Còn những thách thức với du lịch vùng cao

Bản Ngàm, xã Sơn Điện được định hướng phát triển du lịch từ sớm nhưng đến nay vẫn chưa thể trở thành sinh kế chính của người dân.

Với lợi thế núi rừng, sông suối, bản làng của đồng bào Thái, Mường, Mông cùng những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ, các xã miền núi dọc tuyến Quốc lộ 217 ngược Cửa khẩu quốc tế Na Mèo có nhiều tiềm năng để phát triển du lịch. Tại bản Ngàm, xã Sơn Điện, những nếp nhà sàn, không gian sinh hoạt cộng đồng, văn hóa ẩm thực cùng cảnh quan sông núi tạo nên một điểm đến đậm bản sắc. Đây cũng là địa bàn được định hướng phát triển du lịch cộng đồng từ khá sớm.

Thế nhưng, từ một bản làng có tài nguyên đến một điểm đến đủ sức hấp dẫn du khách vẫn là khoảng cách không nhỏ. Bản Ngàm đã có cảnh quan, văn hóa và mô hình du lịch cộng đồng, song việc biến những lợi thế đó thành sản phẩm hoàn chỉnh, có khả năng kéo khách đến và giữ khách ở lại với địa phương vẫn còn nhiều khó khăn. Theo Bí thư Chi bộ bản Ngàm Lương Văn Duẩn, điều kiện kinh tế của người dân còn khó khăn, trong khi để tham gia làm du lịch, các hộ phải đầu tư cải tạo nhà ở, phòng nghỉ, nhà vệ sinh, khu ăn uống, cảnh quan và các điều kiện phục vụ du khách. Với nhiều gia đình, đây là khoản đầu tư không dễ thực hiện. Trong khi đó, lượng khách chưa ổn định cũng khiến người dân khó mạnh dạn đầu tư lâu dài.

Thực tế tại bản Ngàm cho thấy hoạt động đón khách vẫn còn nhỏ lẻ, cơ sở lưu trú đạt chuẩn chưa nhiều; các sản phẩm trải nghiệm chưa được tổ chức, chuẩn hóa thành tour, tuyến. Hạ tầng phục vụ du lịch như giao thông, bãi đỗ xe, biển chỉ dẫn, điểm dừng chân còn hạn chế. Việc kết nối với các điểm đến lân cận như động Bo Cúng, Cửa khẩu quốc tế Na Mèo cũng chưa thực sự chặt chẽ. Vì thế, dù có thể tạo ra nhiều trải nghiệm, bản Ngàm vẫn chưa hình thành được một chuỗi dịch vụ đủ sức giữ chân du khách lâu hơn.

Câu chuyện ở xã Na Mèo cũng cho thấy khoảng cách giữa lợi thế và sản phẩm du lịch còn khá xa. Là địa bàn có Cửa khẩu quốc tế Na Mèo, chợ phiên vùng biên, cảnh quan núi rừng và không gian văn hóa đặc sắc của đồng bào Thái, Mường, Mông, Na Mèo sở hữu những lợi thế mà không phải địa phương miền núi nào cũng có. Tuy nhiên, lượng du khách đến đây vẫn còn rất khiêm tốn. Trong đó, chợ Na Mèo có thể trở thành một sản phẩm trải nghiệm giàu bản sắc. Hoạt động trao đổi hàng hóa vốn diễn ra thường nhật có thể được kết hợp với khám phá trang phục, ẩm thực, sản vật và đời sống của cư dân vùng biên.

Theo ông Lương Văn Thủy, Chủ tịch UBND xã Na Mèo, du lịch được xác định là một trong những hướng phát triển mũi nhọn của địa phương. Lợi thế cửa khẩu không chỉ tạo điều kiện giao thương mà còn mở ra khả năng kết nối Na Mèo với các điểm đến trong vùng và huyện Viêng Xay, tỉnh Hủa Phăn (Lào). Định hướng phát triển nhiệm kỳ 2025-2030 của địa phương xác định khai thác lợi thế cửa khẩu, các giá trị văn hóa truyền thống, gắn du lịch cộng đồng với du lịch sinh thái Quan Sơn - Viêng Xay. Tuy nhiên, để những lợi thế và định hướng này trở thành sản phẩm du lịch cụ thể, có khả năng thu hút và giữ chân du khách, địa phương vẫn quan tâm giải quyết về hạ tầng, dịch vụ, nguồn lực đầu tư và liên kết điểm đến.

Có thể thấy, điểm yếu của du lịch vùng cao không nằm ở sự thiếu hụt tài nguyên, mà ở khả năng tổ chức những tài nguyên đó thành một chuỗi sản phẩm có sức hút. Theo ông Lương Văn Thủy, các xã dọc Quốc lộ 217 cần hình thành chuỗi sản phẩm từ tham quan, trải nghiệm, ăn uống, lưu trú đến mua sắm sản vật địa phương. Đây cũng là khâu mà nhiều địa phương vùng cao còn thiếu. Một số điểm đến chưa có không gian dịch vụ phù hợp, thiếu điểm dừng chân, bãi đỗ xe, biển chỉ dẫn và các dịch vụ bổ trợ. Nguồn lực đầu tư của địa phương hạn chế, trong khi việc thu hút doanh nghiệp tham gia phát triển du lịch còn khó khăn.

Bên cạnh hạ tầng và nguồn vốn, chất lượng nguồn nhân lực cũng là một điểm nghẽn. Người dân am hiểu văn hóa, ẩm thực địa phương nhưng còn thiếu kỹ năng đón tiếp, phục vụ, tổ chức trải nghiệm và quảng bá du lịch. So với những điểm đến đã định hình thương hiệu như Pù Luông, du lịch tại các xã dọc Quốc lộ 217 vẫn chưa tạo được dấu ấn riêng. Khoảng cách không chỉ ở cảnh quan mà còn ở cách tổ chức sản phẩm, dịch vụ, quảng bá và liên kết.

Trong định hướng phát triển của tỉnh, du lịch được kỳ vọng trở thành động lực tăng trưởng, tạo sinh kế cho người dân, trong đó hạ tầng du lịch là một trong những khâu đột phá nhiệm kỳ 2025-2030. Tuy nhiên, để biến tài nguyên thành sản phẩm, sản phẩm thành điểm đến có sức hút và tạo sinh kế bền vững vẫn là một hành trình dài. Khi những giá trị của núi rừng, văn hóa và đời sống bản làng được tổ chức thành những trải nghiệm có chất lượng, những lợi thế vốn có mới thực sự trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, góp phần thay đổi diện mạo vùng cao.