Con người có thể sống tới gần 200 tuổi? Nghiên cứu mới tiết lộ yếu tố quyết định

Con người có thể sống được bao nhiêu năm? Đây là câu hỏi vẫn gây nhiều tranh luận trong giới khoa học. Một nghiên cứu mới công bố trên tạp chí npj Aging cho rằng ngay cả khi phần lớn các yếu tố gây lão hóa có thể được kiểm soát, sự tích lũy các đột biến ADN theo thời gian vẫn có thể đặt ra giới hạn sinh học đối với tuổi thọ.

Theo kết quả nghiên cứu, trong điều kiện lý tưởng khi gần như mọi dấu hiệu lão hóa có thể đảo ngược đều được loại bỏ, tuổi thọ trung bình của con người được ước tính dao động từ 146 đến 194 năm. Dù cao gần gấp đôi tuổi thọ hiện nay, con số này vẫn thấp hơn nhiều so với những dự đoán cho rằng con người có thể sống hàng trăm hoặc hàng nghìn năm.

Lão hóa không do một cơ chế duy nhất

Nhóm nghiên cứu đã sử dụng mô hình toán học để đánh giá tác động của các đột biến soma - những biến đổi ADN phát sinh trong suốt cuộc đời sau khi con người được sinh ra. Khác với đột biến di truyền được truyền từ cha mẹ, đột biến soma xuất hiện khi tế bào phân chia hoặc ADN bị tổn thương trong quá trình hoạt động bình thường. Phần lớn các đột biến này không gây hại ngay lập tức, nhưng chúng tích lũy theo thời gian, làm suy giảm chức năng tế bào và có thể dẫn đến nhiều bệnh lý, trong đó có ung thư.

Nghiên cứu mới cho rằng tuổi thọ con người có thể bị giới hạn bởi đột biến ADN. Ảnh minh họa

Các chuyên gia cho rằng kết quả nghiên cứu tiếp tục củng cố quan điểm lão hóa là quá trình chịu tác động của nhiều cơ chế sinh học khác nhau thay vì chỉ phụ thuộc vào một "đồng hồ sinh học" duy nhất.

Bác sĩ R. Osvaldo Navia, Giám đốc lâm sàng Trung tâm Lão hóa thuộc Đại học Tulane (Mỹ), nhận định không có một dấu hiệu riêng lẻ nào đủ để giải thích toàn bộ quá trình lão hóa. Tuổi thọ của con người là kết quả tương tác giữa nhiều cơ chế sinh học diễn ra đồng thời.

Não và tim có thể là yếu tố giới hạn tuổi thọ

Để đánh giá vai trò của đột biến ADN, các nhà khoa học xây dựng nhiều mô hình giả định với mức độ phức tạp tăng dần. Ban đầu, họ giả định con người không chịu tác động của quá trình lão hóa và chỉ có thể tử vong do tai nạn hoặc bệnh truyền nhiễm. Sau đó, nhóm nghiên cứu lần lượt bổ sung ảnh hưởng của đột biến ADN lên từng cơ quan và khả năng tái tạo của các mô.

Kết quả cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các cơ quan có khả năng tái tạo và những cơ quan gần như không thể thay thế tế bào đã mất. Gan và một số mô có khả năng tái tạo liên tục nên vẫn duy trì chức năng trong thời gian rất dài khi được mô phỏng. Trong khi đó, tế bào thần kinh của não và tế bào cơ tim gần như không phân chia sau tuổi trưởng thành.

Khi các đột biến tích lũy, những tế bào này dần mất đi mà không được thay thế, khiến chức năng cơ quan suy giảm và trở thành yếu tố giới hạn tuổi thọ. Sau khi kết hợp bốn hệ cơ quan quan trọng vào cùng một mô hình, nhóm nghiên cứu ước tính tuổi thọ trung bình của con người khoảng 156 năm, dao động trong khoảng 146-194 năm.

Ở một số mô phỏng khác, tuổi thọ tối đa có thể đạt từ 210 đến 557 năm, tuy nhiên vẫn thấp hơn rất nhiều so với mô hình giả định không có quá trình lão hóa, vốn đưa ra con số vượt quá 1.700 năm. Theo các tác giả, điều này cho thấy đột biến soma chỉ là một phần trong bức tranh phức tạp của quá trình lão hóa.

Lối sống vẫn là "chìa khóa" để sống khỏe

Các chuyên gia đánh giá nghiên cứu mang ý nghĩa lý thuyết và góp phần giúp hiểu rõ hơn những cơ chế không thể đảo ngược của lão hóa. Tuy nhiên, mô hình vẫn chưa tính đến nhiều yếu tố quan trọng như rối loạn chức năng ty thể, viêm mạn tính hay các liệu pháp điều trị có thể xuất hiện trong tương lai.

Thay vì chỉ tập trung vào việc kéo dài tuổi thọ, giới khoa học hiện quan tâm nhiều hơn đến khái niệm "tuổi thọ khỏe mạnh" – khoảng thời gian con người sống với thể chất và tinh thần tốt, không phụ thuộc vào bệnh tật hay khuyết tật.

Theo các chuyên gia, cho đến nay, những biện pháp đã được chứng minh hiệu quả nhất để kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh vẫn là duy trì lối sống khoa học. Tập thể dục thường xuyên giúp giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tiểu đường, ung thư và sa sút trí tuệ, đồng thời duy trì khối cơ và khả năng vận động khi về già.

Bên cạnh đó, không hút thuốc lá, kiểm soát huyết áp và cholesterol, ngủ đủ giấc, duy trì cân nặng hợp lý và xây dựng các mối quan hệ xã hội tích cực cũng được xem là những yếu tố quan trọng góp phần nâng cao tuổi thọ. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng hiện chưa có loại thuốc, peptide hay thực phẩm chức năng nào được chứng minh có thể giúp con người sống lâu hơn một cách đáng kể.

Theo bác sĩ Bert Mandelbaum, chuyên gia y học thể thao tại Cedars-Sinai Orthopaedics and Sports Medicine (Mỹ), yếu tố dự báo tuổi thọ đáng tin cậy nhất hiện nay là VO2 Max – chỉ số phản ánh khả năng sử dụng oxy của cơ thể khi vận động. Thể lực tim mạch càng tốt thì nguy cơ mắc bệnh mạn tính và tử vong sớm càng thấp.

Ông cho rằng không tồn tại "bí quyết trường sinh" dưới dạng một loại thuốc hay thực phẩm bổ sung. Việc sống lâu và khỏe mạnh phụ thuộc vào tổng hòa của chế độ ăn uống, vận động, giấc ngủ, tinh thần và những thói quen lành mạnh được duy trì trong thời gian dài.