nước ngoài (FDI) đạt kết quả nổi bật, tiến độ giải ngân đầu tư công được cải thiện rõ rệt.

Kinh tế 5 tháng đầu năm 2026 duy trì đà hồi phục tích cực. Ảnh minh họa: Thế Đoàn/Báo Tin tức và Dân tộc

Đặc biệt, vốn FDI đăng ký tăng mạnh. Vốn FDI thực hiện đạt mức cao nhất trong nhiều năm qua đã phản ánh niềm tin của các nhà đầu tư quốc tế đối với triển vọng phát triển của Việt Nam. Cùng với đó, kinh tế vĩ mô tiếp tục được duy trì ổn định, các cân đối lớn cơ bản được bảo đảm, tạo nền tảng quan trọng cho việc thực hiện mục tiêu tăng trưởng của cả năm.

Tuy nhiên, phía sau những tín hiệu tích cực vẫn còn không ít rủi ro, thách thức. Môi trường kinh tế quốc tế ngày càng khó dự báo. Chi phí sản xuất kinh doanh tiếp tục gia tăng. Năng suất lao động, chất lượng nguồn nhân lực và năng lực công nghệ của nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn rất hạn chế. Đây là những yếu tố có thể ảnh hưởng đến chất lượng và tính bền vững của tăng trưởng trong trung và dài hạn.

Một vấn đề cần được nhìn nhận thẳng thắn là năng lực nội sinh của nền kinh tế tuy đã được cải thiện nhưng chưa tạo được bước chuyển mang tính đột phá.Tăng trưởng hiện nay vẫn phụ thuộc khá lớn vào khu vực FDI và mở rộng vốn đầu tư. Trong khi khu vực doanh nghiệp trong nước, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ vẫn còn nhiều hạn chế về công nghệ, năng lực quản trị và khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

TS Nguyễn Bích Lâm, nguyên Tổng Cục trưởng Tổng cục Thống kê.

Vậy nền kinh tế đang phải đối mặt với những rỏi ro, thách thức nào, thưa ông?

Trong 5 tháng đầu năm 2026, cán cân thương mại chuyển sang nhập siêu, đây là vấn đề cần được theo dõi chặt chẽ. Mặc dù phần lớn nhập khẩu phục vụ sản xuất, đầu tư và xuất khẩu trong tương lai, nhưng thực tế này cũng phản ánh mức độ phụ thuộc khá lớn của nền kinh tế vào nguyên vật liệu, linh kiện và tư liệu sản xuất nhập khẩu.

Bên cạnh đó, áp lực lạm phát cũng đang gia tăng khi giá năng lượng, chi phí đầu vào và một số mặt hàng, dịch vụ do Nhà nước quản lý có thể được điều chỉnh theo lộ trình thị trường. Điều này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa chính sách tài khóa và tiền tệ nhằm vừa hỗ trợ tăng trưởng, đồng thời giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô.

Ở phạm vi rộng hơn, những biến động của kinh tế thế giới tiếp tục là yếu tố tác động trực tiếp đến kinh tế Việt Nam. Xu hướng gia tăng bảo hộ thương mại, các tiêu chuẩn xanh và tiêu chuẩn carbon ngày càng khắt khe, những biến động địa chính trị và nguy cơ suy giảm thương mại toàn cầu có thể ảnh hưởng đến xuất khẩu, đầu tư và tăng trưởng kinh tế.

Áp lực không chỉ đến từ những biến động ngắn hạn của thị trường thế giới mà còn đến từ yêu cầu chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, giảm phát thải carbon, nâng cao tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm và gia tăng hàm lượng công nghệ trong sản xuất. Những thay đổi này đang đặt ra yêu cầu phải tái định vị lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông, chúng ta cần triển khai những giải pháp nào để thúc đẩy tăng trưởng cao và bền vững?

Trước hết, giải pháp quan trọng nhất là tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, hoàn thiện môi trường đầu tư kinh doanh, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển đồng bộ các loại thị trường. Đây là những giải pháp có ý nghĩa căn cơ nhằm giải phóng nguồn lực, nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cùng với đó, tiếp tục phát huy các động lực tăng trưởng truyền thống. Cần đẩy nhanh tiến độ giải ngân đầu tư công gắn với nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, đặc biệt đối với các dự án hạ tầng chiến lược về giao thông, năng lượng, logistics và chuyển đổi số. Mặt khác, cần chuyển mạnh từ mục tiêu thu hút FDI về số lượng sang ưu tiên chất lượng, hướng tới các dự án công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa đối với doanh nghiệp trong nước.

Quan trọng hơn, cần tạo bước đột phá mạnh mẽ trong phát triển kinh tế tư nhân vì đây là khu vực có tiềm năng lớn nhất để mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Đặc biệt, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế tri thức, kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn cần được xác định là những động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế trong thập niên tới.

Giải pháp thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Ảnh: Thế Đoàn/Báo Tin tức và Dân tộc

Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư diễn ra mạnh mẽ, khoa học công nghệ, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo không còn đơn thuần là công cụ hỗ trợ tăng trưởng mà đang trở thành nền tảng của mô hình phát triển mới. Khả năng nâng cao năng suất lao động, cải thiện năng lực cạnh tranh và tạo ra các ngành kinh tế mới của Việt Nam sẽ phụ thuộc ngày càng lớn vào việc ứng dụng và làm chủ các công nghệ tiên tiến.

Vì vậy, cần coi đầu tư cho khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao là đầu tư cho tương lai của nền kinh tế. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là điều kiện tiên quyết để Việt Nam vượt qua bẫy thu nhập trung bình, hiện thực hóa mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao trong những thập niên tới.

Đối với Việt Nam, năm 2026 không chỉ là năm phấn đấu đạt mục tiêu tăng trưởng cao hai con số mà có thể trở thành năm bản lề của một chu kỳ phát triển mới. Nếu đà phục hồi hiện nay tiếp tục được củng cố bằng những cải cách thể chế mạnh mẽ, các đột phá về khoa học - công nghệ và sự phát triển ngày càng lớn mạnh của khu vực doanh nghiệp tư nhân, nền kinh tế Việt Nam sẽ có cơ hội chuyển hóa động lực ngắn hạn thành năng lực tăng trưởng dài hạn, mở ra một chu kỳ phát triển mới với vị thế cao hơn, chất lượng hơn và bền vững hơn.

Trân trọng cảm ơn ông!