Có những GS, PGS chuyển sang công tác quản lý vướng vào vòng lao lý rất xót xa

Chiều 23/10, thảo luận về dự án Luật Đấu thầu (sửa đổi) tại tổ TPHCM, đại biểu Trần Hoàng Ngân trăn trở trước thực tế nhiều bác sĩ giỏi, người đứng đầu bệnh viện từng lăn xả cứu dân trong cuộc chiến chống đại dịch Covid-19 nhưng sau đó lại vướng vào các vụ việc, bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Ông nhấn mạnh nếu có hành vi tham nhũng và bằng chứng cụ thể đương nhiên phải xử lý. Tuy nhiên với lỗi khách quan hoặc lỗi nghiệp vụ, cần xem xét đầy đủ bản chất vụ việc.

Vì vậy ông đề nghị cơ quan quản lý nhà nước và Bộ Y tế nghiên cứu lại mô hình tổ chức, điều hành bệnh viện.

“Nếu để một bác sĩ chuyên môn sâu làm giám đốc bệnh viện để quản lý nhà nước rồi phải tổ chức đấu thầu thì liệu có quá lớn, có quá nghiệp vụ hay không?”, đại biểu đặt vấn đề.

Đại biểu Trần Hoàng Ngân. Ảnh: Media QH

Ông dẫn chứng một số bệnh viện nước ngoài phân chia một giám đốc y khoa phụ trách chuyên môn và một giám đốc điều hành phụ trách quản trị, thủ tục cùng các công việc vận hành. Ông cho rằng mô hình này đáng để nghiên cứu trong điều kiện các bệnh viện công lập ở Việt Nam.

Một phương án khác về năng lực quản trị đối với giám đốc bệnh viện, theo ông Ngân ngoài bằng cấp chuyên môn y khoa có thể cần thêm bằng về quản lý nhà nước, quản trị doanh nghiệp hay lĩnh vực liên quan.

Có tình trạng "khi tổ chức thực hiện sai thì đổ thừa cho luật"

Cũng tại tổ TPHCM, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu sửa luật lần này phải nghiên cứu thật kỹ, "làm sao để luật có tuổi thọ dài, tránh tình trạng sửa liên tục".

Luật hiện hành còn nhiều bất cập như quy trình quá phức tạp, cứng nhắc, kéo dài hàng loạt dự án đầu tư công; tiêu chí giá thấp được ưu tiên, dẫn đến chất lượng công trình giảm, chi phí phát sinh, phải sửa chữa sớm.

Bên cạnh đó, tình trạng hủy thầu, bỏ thầu, đấu thầu lại hoặc nhà thầu bỏ dở khá phổ biến, gây lãng phí thời gian, nhân lực, chi phí; thậm chí làm hư hỏng, thất thoát tài sản; nhiều cán bộ bị kỷ luật, truy tố.

Chủ tịch Quốc hội dẫn chứng trong ngành Y tế và Giáo dục, có những giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, bác sĩ làm chuyên môn tốt nhưng khi chuyển sang công tác quản lý lại gặp khó khăn, thậm chí vướng vào vòng lao lý, rất xót xa.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu chiều nay. Ảnh: Media QH

Về phân cấp, phân quyền cho chủ đầu tư, Chủ tịch Quốc hội nhìn nhận đây là nhóm vấn đề quan trọng nhất. Dự thảo luật trao quyền khá lớn cho chủ đầu tư trong việc quyết định hình thức lựa chọn nhà thầu, kể cả chỉ định thầu, nhưng cơ chế kiểm soát, giám sát và trách nhiệm giải trình chưa đủ chặt chẽ.

Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ nguyên tắc, khung hạn mức và điều kiện khi chủ đầu tư quyết định chỉ định thầu hoặc áp dụng đàm phán cạnh tranh.

Dù đấu thầu hay chỉ định thầu thì chủ đầu tư phải hoàn toàn chịu trách nhiệm trước cơ quan cấp trên. Trường hợp cơ quan cấp trên có ý kiến giới thiệu, tác động thì phải chịu trách nhiệm liên quan.

Đồng thời, cần bổ sung quy định bắt buộc về trách nhiệm giải trình và chế tài bắt buộc đối với hành vi lạm dụng quyền.

Chủ tịch Quốc hội cũng đề nghị phân định rõ vướng mắc nào xuất phát từ quy định của luật, vướng mắc nào do tổ chức thực hiện bởi có tình trạng "khi tổ chức thực hiện sai thì đổ thừa cho luật".

Thực tế có nhiều địa phương triển khai tốt, không than phiền cơ chế trong khi có nơi khi thực hiện chưa hiệu quả, thường có ý kiến cho rằng thể chế chưa rõ, luật chưa rõ, nghị định, thông tư chưa rõ.

Về hình thức lựa chọn nhà thầu, đặc biệt là chỉ định thầu và đàm phán cạnh tranh, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tỷ lệ chỉ định thầu trên thực tế đã tăng mạnh.

Tuy nhiên, ông cũng đánh giá đấu thầu hay chỉ định thầu cũng có thể phát sinh tiêu cực. Vì vậy, việc hợp nhất chào hàng cạnh tranh vào đấu thầu rộng rãi và mua sắm trực tiếp vào chỉ định thầu để tinh gọn quy trình, bổ sung hình thức đàm phán cạnh tranh cần được nghiên cứu kỹ.

Theo Chủ tịch Quốc hội, không "mở bung" chỉ định thầu mà cần có nguyên tắc, mức độ, khung cụ thể; quy định chặt chẽ điều kiện áp dụng đàm phán cạnh tranh chỉ khi chưa xác định được đầy đủ yêu cầu kỹ thuật, công nghệ.

Ông cũng lưu ý làm rõ hành vi chia nhỏ dự án, dự toán để áp dụng hạn mức chỉ định thầu đã được đề xuất bổ sung vào hành vi bị cấm.

Về bảo đảm cạnh tranh, minh bạch, trước một số ý kiến lo ngại dự thảo luật thu hẹp quy định về bảo đảm cạnh tranh, trong khi tình trạng cài cắm tiêu chí trong hồ sơ mời thầu vẫn còn phổ biến, Chủ tịch Quốc hội cho hay "cần giữ vững và làm rõ hơn nguyên tắc độc lập về pháp lý, tài chính".

Về phương pháp đánh giá hồ sơ dự thầu chuyển từ ưu tiên giá thấp sang hiệu quả, Chủ tịch Quốc hội đánh giá việc quá coi trọng giá thấp có thể dẫn đến chất lượng công trình, sản phẩm không bảo đảm, phát sinh chi phí và phải sửa chữa sớm.

Yêu cầu chất lượng phải tương xứng với mức đầu tư, Chủ tịch Quốc hội đề nghị quy định rõ hơn việc áp dụng phương pháp kết hợp kỹ thuật, giá và đánh giá đối với các gói thầu có yêu cầu kỹ thuật cao, công nghệ cao, thuộc lĩnh vực y tế, hạ tầng và các công trình trọng điểm.