Kiểm toán toàn diện các dự án đường sắt

Các đại biểu tham dự Hội thảo. Ảnh: N.LỘC

Hệ thống dịch vụ vận tải quan trọng quốc gia

Hệ thống vận tải đường sắt của Indonesia rất đa dạng với các loại hình dịch vụ tàu liên tỉnh, tàu hàng, đường sắt đô thị loại nhẹ, đường sắt đô thị, tàu cao tốc và tàu ngoại ô. Đây là phương thức vận tải thiết yếu tại Indonesia. Chia sẻ tại Hội thảo chung lần thứ 5 với chủ đề “Kiểm toán dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao”, bên lề Hội thảo quốc tế:“Cơ quan kiểm toán tối cao trong bối cảnh mới: Tầm nhìn, Thể chế và Đổi mới”, ông Sarjono - Vụ trưởng Vụ Kiểm toán I, UBKT Indonesia – cho biết, loại hình vận tải này đã và đang phục vụ quy mô đi lại rất lớn, đáp ứng nhu cầu đi làm hằng ngày, cũng như kết nối vùng và vận chuyển hàng hóa.

Hiện trên toàn lãnh thổ Indonesia, mạng lưới đường sắt đang khai thác lên tới 6.889 km và 674 nhà ga. Số chuyến tàu khách thực hiện trong năm 2025 là hơn 1 triệu chuyến; chuyên chở 551 triệu lượt hành khách/năm (chủ yếu là tàu ngoại ô và liên tỉnh, riêng vùng Jakarta, số lượt hành khách ước tính hằng năm khoảng 349 triệu lượt) và vận chuyển khoảng 70 triệu tấn hàng hóa.

Còn tại Việt Nam, ông Lại Xuân Nghị - Phó Kiểm toán trưởng KTNN chuyên ngành IV - cho biết, Việt Nam cũng đã có chủ trương nghiên cứu, đầu tư các dự án đường sắt đô thị và đường sắt tốc độ cao. Hiện tại, Việt Nam đang tập trung quy hoạch và tổng lực đầu tư lớn vào hai cấu phần cốt lõi là hệ thống đường sắt đô thị tại 2 siêu đô thị Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và các dự án đường sắt tốc độ cao trục quốc gia với quy mô lớn chưa từng có nhằm thay đổi diện mạo hạ tầng đường sắt quốc gia. Đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, sẽ hình thành tổng cộng 30 tuyến đường sắt đô thị với tổng chiều dài hơn 2.200 km (trong đó, Hà Nội quy hoạch phát triển 18 tuyến, TP. Hồ Chí Minh quy hoạch phát triển 12 tuyến) và quy hoạch đường sắt tốc độ cao quốc gia trên trục Bắc - Nam…

Trước quy mô và tầm quan trọng của hệ thống vận tải đường sắt, ông Akhmad Anang Hernady, Vụ trưởng Vụ Pháp chế, UBKT Indonesia - cho biết, tại Indonesia, kết cấu hạ tầng và tài sản đường sắt do Bộ Giao thông vận tải sở hữu và được ghi nhận trên sổ kế hoạch của Bộ - theo giá trị báo cáo tài chính năm 2025 đã được kiểm toán - là 102.690 tỷ Rupiah (tương đương khoảng 5,7 tỷ USD).

Chú trọng kiểm toán dự án hạ tầng đường sắt

Quang cảnh Hội thảo. Ảnh: N.LỘC

Thực hiện nhiệm vụ theo quy định của pháp luật, UBKT Indonesia đã kiểm toán kết cấu hạ tầng đường sắt theo 2 loại hình: Kiểm toán tài chính nhằm đánh giá các khoản thu, chi và tài sản liên quan đến kết cấu hạ tầng đường sắt trong báo cáo tài chính và kiểm toán tuân thủ nhằm đánh giá việc quản lý kết cấu hạ tầng và tài sản đường sắt. Thời gian thực hiện kiểm toán tài chính diễn ra vào 6 tháng đầu năm và thời gian thực hiện kiểm toán tuân thủ là 6 tháng cuối năm.

Nêu dẫn chứng về một cuộc kiểm toán tuân thủ đối với Dự án đường sắt đô thị nhẹ tại Nam Sumatra, đại diện của UBKT Indonesia cho biết, đây là cuộc kiểm toán trọng điểm thực hiện năm 2019. Dự án này thuộc dự án ưu tiên quốc gia phục vụ Đại hội Thể thao châu Á năm 2018 với ngân sách hơn 10.000 tỷ Rupiah (khoảng 0,56 tỷ USD). Dự án có quy mô 23 km đường sắt trên cao và 13 nhà ga. Cuộc kiểm toán đã chú trọng đánh giá về quy trình mua sắm, công tác kiểm soát nội bộ, kết quả thi công, giá dự thầu, kết quả thực hiện và hoàn thành Dự án.

Từ phía KTNN Việt Nam, ông Lại Xuân Nghị cho biết, đến thời điểm này, KTNN đã thực hiện kiểm toán 3 dự án đường sắt đô thị, gồm: Dự án đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông; Tuyến Metro số 1 Bến Thành - Suối Tiên và Tuyến Nhổn - Ga Hà Nội. Nội dung kiểm toán tập trung đánh giá việc chấp hành quy định của pháp luật Việt Nam trong công tác lập, thẩm định và phê duyệt chủ trương đầu tư; lập, thẩm định và phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi; lựa chọn nhà thầu; triển khai dự án; đánh giá tính kinh tế, hiệu lực và hiệu quả trong quá trình đầu tư.

Kết quả kiểm toán đã góp phần nhận diện những bất cập trong cơ chế, chính sách để kiến nghị cơ quan có thẩm quyền rà soát, sửa đổi; chỉ ra hạn chế trong công tác chỉ đạo, điều hành và đề xuất hoàn thiện cơ chế quản lý, phối hợp giữa Chính phủ, các Bộ, ngành và chủ đầu tư trong quá trình chuẩn bị, thực hiện dự án - ông Lại Xuân Nghị nhấn mạnh.

Những năm tới, Việt Nam sẽ tập trung nguồn lực rất lớn để đầu tư các hệ thống đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao. Tuy nhiên, thực trạng hệ thống pháp luật, tiêu chuẩn, định mức, công nghệ về lĩnh vực đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao còn thiếu và chưa đồng bộ; bên cạnh đó, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ, cần phải nâng cao năng lực, trình độ và kinh nghiệm của kiểm toán viên. Do đó, việc tìm hiểu, tham khảo, học tập kinh nghiệm quốc tế về công tác quản lý nhà nước, quản lý dự án và thực hiện kiểm toán các dự án đường sắt đô thị, đường sắt tốc độ cao là rất cần thiết - đại diện của KTNN Việt Nam nhấn mạnh.

Chia sẻ kinh nghiệm với KTNN Việt Nam, ông Akhmad Anang Hernady đã nêu 6 bài học rút ra qua hoạt động kiểm toán các dự án đường sắt. Theo đó, UBKT Indonesia đặc biệt chú trọng đến vấn đề chỉ thanh toán theo hợp đồng cho khối lượng công việc đã được kiểm tra thực tế; áp dụng nhất quán các biện pháp kiểm soát chi tại tất cả các đơn vị; ưu tiên các phát hiện có rủi ro cao trong bảo trì kết cấu hạ tầng đường sắt và kiểm tra việc khắc phục. Đồng thời, UBKT Indonesia quan tâm tới việc tính tổng chi phí phát sinh theo mức sử dụng hạ tầng đã được xác nhận, việc lập hóa đơn và nộp phí; đối chiếu sổ sách tài sản với hiện trạng qua kiểm kê định kỳ, kịp thời ghi tăng, ghi giảm tài sản và kết chuyển chi phí xây dựng cơ bản dở dang đối với công trình, hạng mục đã hoàn thành; tập trung kiểm soát nội bộ vào các quy trình có rủi ro cao nhất./.