Còn mãi với non sông - Bài 5: Khúc tráng ca ở Ninh Vân

Từ vùng đất lửa Quảng Trị, chúng tôi trở lại xứ Trầm Hương, tìm về nơi những chiến sĩ "tàu không số" năm xưa đã hóa thân vào biển cả: Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235 ở Ninh Vân - nơi thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh và đồng đội đã hy sinh ngày 1-3-1968. Hơn 58 năm đã qua, khí phách anh hùng của những người lính trên chuyến "tàu không số" ấy vẫn được khắc ghi. Ở mảnh đất các liệt sĩ ngã xuống, cuộc sống hôm nay đang đổi thay từng ngày.

Cung đường đèo tuyệt đẹp men theo sườn núi Hòn Hèo đưa chúng tôi về với Ninh Vân (phường Đông Ninh Hòa) vào một ngày gần cuối tháng 7. Đặt chân đến Khu di tích địa điểm lưu niệm tàu C235 giữa trưa hè thanh vắng, lòng cứ trào dâng niềm xúc động lạ thường. Cách đây mấy năm, cũng trên bến Hòn Hèo, cựu chiến binh tàu C235 Lê Duy Mai (hiện sống ở Thanh Hóa) đã kể cho chúng tôi nghe về sự hy sinh anh dũng của thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh và đồng đội.

Học viên Học viện Hải quân thả hoa tưởng nhớ thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh và đồng đội. Ảnh: VĨNH THÀNH

Trận chiến cảm tử ở bến Hòn Hèo

Sau sự kiện Vũng Rô, đường Hồ Chí Minh trên biển bị lộ, việc chi viện vũ khí cho chiến trường miền Nam gặp muôn vàn khó khăn. Đầu năm 1968, quân ta cùng lúc cử 4 tàu vào Nam, trong đó điểm đến của tàu C235 là bến Hòn Hèo, Ninh Vân - một vùng nước hẻo lánh. Xuất phát đêm 27-2-1968, hai đêm sau, khi tàu chuyển hướng vào vùng biển Nha Trang thì bị máy bay trinh sát địch bám theo, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cho anh em ngụy trang cẩn thận, tăng tốc vào bờ, sẵn sàng chiến đấu.

Khoảng 2 giờ 30 ngày 1-3-1968, khi hàng trên tàu vừa chuyển gần xong, 7 tàu địch từ ngoài khơi tiến vào, chia hai vòng bao vây khép kín, trên không có máy bay vũ trang yểm trợ. Phía trước là núi, phía sau là tàu địch chặn lối ra. Pháo sáng rực trời, đạn nổ xối xả để thị uy hòng bắt sống quân ta. Mặc lửa đạn, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh vẫn bình tĩnh điều khiển tàu tiến sát bờ hơn, lệnh cho thủy thủ sẵn sàng chiến đấu. Sau 20 phút giao tranh ác liệt, nhiều đồng chí bị thương và hy sinh, bản thân thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh cũng bị đạn sượt qua đầu. Máy tàu hỏng nặng, phương án đâm thẳng vào tàu địch không thể thực hiện. Biết không thể thoát khỏi vòng vây, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh hội ý cùng chính trị viên và quyết định cho nổ tàu để không lọt vào tay giặc. “Khi tàu còn cách bờ khoảng 100m, anh Vinh cho toàn bộ anh em bơi vào bờ trước, riêng mình cùng thợ máy Ngô Văn Thứ ở lại điểm hỏa khối thuốc nổ hủy tàu. Khi chúng tôi vào đến bờ thì một cột lửa bùng lên cùng tiếng nổ dữ dội chấn động cả vùng biển, hất tung một nửa thân tàu C235 lên triền núi gần đó”, những dòng hồi tưởng của ông Mai như một thước phim đặc tả lại khúc tráng ca bi hùng ấy.

Học viên Học viện Hải quân dâng hương tại Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235. Ảnh: VĨNH THÀNH

Không riêng cựu chiến binh Lê Duy Mai, những người lớn tuổi ở Ninh Vân vẫn còn nhớ rõ trận chiến năm xưa. Ông Trà Thái Lâm (70 tuổi) kể rằng, gia đình ông là một trong số ít hộ còn bám trụ vùng đất này lúc bấy giờ, đêm xảy ra sự kiện tàu C235, tiếng súng cùng tiếng nổ tàu vang dội khắp cả vùng.

Từ lý tưởng của thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh đến mạch sống hôm nay

Sự kiện tàu C235 là một trong những trang sử bi tráng của đường Hồ Chí Minh trên biển. Bước qua mấy bậc đá, chúng tôi đến nhà bia ghi lại sự kiện, nơi khắc tên 14 liệt sĩ của tàu C235 đã nằm lại Ninh Vân. Tất cả đều hy sinh khi tuổi đời còn rất trẻ: Người lớn tuổi nhất là thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh, hy sinh ở tuổi 35; người trẻ nhất là Trung sĩ Nguyễn Văn Dưỡng, hy sinh ở tuổi 21. Trưa hè, nắng vàng như rót mật, xa xa biển xanh rì, dưới chân những nhịp sóng rì rào vỗ vào bờ đá như khúc ca ru các anh yên giấc ngàn thu.

Một góc làng biển Ninh Vân hôm nay.

Lần theo tư liệu lịch sử, chúng tôi có được bức tranh khá đầy đủ về anh hùng, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh. Ông sinh ra trong gia đình có truyền thống cách mạng ở Điện Bàn, Quảng Nam (nay thuộc TP. Đà Nẵng), là con út trong gia đình có 9 người con. Từ nhỏ, ông đã cứng cỏi, quyết đoán: 16 tuổi làm liên lạc cho Huyện ủy Điện Bàn; tháng 7-1954 nhập ngũ và ra Bắc. Giai đoạn 1963 - 1968, ông tham gia chỉ huy 11 chuyến "tàu không số" chở vũ khí vào Nam, từ cương vị thuyền phó đến thuyền trưởng, luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cho đến khi hy sinh ở bến Hòn Hèo.

Những người lính "tàu không số" về thăm, dâng hương tưởng nhớ các anh hùng, liệt sĩ tàu C235. (Ảnh chụp năm 2016).

Theo các cựu chiến binh tàu C235, từ những lời tâm sự thường ngày đến những lá thư gửi bạn bè, người thân, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh đều thấm đẫm tinh thần cách mạng cao cả. Lá thư được thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh viết năm 1967 gửi cho bạn thân - đồng chí Trần Phong (nguyên Quyền Đoàn trưởng Đoàn 125 Hải quân, nay là Lữ đoàn 125) là một minh chứng cho lý tưởng cao đẹp của ông: “Chúng ta phải là những con lạc đà trên bãi sa mạc, mỗi bước đi, mỗi vết chân của chúng ta vì sự nghiệp của Đảng, chúng ta phải là những chiếc cầu chì, vui vẻ và lạc quan mà nhận lấy công tác ở những nơi nguy hiểm nhất. Và khi cần thiết ta hy sinh sinh mạng mình cho Đảng, cho Nhân dân...”. Những dòng tâm sự ấy không chỉ là lý tưởng riêng của ông mà còn là lý tưởng chung của cán bộ, chiến sĩ trên các chuyến "tàu không số" - những người ra trận với tinh thần lạc quan, tin rằng sự nghiệp đấu tranh, thống nhất đất nước sẽ sớm thành công. Niềm tin ấy đã thành hiện thực khi sự nghiệp giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước toàn thắng vào mùa xuân năm 1975.

Các em học sinh về nguồn thăm Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235.

58 năm đã qua kể từ trang sử bi tráng ấy. Từ một vùng đất hẻo lánh chỉ có vài hộ gia đình, Ninh Vân hiện nay đã là làng biển trù phú với hơn 550 hộ dân, 2.064 nhân khẩu. Từ chỗ khó khăn vì địa hình cách trở, chủ yếu đi lại bằng đường biển, điện được kéo đến, đường nối từ Ninh Phước đến Ninh Vân được mở ra đã tạo điều kiện giao thương, buôn bán. Bà Trà Thị Bông Sen - Bí thư Chi bộ Tổ dân phố Ninh Vân cho biết: "Ngoài nghề đi biển, người dân hiện nay còn trồng tỏi, chăn nuôi, đời sống dần khấm khá. Năm 2023, UBND tỉnh công nhận Ninh Vân là địa điểm phát triển du lịch cộng đồng, nhiều hộ đã mạnh dạn đầu tư homestay, mở nhà hàng phục vụ du khách. Mỗi khi khách đến, người dân Ninh Vân lại tự hào giới thiệu về Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235 - một “địa chỉ đỏ” gắn với đường Hồ Chí Minh trên biển".

Ở trên mảnh đất ấy có ngôi trường mang tên người thuyền trưởng anh hùng -Trường THCS Nguyễn Phan Vinh. Bao lớp trẻ làng biển lớn lên dưới mái trường này đã tiếp tục học hành trưởng thành, quay về góp sức xây dựng quê hương. Một trong những người con làng biển, anh Đinh Nhật Trường (hiện sống ở Nha Trang) đã lập Fanpage Ninh Vân Locals để quảng bá hình ảnh quê nhà, trong đó luôn có hình ảnh Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235. Nhờ vậy, ngày càng nhiều du khách tìm đến Ninh Vân, biết đến nơi thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh đã hóa thân vào biển cả.

Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235 nằm dưới chân núi Hòn Hèo đã trở thành địa chỉ đỏ của các chuyến đi về nguồn.

Thời gian có thể làm đổi thay diện mạo một vùng đất nhưng trang sử hào hùng về sự kiện tàu C235 vẫn còn mãi. Hằng năm, cứ đến ngày 1-3, UBND tỉnh, các đơn vị, địa phương đều tổ chức lễ dâng hương, dâng hoa để tưởng nhớ, tri ân thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh và đồng đội. Để nuôi dưỡng ngọn lửa tinh thần cách mạng của các anh hùng, liệt sĩ, từ nhiều năm nay, phường Đông Ninh Hòa và các cơ quan, đơn vị của tỉnh đã chọn Di tích địa điểm lưu niệm tàu C235 để tổ chức lễ kết nạp đảng viên, làm "địa chỉ đỏ" để giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. "Ninh Vân bây giờ đổi thay nhiều lắm, nhưng có một điều không đổi, đó là lòng biết ơn của người dân đối với các chiến sĩ tàu không số", bà Trà Thị Bông Sen nói, ánh mắt hướng về khu di tích dưới chân núi Hòn Hèo. Câu nói giản dị ấy có lẽ chính là lời tri ân chân thành nhất mà mảnh đất này gửi đến thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh và đồng đội - những người đã ngã xuống cho đất nước "đứng lên".

Trong trận chiến ở bến Hòn Hèo ngày 1-3-1968, ngoài 14 cán bộ, chiến sĩ hy sinh, 1 chiến sĩ tàu C235 bị địch bắt; 5 chiến sĩ được lực lượng ở bến tìm thấy, chăm sóc, hồi phục sức khỏe rồi vượt Trường Sơn trở ra miền Bắc. Năm 1970, thuyền trưởng Nguyễn Phan Vinh được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; tên ông được đặt cho một hòn đảo ở quần đảo Trường Sa và các con đường ở Nha Trang, Đà Nẵng. Năm 2011, tập thể tàu C235 được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Năm 2014, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận địa điểm lưu niệm tàu C235 là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia.

XUÂN THÀNH

Còn mãi với non sông - Bài 1: Đêm chong đèn ngồi nhớ lại