Chuyện về thôn mang tên 2/9

Đường cờ dẫn vào thôn 2/9 được trang trí để chào đón ngày Quốc khánh của đất nước.

Tên thôn từ một dấu mốc lịch sử

Những ngày cận kề kỷ niệm 81 năm Quốc khánh nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, từ Quốc lộ 7, chúng tôi được chị Phạm Thị Hòa, Bí thư chi bộ dẫn vào thôn 2/9 (xã Châu Khê, tỉnh Nghệ An) trên con đường nhỏ mở ra giữa cánh đồng, phía xa là những dãy núi trùng điệp. Trên nền xanh của núi rừng và đồng ruộng ấy, sắc đỏ của đường cờ, băng rôn nổi bật, tạo nên một khung cảnh vừa bình dị, vừa rộn ràng trong những ngày tháng Tám lịch sử.

Giữa vùng quê miền núi ấy, cái tên “2/9” khiến nhiều người không khỏi tò mò. Để tìm câu trả lời, chúng tôi tìm đến những người cao tuổi trong thôn – những người vẫn còn lưu giữ trong ký ức câu chuyện về những ngày đầu cái tên 2/9 xuất hiện.

Ông Phan Xuân Hồng (92 tuổi), nguyên Bí thư Đảng ủy xã Châu Khê là một trong những người đầu tiên đến đây xây dựng vùng kinh tế mới, vẫn nhớ như in ngày đầu đặt chân lên vùng đất này.

Theo lời kể của ông Hồng, năm 1960, hưởng ứng chủ trương xây dựng vùng kinh tế mới, hàng trăm người dân từ huyện Nam Đàn cũ, hầu hết là thanh niên lên Con Cuông khai hoang, lập nghiệp vào đúng ngày Quốc khánh 2/9. Từ dấu mốc ấy, cái tên 2/9 được lựa chọn để đặt cho vùng đất mới. Ban đầu, nông trang 2/9 trực thuộc huyện đoàn Nam Đàn, đến năm 1963 được bàn giao lại cho huyện Con Cuông.

Lúc bấy giờ, mọi thứ ở đây vẫn hoang sơ, những người trẻ rời quê miền xuôi lên miền núi mang theo sức trẻ và quyết tâm đã cùng nhau khai hoang, mở đất, gây dựng cuộc sống.

Cách đó không xa, ngôi nhà của ông Phan Văn Tư (91 tuổi, có quê ở xã Đại Huệ, huyện Nam Đàn cũ) hiện lên giữa một vùng đất thanh bình. Đối với ông Tư và bà Liêm (vợ ông Tư), ký ức về vùng đất năm xưa vẫn hiện lên qua những hình ảnh rất cụ thể.

Theo lời ông Tư, những người đầu tiên đặt chân lên vùng đất này, trước mắt họ là rừng rậm. Thanh niên được chia thành các nhóm để bắt tay vào công việc khai hoang, dựng lán và chăn nuôi bò.

Thời gian đầu, mọi người vẫn ăn ở tập thể trong khu kinh tế mới. Rồi giữa những người thanh niên tình cảm cũng dần nảy sinh, mong muốn lập gia đình, xây dựng cuộc sống ổn định ngay trên vùng đất mà mình đang góp sức tạo dựng.

Những đám cưới tập thể lần lượt được tổ chức. Có đêm năm đôi, có đêm bảy đôi cùng nên duyên. Sau mỗi đám cưới, tập thể lại dựng cho đôi vợ chồng  trẻ một gian nhà riêng bằng tre, nứa.

Khi những đứa trẻ lần lượt chào đời, nhiều gia đình đón bố mẹ từ quê lên cùng sinh sống. Những căn nhà tre nối tiếp nhau mọc lên, cộng đồng dân cư ngày một đông hơn, cuộc sống cũng dần ổn định. Từ những căn lán giữa rừng, những luống khoai đầu tiên và những mái nhà tre đơn sơ, một cộng đồng ở thôn 2/9 dần được hình thành.

Theo Bí thư chi bộ thôn 2/9 Phạm Thị Hòa, những câu chuyện về buổi đầu lập làng vẫn được các thế hệ đi trước kể lại cho con cháu mỗi khi có dịp, trở thành một phần ký ức của cộng đồng. Cái tên 2/9 vì thế không chỉ gợi nhớ một cột mốc của đất nước, mà còn nhắc nhở về những người đã đặt những viên gạch đầu tiên để xây dựng quê hương hôm nay.

Ông Phan Xuân Hồng và bà Phạm Thị Hòa, Bí thư chi bộ thôn 2/9 trao đổi với phóng viên.

Từ những mùa ngô, sắn đến cuộc sống ấm no

Từ những ngày đầu chỉ có rừng núi và những lán tre, cuộc sống ở thôn 2/9 hôm nay đã có nhiều đổi thay. Những mùa ngô, sắn trên đất khô cằn từng là nguồn sống chính của người dân nay đã nhường chỗ cho những ngôi nhà kiên cố, những mô hình kinh tế mới. Với nhiều gia đình, hành trình thoát nghèo bắt đầu từ những chính sách hỗ trợ sinh kế, từ những chuyến xuất khẩu lao động và cả sự mạnh dạn thay đổi trong cách làm ăn.

Anh Nguyễn Văn Thìn (50 tuổi), là một trong những người chứng kiến rõ nhất sự thay đổi ấy chia sẻ, những năm trước, gia đình chủ yếu làm nông nên thu nhập bấp bênh. Nhiều năm liền, gia đình anh là hộ nghèo, cuộc sống càng khó khăn khi anh Thìn mắc bệnh thiếu máu bẩm sinh dù được Nhà nước hỗ trợ nhưng những khoản chi phí đi lại, ăn uống lúc đi viện cũng trở thành gánh nặng.

Năm 2016, gia đình anh được Nhà nước hỗ trợ một con bò giống để phát triển sinh kế. Đến năm 2024, khi kinh tế đã có chuyển biến, thuộc diện hộ cận nghèo, gia đình anh tiếp tục được hỗ trợ thêm một con bò cái. Từ những con bò được hỗ trợ, gia đình có thêm nguồn thu nhập, từng bước cải thiện cuộc sống và vươn lên thoát nghèo.

Ông Nguyễn Thế Mạnh, Chủ tịch UBND xã Châu Khê cho biết, thôn 2/9 hiện có 135 hộ với 677 nhân khẩu, từ một thôn khó khăn hiện chỉ còn 4 hộ nghèo và 9 hộ cận nghèo.

Theo ông Mạnh, thôn 2/9 về đích nông thôn mới năm 2018 và đã vươn lên trở thành một trong những thôn có kinh tế nổi bật của xã. Nhiều người dân của thôn đã thành lập công ty, mở rộng cơ sở sản xuất, kinh doanh trên địa bàn xã.

Bên cạnh các mô hình phát triển kinh tế tại địa phương, những năm gần đây, phong trào thanh niên đi làm ăn xa, đặc biệt là xuất khẩu lao động đã tạo thêm nguồn thu nhập quan trọng cho nhiều hộ. Hiện thôn 2/9 có trên 70 người đang đi xuất khẩu lao động.

“Không chỉ giúp người dân xây dựng nhà cửa và phát triển kinh tế, nguồn lực từ những người đi làm ăn xa còn đóng góp tích cực cho các hoạt động văn hóa, xã hội tại địa phương”, ông Mạnh nói.