Cơ hội thanh lọc thị trường thương mại điện tử

Bùng nổ nhưng tiềm ẩn rủi ro

Trong vài năm trở lại đây, livestream bán hàng phát triển với tốc độ chóng mặt, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội và sàn TMĐT. Chỉ với một chiếc điện thoại thông minh, bất kỳ cá nhân nào cũng có thể trở thành “người bán hàng”, tiếp cận hàng nghìn, thậm chí hàng triệu người tiêu dùng trong thời gian thực.

TMĐT đã trở thành kênh bán hàng gần gũi với người tiêu dùng

Sự tiện lợi, tính tương tác cao và khả năng chốt đơn nhanh khiến livestream trở thành “vũ khí” kinh doanh hiệu quả. Nhiều phiên livestream đạt doanh thu hàng tỷ đồng chỉ sau vài giờ phát sóng. Tuy nhiên, chính sự dễ dàng này lại khiến thị trường trở nên hỗn loạn.

Không ít trường hợp lợi dụng livestream để bán hàng không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng nhái hoặc thổi phồng công dụng sản phẩm. Người tiêu dùng bị cuốn vào hiệu ứng đám đông, tâm lý “mua nhanh kẻo hết”, dẫn đến quyết định mua hàng thiếu kiểm chứng.

Ông Vũ Bảo Thắng, Phó Ban Phát triển Nguồn Nhân Lực Hiệp hội Thương mại Điện tử Việt Nam chia sẻ, livestream đã làm mờ “ranh giới” giữa quảng cáo và bán hàng. Người bán hàng vừa đóng vai trò tư vấn, vừa là người quảng cáo, trong khi cơ chế kiểm soát nội dung lại chưa theo kịp thực tế.

Luật TMĐT sửa đổi được kỳ vọng sẽ tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng hơn cho hoạt động này. Theo đó, các cá nhân, tổ chức livestream bán hàng sẽ phải thực hiện nhiều nghĩa vụ như cung cấp thông tin đầy đủ về sản phẩm, chịu trách nhiệm về nội dung quảng cáo, lưu trữ dữ liệu giao dịch và phối hợp với cơ quan chức năng khi có yêu cầu.

Đáng chú ý, các nền tảng trung gian cũng bị “đặt vào vòng kiểm soát” khi phải tăng cường trách nhiệm giám sát, phát hiện và xử lý vi phạm. Điều này nhằm khắc phục tình trạng “buông lỏng” quản lý, khi nhiều nền tảng chỉ đóng vai trò cung cấp hạ tầng mà chưa thực sự kiểm soát nội dung.

Đại diện FPT Shop cho biết, quy định mới sẽ khiến chi phí tuân thủ tăng lên trong ngắn hạn, đặc biệt với các nhà bán hàng nhỏ lẻ. Tuy nhiên, về dài hạn, đây là bước đi cần thiết để xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh và bền vững.

Không thể phủ nhận, việc đưa livestream vào khuôn khổ sẽ tạo ra những thách thức nhất định. Nhiều nhà bán hàng cá nhân vốn quen với cách kinh doanh tự phát sẽ có thể gặp khó trong việc đáp ứng các yêu cầu về pháp lý, chứng từ và minh bạch thông tin. Chính vì vậy, nếu không có lộ trình phù hợp, các quy định mới có thể khiến một bộ phận người bán “rút lui” khỏi thị trường hoặc chuyển sang hoạt động “chui”, gây khó khăn cho công tác quản lý.

Tuy nhiên, ở góc độ tích cực, đây cũng là cơ hội để sàng lọc thị trường. Những người bán làm ăn nghiêm túc, có nguồn hàng rõ ràng sẽ được hưởng lợi khi niềm tin của người tiêu dùng được củng cố.

Cần hạn chế livestream ngoài vùng kiểm soát

Việc siết chặt quản lý livestream là xu hướng tất yếu khi thương mại số ngày càng phát triển. Nếu không có khung pháp lý phù hợp, những hệ lụy như gian lận thương mại, thất thu thuế và mất niềm tin thị trường sẽ ngày càng gia tăng.

Livestream không còn là hoạt động cá nhân nhỏ lẻ mà đã trở thành một kênh phân phối quy mô lớn. Vì vậy, việc áp dụng các tiêu chuẩn quản lý tương đương với thương mại truyền thống là cần thiết, ông Vũ Bảo Thắng cho biết thêm

Bên cạnh đó, yếu tố công nghệ cũng cần được tận dụng để nâng cao hiệu quả quản lý. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong giám sát nội dung livestream, phát hiện vi phạm theo thời gian thực sẽ giúp giảm tải cho cơ quan chức năng.

Ở góc độ người tiêu dùng, các quy định mới được kỳ vọng sẽ giúp giảm thiểu rủi ro khi mua sắm qua livestream. Việc minh bạch thông tin sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và xác định rõ trách nhiệm của người bán sẽ tạo thêm lớp “bảo vệ” cho khách hàng.

Đồng thời, khi thị trường được thanh lọc, chất lượng hàng hóa và dịch vụ cũng sẽ được nâng cao. Niềm tin của người tiêu dùng – yếu tố cốt lõi của thương mại điện tử – sẽ dần được củng cố.

Dù mang lại nhiều kỳ vọng nhưng việc triển khai Luật TMĐT sửa đổi cũng đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng từ cả phía cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp.

Các chuyên gia cho rằng, cần có lộ trình áp dụng linh hoạt, kết hợp với hoạt động tuyên truyền, đào tạo để giúp các nhà bán hàng hiểu và tuân thủ quy định. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế hỗ trợ cho các hộ kinh doanh nhỏ lẻ chuyển đổi sang mô hình kinh doanh chuyên nghiệp hơn.

Các sàn TMĐT mong muốn có một hệ sinh thái minh bạch, lành mạnh

Về phía doanh nghiệp, việc chủ động thích ứng với quy định mới không chỉ là nghĩa vụ mà còn là cơ hội để nâng cao uy tín và phát triển bền vững.

Việc đưa livestream bán hàng vào khuôn khổ không đơn thuần là siết chặt quản lý, mà là bước đi cần thiết để định hình lại thị trường thương mại điện tử theo hướng minh bạch, công bằng và bền vững hơn.

Trong bối cảnh kinh tế số đang trở thành động lực tăng trưởng quan trọng, một hệ sinh thái TMĐT lành mạnh sẽ là nền tảng để doanh nghiệp Việt Nam phát triển và cạnh tranh trên thị trường khu vực, quốc tế.