Chuyên gia: Luật đô thị đặc biệt cho TP.HCM phải định vị vai trò trung tâm siêu đô thị

Ngày 4/4, UBND TP.HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP.HCM tổ chức hội thảo tham vấn chuyên gia về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt - Chính sách đột phá và không gian phát triển cho TP.HCM.

Cần một khung pháp lý vượt trội cho TP.HCM

Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường phát biểu khai mạc hội thảo.

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Mạnh Cường, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM, cho biết việc xây dựng luật diễn ra trong bối cảnh Bộ Chính trị đang tổng kết Nghị quyết 31 và nghiên cứu ban hành nghị quyết mới về phát triển TP.HCM đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và xa hơn đến năm 2075.

Theo ông Cường, TP.HCM không chỉ cần thêm các cơ chế đặc thù mang tính ngắn hạn mà cần một hành lang pháp lý ở cấp độ cao hơn, đủ sức giải phóng nguồn lực, mở rộng không gian phát triển và hình thành các động lực tăng trưởng mới.

"Luật Đô thị đặc biệt phải là bước chuyển từ cơ chế đặc thù sang thể chế vượt trội; từ xin - cho sang trao quyền - chịu trách nhiệm; từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại theo chuẩn quốc tế", ông Cường nhấn mạnh.

TP.HCM đặt mục tiêu hoàn thiện hồ sơ trong tháng 4 để báo cáo Ban Chấp hành Đảng bộ Thành phố, trình Bộ Chính trị, Ban Bí thư và chuẩn bị điều kiện xây dựng dự án luật, phấn đấu trình Quốc hội vào kỳ họp tháng 10/2026.

Theo lãnh đạo thành phố, có 3 nguyên tắc nền tảng khi xây dựng luật. Thứ nhất, HĐND và UBND TP.HCM phải được trao quyền tự chủ thực sự, toàn diện. Thứ hai, luật phải xuất phát từ các vướng mắc thực tế thay vì lý thuyết. Thứ ba, luật cần ưu tiên tháo gỡ những điểm nghẽn lớn như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, thu hút nhân tài và trung tâm tài chính quốc tế.

Chuyên gia đề xuất "Luật TP.HCM" riêng

Tại hội thảo, nhiều chuyên gia cho rằng TP.HCM cần một đạo luật riêng, được "may đo" cho một siêu đô thị với quy mô và vai trò khác biệt.

Toàn cảnh hội thảo.

PGS.TS Đỗ Phú Trần Tình, Đại học Kinh tế - Luật, Đại học Quốc gia TP.HCM nhận định, TP.HCM hiện không còn là một đô thị đặc biệt đơn thuần mà đã trở thành siêu đô thị với không gian phát triển rộng lớn hơn sau sáp nhập. Vì vậy, các cơ chế đặc thù hiện nay không còn phù hợp và cần được thay bằng một thể chế mới có khả năng dẫn dắt, điều phối sự phát triển của cả vùng.

Ông đề xuất xem xét xây dựng "Luật TP.HCM" thay vì "Luật Đô thị đặc biệt", bởi các đô thị khác nếu đáp ứng đủ tiêu chí cũng có thể trở thành đô thị đặc biệt, trong khi TP.HCM cần một khung pháp lý riêng, vượt ra ngoài khuôn khổ hiện hành.

Trong khi đó, PGS.TS Tô Văn Hòa, Trường Đại học Luật Hà Nội, cho rằng việc xây dựng Luật đô thị đặc biệt phải xuất phát từ mục tiêu bao trùm là thúc đẩy tăng trưởng và phát triển bền vững cho TP.HCM. Đạo luật này cần tạo nền tảng để thành phố duy trì tốc độ tăng trưởng hai con số liên tục trong 10 năm tới, phù hợp với vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.

Đặc biệt, ông nhấn mạnh Luật đô thị đặc biệt trước hết phải là khung pháp lý được "thiết kế riêng" cho TP.HCM, đủ đặc thù, đủ đột phá và tương xứng với vị thế của một siêu đô thị.

"TP.HCM cần một luật may đo riêng. Nếu áp dụng chung cho tất cả các đô thị đặc biệt, luật sẽ khó bao quát hết những bài toán riêng của từng địa phương, đồng thời dễ dẫn đến dàn trải nguồn lực và lập pháp", ông Hòa nói.

Theo ông, một đạo luật riêng cho TP.HCM sẽ giúp giải quyết ngay bài toán dư địa tăng trưởng, đồng thời tương thích với cấu trúc xã hội, áp lực hạ tầng, biến đổi khí hậu và những yêu cầu quản trị của một siêu đô thị. Đây cũng là điều kiện để TP.HCM hình thành một cực tăng trưởng chiến lược có sức lan tỏa lớn hơn trong giai đoạn tới.

Ông Hòa cho rằng luật dành cho TP.HCM cần bao trùm một hệ sinh thái chính sách toàn diện, trong đó các cấu phần lớn phải được liên kết với nhau bằng một logic phát triển thống nhất.

Chuyên gia nhận định TP.HCM cần một cơ chế đủ mạnh để dẫn dắt sự phát triển của cả vùng.

GS.TS Phạm Hồng Thái, Chủ tịch Hội đồng giáo sư ngành Luật, Nguyên Chủ nhiệm Khoa Luật ĐHQG Hà Nội cho rằng, cần xây dựng một đạo luật riêng cho TP.HCM nhằm tháo gỡ những điểm nghẽn đặc thù của thành phố. Đồng thời, luật phải được thiết kế theo hướng ổn định, bền vững, tránh tình trạng vừa áp dụng đã phải sửa đổi liên tục.

PGS.TS Trần Hoàng Ngân, Đại biểu Quốc hội, cố vấn Trường ĐH Sài Gòn cho biết, thời gian qua TP.HCM đã đạt nhiều kết quả tích cực, đặc biệt sau quá trình sáp nhập và triển khai các cơ chế đặc thù.

Theo ông, GRDP của thành phố trong quý I/2026 tăng 8,27%, mức cao nhất trong nhiều năm gần đây. Hiện TP.HCM đóng góp khoảng 24% GDP cả nước. Riêng trong mức tăng trưởng chung 7,83% của cả nước năm 2025, thành phố đóng góp hơn 2 điểm phần trăm.

Ông Ngân cho rằng kết quả này đến từ nỗ lực nội tại của thành phố, cùng với các cơ chế, chính sách đặc thù mà Trung ương và Quốc hội đã ban hành trong thời gian qua.

Tuy nhiên, dù Bộ Chính trị đã ban hành nhiều nghị quyết dành riêng cho TP.HCM như Nghị quyết 01, Nghị quyết 20, Nghị quyết 16 và Nghị quyết 31, nhưng điểm chung của các nghị quyết này đều nhìn nhận TP.HCM vẫn chưa phát huy hết tiềm năng và lợi thế vốn có.

Theo ông, một trong những nguyên nhân quan trọng là thể chế hiện hành chưa tương thích với yêu cầu phát triển của TP.HCM. Thành phố đã nhiều lần đề xuất cơ chế đặc thù và được Quốc hội ban hành Nghị quyết 54, sau đó là Nghị quyết 98 với 44 cơ chế cho 7 lĩnh vực.

Ngoài ra, còn có nhiều nghị quyết khác nhằm tháo gỡ các vướng mắc cụ thể liên quan đến đầu tư, đất đai và các dự án tồn đọng. Tuy nhiên, các cơ chế này chủ yếu mang tính xử lý từng vấn đề ngắn hạn, trong khi TP.HCM cần một thể chế ổn định, lâu dài và có tính bao quát hơn.

Ông Ngân nhấn mạnh, điều TP cần bàn lúc này là xác định những nội dung thật sự cần thiết cho một đạo luật dành riêng cho TP.HCM. Trước mắt, TP cần tổng kết việc triển khai các nghị quyết hiện hành như Nghị quyết 54, Nghị quyết 98 và Nghị quyết 206 để xác định rõ những điểm nghẽn, nội dung chưa thực hiện được và nguyên nhân cụ thể.

Về dài hạn, TP.HCM cần xây dựng cơ chế để khai thác tối đa các động lực tăng trưởng mới như kinh tế biển, logistics, khu thương mại tự do, công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp sinh thái, trung tâm tài chính quốc tế, trung tâm dịch vụ chất lượng cao và công nghiệp văn hóa.

Bên cạnh đó, thành phố cũng cần đưa các định hướng lớn của Trung ương vào luật như phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế tư nhân, kinh tế nhà nước và văn hóa, từ đó tạo nền tảng phát triển bền vững cho giai đoạn mới.