Cơ cấu 2% ngân sách và vận hành quỹ đầu tư mạo hiểm để khơi thông nguồn lực văn hóa

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh

"Vốn mồi" từ ngân sách và hành lang pháp lý cho Quỹ đầu tư mạo hiểm

Giải đáp sự quan tâm đặc biệt của các đại biểu về nguồn lực tài chính, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định dự thảo Nghị quyết đã xác định rõ việc Nhà nước bảo đảm ngân sách hàng năm tối thiểu 2% trong tổng chi ngân sách cho phát triển văn hóa. Để dòng tiền này thực sự tạo ra cú hích, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch hiện đang phối hợp chặt chẽ với Bộ Tài chính cùng các địa phương nhằm xác định rõ cơ cấu phân bổ của nguồn 2% này, bảo đảm chi đúng mục tiêu và đúng ưu tiên trọng tâm.

Đáng chú ý nhất trong giải trình của Bộ trưởng là việc định hình cơ chế vận hành của Quỹ văn hóa nghệ thuật. Thể chế hóa chủ trương của Đảng, Chính phủ đã đưa vào dự thảo quy định thí điểm thành lập Quỹ theo mô hình hợp tác công tư (PPP). Bộ trưởng làm rõ bản chất đây là một "quỹ đầu tư mạo hiểm", hoạt động theo nguyên tắc thị trường, công khai, minh bạch và chấp nhận khả năng rủi ro.

Theo người đứng đầu ngành Văn hóa, cơ chế này hoàn toàn phù hợp với đặc thù tiềm ẩn nhiều rủi ro của hoạt động đầu tư văn học nghệ thuật. Trong cấu trúc vốn của Quỹ, ngân sách nhà nước chủ yếu đóng vai trò là "vốn mồi" để khuyến khích, thu hút nguồn đối ứng xã hội từ doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân, tài trợ quốc tế và các nguồn thu hợp pháp khác.

Tiếp thu các ý kiến từ nghị trường, Bộ trưởng cam kết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh mô hình Quỹ chặt chẽ hơn dựa trên kinh nghiệm quốc tế và mô hình đã được thí điểm tại Luật Thủ đô. Chính phủ sẽ đặc biệt lưu ý việc xây dựng các tiêu chí đánh giá rủi ro và cơ chế chấp nhận rủi ro an toàn, bảo đảm quỹ hoạt động hiệu quả, không lãng phí nguồn lực.

Sẽ thu hút tư nhân tham gia Ngày Văn hóa Việt Nam để kích cầu

Liên quan đến cấu trúc của dự thảo, Bộ trưởng cho biết tên gọi chính thức được điều chỉnh là "Nghị quyết về phát triển văn hóa Việt Nam" nhằm bám sát tinh thần Nghị quyết 80 của Bộ Chính trị, với phạm vi điều chỉnh được diễn đạt gọn gàng, bao quát đầy đủ các đối tượng. Nguyên tắc thiết kế dự thảo được xác định rõ: Những chính sách đã rõ, đã chín, bảo đảm khả thi và có sự đồng thuận cao sẽ được quy định ngay trong Nghị quyết; những vấn đề cần điều hành linh hoạt hoặc vấn đề mới cần thí điểm sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết.

Đối với quy định về "Ngày Văn hóa Việt Nam" (24/11), Bộ trưởng cho biết dự thảo đã bổ sung thêm khoản mục nhằm phát huy giá trị văn hóa trong các ngày lễ lớn của dân tộc. Mục đích cốt lõi không chỉ là ngày nghỉ, mà để chăm lo, bảo đảm cho nhân dân (đặc biệt là thanh thiếu niên) được tiếp cận, tham gia thụ hưởng và nâng cao khả năng cảm thụ văn hóa. Đặc biệt, tiếp thu đề xuất của đại biểu, Bộ trưởng cho biết sẽ nghiên cứu bổ sung cơ chế khuyến khích các cơ sở tư nhân cùng tham gia với các thiết chế công lập trong việc miễn, giảm phí, lệ phí cho nhân dân trong ngày 24/11.

Bảo vệ "lõi" di sản, trao quyền cho cộng đồng và gỡ khó chuyển đổi số

Một điểm sáng mới được thiết kế trong dự thảo là cơ chế đặc thù cho văn hóa các dân tộc thiểu số và nghệ thuật dân gian. Bộ trưởng nhấn mạnh định hướng ưu tiên nguồn lực tài chính để bảo tồn tiếng nói, chữ viết của các dân tộc; bảo vệ các công trình kiến trúc mang đậm bản sắc Việt (như đình, chùa, làng cổ ở cả nông thôn và thành thị); đồng thời phát triển không gian làng, bản, buôn truyền thống gắn với du lịch để tạo sinh kế bền vững. Đề xuất truyền dạy nghệ thuật truyền thống trong nhà trường của các đại biểu cũng được Bộ trưởng ghi nhận và cam kết nghiên cứu tiếp thu.

Đồng thời, để hệ thống thiết chế văn hóa cơ sở có sức sống thực chất, dự thảo đã bổ sung quy định mang tính đột phá cao: Giao cho các tổ chức tự quản của cộng đồng dân cư được trực tiếp quản lý, vận hành, khai thác sử dụng một số thiết chế văn hóa, thể thao ở cơ sở. Các đề xuất củng cố thiết chế cơ sở, đặc biệt là thiết chế dành cho thanh thiếu nhi cũng được cơ quan soạn thảo tiếp thu.

Về chính sách nhân lực, Bộ trưởng cho biết hiện nay đã có nhiều đề án đào tạo, bồi dưỡng tập trung vào học sinh, sinh viên trong Chương trình mục tiêu quốc gia. Dự thảo cũng đã bổ sung quy định nhằm thu hút, giữ chân những tài năng thực sự trong lĩnh vực văn hóa, đặc biệt là nghệ thuật truyền thống dân gian.

Tuy nhiên, Bộ trưởng cũng thẳng thắn thừa nhận chuyển đổi số trong ngành văn hóa hiện đang là một vấn đề "rất khó" và còn nhiều hạn chế. Ngành đặt kỳ vọng sẽ xây dựng được một hệ thống dữ liệu khoa học, đánh giá toàn diện để đưa ra giải pháp phát triển tốt nhất. Hiện nay, các vấn đề về tỷ lệ đầu tư và nhân lực cho chuyển đổi số đang được lưu ý để chờ Quốc hội thông qua kế hoạch trung hạn.

Kết thúc phần giải trình, Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh khẳng định sẽ tiếp thu nghiêm túc, kỹ lưỡng mọi ý kiến phong phú, toàn diện từ các đại biểu. Những nội dung chín muồi sẽ đưa vào dự thảo trình Quốc hội thông qua, phần còn lại sẽ được cụ thể hóa trong các văn bản hướng dẫn của Chính phủ. Người đứng đầu ngành Văn hóa cũng gửi gắm thông điệp mạnh mẽ: "Nếu như không có những cơ chế, những chính sách đặc thù, đột phá thì sẽ rất khó để có thể biến các mục tiêu cao đặt ra trong Nghị quyết 80 thành hiện thực".

Thống nhất cao về tính cấp thiết ban hành Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam

Tổng kết phiên thảo luận với 21 ý kiến đóng góp sắc sảo, tâm huyết, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh cho biết, Quốc hội đã thống nhất cao về tính cấp thiết ban hành Nghị quyết phát triển văn hóa Việt Nam nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn thể chế.

Trong bối cảnh Quốc hội khóa XV đã phê duyệt nguồn vốn 122.250 tỷ đồng cho Chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa giai đoạn 2025-2030, yêu cầu sống còn đối với Nghị quyết mới là phải kiến tạo sự bứt phá thực chất, tuyệt đối tránh tình trạng chồng chéo, dàn trải. Quốc hội cơ bản đồng thuận lấy ngày 24/11 hàng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam với chế độ nghỉ làm, hưởng nguyên lương.

Về các trục chính sách cốt lõi, Quốc hội yêu cầu cơ chế ưu đãi đầu tư, đặc biệt là chính sách thuế, phải đủ sức hấp dẫn và minh bạch để thu hút mạnh mẽ khu vực tư nhân. Các ưu đãi này phải gắn liền với từng sản phẩm cụ thể, hướng tới nền kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.

Đồng thời, công tác bảo tồn di sản cần chuyển trạng thái từ "ưu tiên" sang "bảo đảm nguồn lực tài chính", gắn kết chặt chẽ với việc tạo lập sinh kế bền vững cho cộng đồng, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về chiến lược nhân sự, cần làm rõ cơ chế tuyển dụng, có chính sách đột phá để thu hút, giữ chân tài năng trẻ và đãi ngộ xứng đáng các nghệ nhân nghệ thuật truyền thống.

Đối với cơ chế huy động vốn, Quốc hội nhất trí chủ trương thành lập Quỹ văn hóa nghệ thuật nhưng đặt ra yêu cầu phải làm rõ mô hình tổ chức, vận hành theo nguyên tắc thị trường có kiểm soát, bảo đảm minh bạch và chống thất thoát.

Các cơ chế đặt hàng, khoán chi cũng phải được đánh giá dựa trên kết quả đầu ra đi kèm với tăng cường hậu kiểm.

Ngay sau phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo rà soát, đồng bộ hóa dự thảo với hệ thống pháp luật về tài chính, đầu tư, đất đai; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho địa phương nhằm khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, trình Quốc hội thông qua ngay tại kỳ họp thứ nhất này.