Cơ bản đáp ứng vật liệu cho dự án trọng điểm

Chế biến khoáng sản tại cụm mỏ đá Thiện Tân, xã Tân Triều. Ảnh: Hoàng Lộc

Đến nay, về cơ bản, các công trình trên địa bàn đều được đảm bảo nguồn vật liệu, góp phần quan trọng giữ tiến độ đầu tư.

Chủ động điều tiết, ổn định nguồn cung

Để đáp ứng yêu cầu cấp bách về vật liệu xây dựng, từ tháng 2-2025, Đồng Nai thành lập 2 tổ công tác liên ngành do Tỉnh ủy viên, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Thị Hoàng làm tổ trưởng, gồm: Tổ Theo dõi, điều tiết tiến độ cung cấp vật liệu và Tổ Hỗ trợ thủ tục pháp lý cho doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản. Cùng với đó, một nhóm phản ứng nhanh được thiết lập nhằm xử lý kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai.

Trên cơ sở nhu cầu đăng ký của các ban quản lý dự án và chủ đầu tư, UBND tỉnh thực hiện điều tiết đá xây dựng, vật liệu san lấp theo từng mỏ, từng gói thầu. Nhờ đó, các dự án trọng điểm dần ổn định nguồn cung, đảm bảo vật liệu phục vụ thi công và hạn chế tình trạng gián đoạn hoặc giãn tiến độ.

Nhiều công trình lớn đã được phân bổ khối lượng theo đúng nhu cầu. Điển hình: Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành được điều tiết hơn 4,9 triệu m³ đá xây dựng; đường cao tốc Biên Hòa - Vũng Tàu khoảng 1,5 triệu m³; đường vành đai 3 - Thành phố Hồ Chí Minh đoạn qua Đồng Nai khoảng 0,6 triệu m³. Ngoài ra, các dự án đầu tư công trong tỉnh được phân bổ khoảng 1 triệu m³, các dự án trọng điểm khu vực phía Nam khoảng 1,7 triệu m³.

Để tăng nguồn cung, tỉnh áp dụng cơ chế đặc thù cho phép 10 mỏ đá nâng công suất khai thác, góp phần đáp ứng yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các công trình, trong đó có đảm bảo mục tiêu cơ bản hoàn thành giai đoạn 1 Cảng hàng không quốc tế Long Thành vào cuối năm 2025.

Đối với đất đắp, đến tháng 3-2026, Đồng Nai cấp phép khai thác theo cơ chế đặc thù tại 9 vị trí, tổng khối lượng khoảng 4,7 triệu m³ phục vụ các dự án giao thông trọng điểm. Đồng thời thông qua việc điều chỉnh giấy phép khai thác mỏ đá, tỉnh cho phép thu hồi gần 9,2 triệu m³ đất san lấp từ quá trình bóc tầng phủ, qua đó, bổ sung thêm nguồn vật liệu cho thị trường.

Theo ông Nguyễn Ngọc Ân, Giám đốc Hợp tác xã (HTX) An Phát, chủ đầu tư 2 mỏ đá Tân Cang 7 và Tân Cang 9, việc được tháo gỡ thủ tục pháp lý, cho phép tăng công suất và tận thu đất đã tạo điều kiện để doanh nghiệp chủ động khai thác, sản xuất. Doanh nghiệp tuân thủ ưu tiên ký hợp đồng, cung cấp khoáng sản cho các dự án trọng điểm theo điều tiết của tỉnh, đồng thời giữ ổn định giá vật liệu trong suốt năm 2025.

Từ sự chủ động của tỉnh và sự hợp tác từ phía doanh nghiệp, khoáng sản phục vụ các dự án trọng điểm quốc gia cơ bản đáp ứng, góp phần quan trọng vào việc giữ nhịp tiến độ đầu tư công.

Giảm dần can thiệp cung - cầu khoáng sản

Dù đạt nhiều kết quả tích cực song quá trình điều tiết khoáng sản cho các dự án vẫn bộc lộ vướng mắc. Đó là tâm lý chủ quan của một số chủ đầu tư, nhà thầu. Theo đó, sau khi được tỉnh phân bổ đủ khối lượng vật liệu, việc ký hợp đồng, tiếp nhận và vận chuyển lại chậm trễ khiến doanh nghiệp khai thác bị động trong kế hoạch sản xuất, phải bố trí thêm bãi chứa trong điều kiện diện tích mỏ hạn chế.

Tại Dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành, dù được điều tiết hơn 4,9 triệu m³ đá nhưng mới ký hợp đồng khoảng 85%. Nguyên nhân do một số chủng loại đá trên địa bàn chưa đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, buộc nhà thầu phải tìm nguồn bổ sung từ các địa phương khác.

Tình trạng thiếu hụt cục bộ cũng xảy ra ở một số công trình. Ông Phạm Duy Nho, Trưởng phòng Bồi thường giải phóng mặt bằng Ban Quản lý dự án điện 3 cho biết: Dự án Nhà máy thủy điện Trị An mở rộng gặp khó khăn trong việc tìm nguồn đá đạt chất lượng. Mỏ được giới thiệu không đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật, trong khi mỏ có chất lượng phù hợp lại đang ưu tiên cung cấp cho các dự án khác, không còn dư nguồn.

Ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc HTX Sản xuất thương mại và dịch vụ Bình Thạnh (chủ mỏ đá Thiện Tân 3), Tổ Hỗ trợ thủ tục pháp lý cho doanh nghiệp hoạt động khai thác khoáng sản của UBND tỉnh cho rằng: Việc ưu tiên toàn bộ sản lượng cho các dự án trọng điểm theo phương án điều tiết cũng khiến họ không thể cung cấp cho khách hàng truyền thống, làm gián đoạn chuỗi cung ứng thị trường. Điều này dẫn đến thiếu hụt vật liệu cho các công trình dân sinh, dự án phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Một yếu tố khác là chênh lệch giá vật liệu. Giá đá xây dựng tại Đồng Nai thấp hơn các địa phương lân cận từ 20-60 ngàn đồng/tấn tùy chủng loại, khiến nhiều nhà thầu từ các tỉnh, thành khác tập trung về mua, tạo áp lực lớn lên nguồn cung và ảnh hưởng đến việc phân bổ cho các dự án trọng điểm.

Trước thực tế này, UBND tỉnh vừa có văn bản kiến nghị Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành liên quan cho phép Đồng Nai không tiếp tục thực hiện điều tiết, phân khai đá xây dựng đến từng nhà thầu, từng gói thầu trong năm 2026. Thay vào đó, tỉnh chỉ can thiệp khi các dự án trọng điểm quốc gia phát sinh thiếu hụt nguồn cung.

Theo định hướng mới, tỉnh sẽ công khai danh sách các mỏ đủ điều kiện hoạt động để chủ đầu tư chủ động liên hệ, thỏa thuận về chủng loại, khối lượng và tiến độ cung cấp vật liệu. Việc này nhằm tạo sự linh hoạt, giảm áp lực hành chính và phát huy vai trò điều tiết của thị trường.

Cùng với đó, các trường hợp khai thác theo cơ chế đặc thù sẽ tiếp tục được xem xét, xử lý đúng quy định. Tỉnh yêu cầu các doanh nghiệp khai thác phải chủ động tiếp nhận nhu cầu và phối hợp cung ứng theo năng lực được cấp phép. Các sở, ngành và địa phương sẽ tăng cường kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo hoạt động khai thác, cung ứng vật liệu diễn ra minh bạch, đúng quy định.

Việc chuyển từ cơ chế điều tiết trực tiếp sang giám sát, hỗ trợ được cho là bước điều chỉnh phù hợp, vừa đảm bảo nguồn vật liệu cho các dự án trọng điểm vừa duy trì sự ổn định của thị trường ngành này trong thời gian tới.

Hoàng Lộc