Chuyển từ 'bồi thường tài sản' sang 'tái thiết cuộc sống' khi Nhà nước thu hồi đất

Tại phiên thảo luận ở hội trường sáng 29/10, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, trong hai ngày 22 và 29/10, Quốc hội đã thảo luận tại tổ và hội trường về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Qua tổng hợp, có 208 lượt ý kiến phát biểu tại tổ, 32 ý kiến và 4 lượt tranh luận tại hội trường.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng giải trình, làm rõ một số vấn đề liên quan đến dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội.

Thay mặt cơ quan chủ trì soạn thảo, Bộ trưởng cảm ơn các đại biểu đã đóng góp nhiều ý kiến thẳng thắn, tâm huyết, trách nhiệm và sâu sắc, đồng thời giải trình, làm rõ những vấn đề được đại biểu quan tâm.

Liên quan đến vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, đây là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm. Việc thu hồi đất để phát triển kinh tế - xã hội vì lợi ích quốc gia, công cộng trong dự thảo Luật bảo đảm tuân thủ Hiến pháp, thể chế hóa Nghị quyết số 21 của Ban Chấp hành Trung ương và các nghị quyết có liên quan.

Theo Bộ trưởng, các quy định được xây dựng theo hướng bảo đảm chặt chẽ, không lạm dụng việc thu hồi đất và không tạo khó khăn cho việc triển khai các dự án.

Đối với một số ý kiến đề nghị cân nhắc quy định thu hồi đất đối với các công trình sự nghiệp được Nhà nước cho phép hoạt động do phạm vi áp dụng quá rộng, Chính phủ đã tổng hợp và nhận thấy quy định trong dự thảo là kế thừa Luật Đất đai năm 2024, không phải nội dung mới.

"Quy định này không chỉ nhằm thể chế hóa các nghị quyết khác của Trung ương về phát triển văn hóa, giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ mà còn bảo đảm bình đẳng trong cách tiếp cận đất đai giữa khu vực công và khu vực tư", Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nói.

Một nội dung đáng chú ý được Bộ trưởng nhấn mạnh là việc thay đổi tư duy trong chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất. 

Theo đó, dự thảo Luật đã tiếp thu, thể chế hóa rõ quan điểm chuyển từ "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất" theo Nghị quyết số 21 của Trung ương.

Việc chuyển đổi tư duy này hướng đến bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi, thay vì chỉ tập trung vào bồi thường tài sản. Đây là một trong những nội dung được đưa vào dự thảo trong quá trình tiếp thu, hoàn thiện chính sách đất đai.

Các đại biểu tham gia phiên thảo luận về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) tại Hội trường sáng 29/10. Ảnh: Media Quốc hội.

Liên quan đến kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư do nhà đầu tư ứng trước, Bộ trưởng cho biết, dự thảo Luật đã tiếp thu và quy định rõ cơ chế hoàn trả.

Theo đó, ngân sách Nhà nước hoàn trả toàn bộ kinh phí nhà đầu tư đã ứng trước bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước hoàn trả phần kinh phí đã ứng trước.

Nội dung này được xây dựng phù hợp với Luật Ngân sách Nhà nước, Luật Doanh nghiệp và các luật có liên quan.

Đối với ý kiến về trường hợp nhà đầu tư đã nộp tiền sử dụng đất một lần cho toàn bộ thời gian thực hiện dự án, sau đó chuyển sang hình thức nộp tiền hằng năm, cơ quan soạn thảo đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, lấy ý kiến các thành viên Chính phủ và tham khảo nhiều ý kiến trước khi cân nhắc phương án.

Theo phân tích của cơ quan soạn thảo, nếu nhà đầu tư đã nộp tiền một lần rồi chuyển sang hình thức nộp hằng năm và được hoàn trả khoản tiền đã nộp thì việc thực hiện sẽ rất khó khăn, trái với Luật Ngân sách Nhà nước. 

Bộ trưởng cũng lưu ý, nếu khoản tiền sử dụng đất đã thu cho 50 năm, với giá trị lên đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng, việc nhiều nhà đầu tư đồng loạt yêu cầu hoàn trả phần tiền đã nộp một lần có thể gây mất cân đối ngân sách, nhất là tại các tỉnh Trung du, miền núi còn khó khăn. Cách xử lý này đồng thời không phù hợp với Luật Đầu tư và Luật Doanh nghiệp.

Ngoài nội dung thu hồi đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng giải trình thêm về phân loại đất, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Các ý kiến cơ bản thống nhất với định hướng phân loại thành ba nhóm chính gồm đất nông nghiệp, đất phi nông nghiệp và đất dự trữ phát triển, trước đây gọi là đất chưa sử dụng.

Quang cảnh phiên thảo luận về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) sáng 29/10. Ảnh: Media Quốc hội.

Tiếp thu ý kiến đại biểu, dự thảo Luật được hoàn thiện theo hướng nội dung sử dụng đất là một nội dung của quy hoạch tỉnh. Kế hoạch sử dụng đất cấp xã được lập theo hướng đơn giản, số hóa, lồng ghép các quy hoạch; chỉ phân bổ các chỉ tiêu cứng do quốc gia phân bổ và cập nhật nhu cầu sử dụng đất của các quy hoạch ngành.

Về giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, các ý kiến cơ bản thống nhất với việc phân định rõ trường hợp phải đấu giá, đấu thầu và trường hợp không phải đấu giá, đấu thầu, được thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất.

Đối với việc sử dụng đất thông qua thỏa thuận nhận quyền sử dụng đất để thực hiện dự án nhà ở thương mại, Chính phủ đề xuất tiếp tục thực hiện thí điểm theo Nghị quyết số 171 của Quốc hội đến năm 2030, chưa luật hóa ngay trong dự thảo. Nghị quyết này cũng đã tháo gỡ vướng mắc trong Luật Đất đai năm 2024, cụ thể là bỏ quy định dự án thỏa thuận phải có đất ở.

Về tài chính đất đai và giá đất, dự thảo tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể. Bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028. Việc xác định giá đất đối với các dự án lấn biển tiếp tục thực hiện theo Nghị quyết số 254 của Quốc hội.

Dự thảo cũng hướng tới đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý đất đai, quy định mỗi thửa đất được gắn một mã định danh duy nhất trên phạm vi cả nước. 

Đối với các góp ý nhằm bảo đảm tính thống nhất với Luật Nhà ở, Luật Kinh doanh bất động sản và các luật liên quan, cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, tiếp tục rà soát, hoàn thiện dự thảo Luật và các nghị định hướng dẫn thi hành.