Con ôm máy tính cả tối, phụ huynh lo quá lệ thuộc AI

Không rời điện thoại, máy tính

Chị Hà, phụ huynh có hai con học lớp 9 và lớp 4 tại Hà Nội phàn nàn, buổi tối ở nhà, các con không rời được thiết bị điện tử khi làm bài tập về nhà. Lo ngại con lén sử dụng AI để giải quyết bài tập nhưng chị không thể tịch thu máy tính, điện thoại vì giáo viên giao bài chủ yếu trên mạng.

“Mỗi ngày có 3-4 môn giao bài tập, cô giáo thường giao phiếu hoặc link bài để học sinh làm”, chị Hà nói.

Cũng theo chị Hà, thực tế mỗi ngày đều có quá nhiều bài tập phải giải quyết. Để hoàn thành, con đã sử dụng AI để hỏi cách giải nhanh khiến chị lo lắng lâu ngày sẽ bị phụ thuộc.

Tương tự, phụ huynh có con năm nay học lớp 1 tại Hà Nội cũng thắc mắc giáo viên không in phiếu hay giao bài trong sách giáo khoa như trước. Con học lớp 1 nhưng mỗi tối phải đồng thời hoàn thành bài tập đọc, bài Toán, tiếng Anh theo phiếu cô gửi trên nhóm lớp.

Phụ huynh lo học sinh ngày càng lệ thuộc vào AI để làm bài (ảnh: minh họa)

Bùi Nguyên Hồng Quân, học sinh lớp 12 Lý 1, Trường THPT Chuyên Hà Nội Amsterdam chia sẻ, em vẫn thường sử dụng AI trong học tập nhưng không phải lúc nào AI cũng có cách giải đúng. Nếu chép nguyên cách giải, đáp án sẽ bị lệ thuộc, thậm chí không hiểu bài. Do đó, cách mà nam sinh thấy hiệu quả là coi AI như một gia sư, chỉ hỏi bài khi không hiểu. Nghĩa là khi đọc một đề bài, vấn đề nào đó nhưng không hiểu, Quân sẽ nhờ AI giải thích.

Cô Nguyễn Minh Hoài, giáo viên dạy Ngữ văn một trường THCS tại Hà Nội chia sẻ, tình trạng học sinh sử dụng AI để làm bài tập ngày càng phổ biến. Có những em ở lớp năng lực ở mức trung bình, yếu nhưng làm bài tập về nhà lại quá hoàn hảo. Giáo viên đọc dàn bài, câu từ rất dễ nhận diện văn phong. Cô cũng lo ngại học sinh quá lệ thuộc vào công nghệ sẽ lười tư duy, lười đọc và không sáng tạo.

Do đó, khi giao bài, cô Hoài thường tránh những câu hỏi khiến học sinh có thể dễ dàng tra cứu từ AI để sao chép, giúp học sinh sử dụng công cụ như một phương tiện hỗ trợ thay vì thay thế quá trình tư duy.

94% học sinh dùng AI để hỗ trợ học tập

Tháng 9/2026, Bộ GD&ĐT công bố kết quả Chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA cho thấy, học sinh Việt Nam sử dụng AI đã trở nên phổ biến.

Cụ thể, 94% học sinh dùng chatbot AI để hỗ trợ học tập; 82% dùng AI để nghiên cứu sơ bộ một chủ đề mới; 86% dùng để tóm tắt văn bản và 88% dùng để soạn thảo văn bản cho bài tập. Trong khi đó, khoảng 70% học sinh cho biết đã được học cách đánh giá nội dung do AI tạo ra.

Học sinh Việt Nam dành trung bình 2,2 giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị số tại trường cho hoạt động học tập, cao hơn mức học sinh nhiều quốc gia sử dụng. Đồng thời, các em dành khoảng 1,5 giờ mỗi ngày cho hoạt động không phục vụ học tập.

Kết quả khảo sát trên được thực hiện ở gần 7.500 học sinh 194 trường THCS.

Như vậy, số học sinh dùng AI cao hơn nhiều so với số được học cách kiểm tra nội dung do AI tạo ra. Câu hỏi quan trọng không còn chỉ là có cho phép học sinh dùng AI hay không. Điều cần thiết hơn là dạy các em biết đặt câu hỏi, kiểm tra thông tin, nhận ra câu trả lời sai hoặc thiếu căn cứ và dùng AI để hỗ trợ việc học, chứ không làm thay việc suy nghĩ.

Từ năm học 2026 -2027, Bộ GD&ĐT đưa AI vào dạy đại trà cho học sinh phổ thông với thời lượng 12 tiết/năm học. Nội dung nhằm trang bị cho học sinh những kiến thức và kỹ năng AI tối thiểu, vận dụng trực tiếp trong học tập các môn học.

Sở GD&ĐT Hà Nội đặt ra yêu cầu cụ thể, từ cấp THCS, học sinh sử dụng AI hỗ trợ sản phẩm học tập phải kê khai trung thực mục đích và phạm vi hỗ trợ của công cụ.

Trước khi vào năm học này, Trường THCS Giảng Võ (Hà Nội) tập huấn cho gần 300 cán bộ, giáo viên ứng dụng công nghệ thông tin và trí tuệ nhân tạo trong dạy học, kiểm tra đánh giá học sinh.

Theo ban giám hiệu trường này, AI đang thay đổi nhanh chóng cách học tập, tiếp cận tri thức. Sự thay đổi ấy càng cần người thầy phải biết sử dụng công nghệ để mở rộng khả năng sáng tạo và dành nhiều hơn sự quan tâm cho người học, tạo ra những giá trị thiết thực cho học sinh.

Bà Nguyễn Thị Minh Thúy, Hiệu trưởng Trường THCS & THPT Nguyễn Siêu cũng cho rằng, không thể cấm học sinh sử dụng AI, vì đó là xu thế. Thậm chí, cần khuyến khích học sinh sử dụng nhưng đi đôi với khuyến cáo, hướng dẫn phương pháp để các em khai thác công nghệ một cách thông minh, có trách nhiệm và đúng mục đích. Giải pháp theo bà Thúy là trang bị kiến thức nền tảng, kỹ năng đặt câu hỏi, kiểm chứng và chọn lọc thông tin, đồng thời giáo dục ý thức chịu trách nhiệm với sản phẩm của mình. Làm sao để học sinh hiểu AI cần là người bạn đồng hành, hỗ trợ tư duy chứ không phải công cụ làm hộ, thay thế sự sáng tạo.

Theo PGS. TS. Trần Thành Nam, Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, ĐHQG Hà Nội, trong bối cảnh AI phát triển như hiện nay nhà trường, phụ huynh không thể cấm học sinh sử dụng để hỗ trợ học tập. Tuy nhiên, ông cảnh báo, nếu lạm dụng AI có thể làm suy giảm tư duy, kỹ năng đọc hiểu, sáng tạo của học sinh. Do đó, nhà trường, cha mẹ cần dạy các em cách sử dụng AI đúng, đủ nhằm đảm bảo hiệu quả.

Trong đó có việc, các trường cần tập huấn cho giáo viên và nhấn mạnh vai trò của thầy cô trong định hướng cho học sinh, nâng cao nhận thức cho học sinh và phụ huynh về lợi ích và cả những rủi ro của nó.

Đối với học sinh, theo ông Nam, giáo viên cần quy định những nội dung được phép tìm kiếm nhưng phải trích dẫn, không cho phép sao chép đáp án. Khi kiểm tra, đánh giá, giáo viên cũng tăng cường hỏi – đáp, yêu cầu thuyết trình, tranh biện để nhận biết mức độ hiểu bài của học sinh, tránh để các em học vẹt, sao chép đáp án.