Chuyển hóa nguồn lực văn hóa, xã hội, môi trường thành động lực tăng trưởng

Từ chính sách xã hội, di sản đến sức mua, việc làm và thu nhập

Đề cập mục tiêu duy trì đà tăng trưởng hai con số, ĐBQH Đoàn Minh Huấn (Nghệ An) cho rằng, cần có cách nhìn toàn diện, gắn phát triển kinh tế với văn hóa, xã hội, bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đại biểu lưu ý, lâu nay các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường thường được nhìn nhận tách biệt, trong khi giải quyết tốt những vấn đề thuộc các lĩnh vực này cũng có thể tạo động lực tăng trưởng.

ĐBQH Đoàn Minh Huấn (Nghệ An) phát biểu

Lấy nhà ở xã hội làm ví dụ, đại biểu phân tích: Nhu cầu tạo lập chỗ ở khiến nhiều gia đình phải dành dụm để mua, xây nhà; sau đó tiếp tục chắt bóp để trả nợ. Áp lực này hạn chế nguồn tài chính dành cho các nhu cầu của bản thân, gia đình và con cái. Nếu giải quyết tốt vấn đề nhà ở, người dân có điều kiện dành thêm tiền cho mua sắm, sử dụng dịch vụ, qua đó kích thích tiêu dùng nội địa.

Theo đại biểu, điều quan trọng là tạo được niềm tin cho người dân về khả năng tiếp cận nhà ở xã hội. Khi có điều kiện tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính sách với thời hạn trả nợ dài, tính toán được khoản chi trả phù hợp với thu nhập và yên tâm về chỗ ở, người dân có thể mạnh dạn dành thêm tiền cho tiêu dùng, thay vì luôn phải ưu tiên tích lũy để mua nhà.

Như vậy, chính sách nhà ở xã hội không chỉ đáp ứng nhu cầu chỗ ở mà còn có thể tác động đến hành vi tiêu dùng, góp phần giải quyết mối quan hệ giữa tích lũy và tiêu dùng, tạo động lực tăng trưởng từ thị trường trong nước. ĐBQH Đoàn Minh Huấn cho rằng, đây cũng là vấn đề các ĐBQH cần quan tâm khi tham gia hoạt động giám sát.

Mở rộng sang giáo dục, y tế và văn hóa, đại biểu nhấn mạnh, bên cạnh vai trò phát triển nguồn nhân lực, cần nhìn sâu hơn vào khả năng đóng góp cho tăng trưởng của những lĩnh vực này.

Đối với văn hóa, yêu cầu đặt ra là nhận diện đầy đủ tài nguyên di sản, chuyển hóa di sản thành nguồn lực phát triển. Trên cơ sở đó, thông qua quy hoạch, tổ chức phát triển du lịch cộng đồng và huy động người dân tham gia, có thể tạo việc làm, thu nhập, đồng thời góp phần bảo tồn di sản. Đây là cách phát huy những tài sản do các thế hệ trước để lại, dựa vào trí tuệ và nguồn lực trong nước để đóng góp vào tăng trưởng.

Các ĐBQH tỉnh Nghệ An tham gia thảo luận tổ

Theo ĐBQH Đoàn Minh Huấn, du lịch và nông nghiệp có khả năng tạo tăng trưởng lan tỏa, giải quyết việc làm, tạo thu nhập, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và thúc đẩy các lĩnh vực khác phát triển.

Riêng với du lịch, đóng góp không chỉ nằm ở lưu trú hay bán vé tham quan mà còn thông qua vận tải, ăn uống, mua sắm, tiêu thụ sản phẩm OCOP và các dịch vụ liên quan. Đại biểu cho rằng, nếu có kế hoạch bài bản, trong khoảng 6 tháng đến một năm có thể kích hoạt hoạt động du lịch, qua đó tạo thêm việc làm và thu nhập cho cộng đồng.

Trong lĩnh vực y tế, bên cạnh nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân, đại biểu đề cập khả năng phát triển du lịch y tế, du lịch dưỡng sinh và các loại hình du lịch gắn với chăm sóc sức khỏe. Theo đó, phát triển y tế còn có thể đóng góp vào những phân khúc dịch vụ có giá trị cao của ngành du lịch.

Các ĐBQH tỉnh Đồng Tháp tham gia thảo luận tại tổ

Với giáo dục, bên cạnh hệ thống giáo dục quốc dân, đại biểu nhấn mạnh vai trò của giáo dục tri thức bản địa trong truyền nghề, phát triển làng nghề. Việc kết hợp với y học cổ truyền có thể tạo ra các sản phẩm OCOP mang giá trị bản địa, thúc đẩy du lịch sáng tạo và làng nghề sáng tạo. Những tri thức và giá trị được kế thừa từ các thế hệ trước, nếu được khai thác và nâng cao giá trị, có thể trở thành nguồn lực nội sinh đóng góp vào tăng trưởng.

Biến nguồn lực môi trường thành giá trị kinh tế mới

Từ những phân tích trên, ĐBQH Đoàn Minh Huấn cho rằng: chuyển đổi mô hình tăng trưởng là vấn đề lớn đặt ra trong năm 2027. Đại biểu nhấn mạnh yêu cầu tránh tiếp tục dồn vốn vào các lĩnh vực cũ, từng bước chuyển dịch sang mô hình tăng trưởng mới trong giai đoạn tới... Đó là mô hình không chủ yếu dựa vào vốn hay lao động giá rẻ, mà phát huy năng lực nội sinh của đất nước.

Đối với môi trường, đại biểu lấy kinh tế tuần hoàn làm minh chứng cho khả năng chuyển hóa chất thải thành tài nguyên. Thông qua ứng dụng công nghệ, các thành phần có giá trị từ chất thải, khí thải có thể được thu hồi, tái sử dụng; năng lượng được tận dụng để phục vụ sản xuất, tạo ra giá trị gia tăng... Theo cách tiếp cận này, giải quyết vấn đề môi trường đồng thời có thể tạo ra giá trị kinh tế mới, gắn với việc tổ chức quá trình sản xuất theo tư duy vòng đời nguồn lực.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 10 (gồm Đoàn ĐBQH các tỉnh Nghệ An và Đồng Tháp)

ĐBQH Đoàn Minh Huấn cũng đề cập tiềm năng từ tín chỉ carbon và việc tài chính hóa các nguồn lực gắn với rừng, giảm phát thải methane trong nông nghiệp cũng như hệ thống rong biển. Theo đại biểu, khi những nguồn lực này được tài chính hóa đúng giá thị trường, việc giải quyết vấn đề môi trường có thể trở thành động lực tăng trưởng.

Bên cạnh đó, đại biểu cho rằng, lĩnh vực môi trường đang góp phần hình thành những ngành nghề mới; dòng vốn đầu tư đang được điều chỉnh vào kinh tế xanh, năng lượng mặt trời. Theo đại biểu, đầu tư chuyển đổi xanh có thể góp phần nâng cao giá trị hàng hóa xuất khẩu, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường quốc tế và tạo tác động lan tỏa đối với các hoạt động kinh tế liên quan.

ĐBQH Đoàn Minh Huấn nhấn mạnh, việc nhận diện động lực tăng trưởng không chỉ dừng ở huy động vốn hay công nghệ mà phải nhìn sâu vào sự kết nối, tích hợp và chuyển hóa nguồn lực giữa các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường... Theo đại biểu, không nên xem văn hóa, xã hội, môi trường là những lĩnh vực “ăn theo” hoặc tồn tại song song với kinh tế, mà cần nhìn nhận đây cũng là những nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị và đóng góp vào tăng trưởng.

Theo đại biểu, tư duy tích hợp, tư duy chuyển hóa và tư duy vòng đời nguồn lực cần được thể hiện ngay trong các chính sách trước mắt. Cách tiếp cận này giúp gắn việc giải quyết các vấn đề văn hóa, xã hội, môi trường với mục tiêu tăng trưởng hai con số; đồng thời, không vì áp lực tăng trưởng mà sao nhãng các vấn đề xã hội, hướng tới tăng trưởng bền vững bằng chính nội lực của đất nước.