Công nghệ lái xe tự động cấp độ 4: Khi nào robotaxi thực sự làm chủ đường phố?

Từ hệ thống kiểm soát hành trình thích ứng (ACC) Stop & Go đến các giải pháp điều hướng tự động trong thành phố (NOA), công nghệ lái xe thông minh đang phát triển với tốc độ đáng kinh ngạc. Tuy nhiên, tiến tới cấp độ 4 (L4) – nơi xe có thể tự vận hành hoàn toàn trong các khu vực xác định – không chỉ là cải tiến kỹ thuật mà là một cuộc cách mạng về nhận thức, pháp lý và mô hình kinh doanh.

Thế trận lưỡng cực Mỹ - Trung trong kỷ nguyên tự hành

Hiện nay, ngành công nghiệp lái xe tự động toàn cầu đang tập trung vào hai cực: Trung Quốc và Mỹ. Tại Mỹ, Waymo khẳng định vị thế dẫn đầu với hơn 20 triệu lượt vận hành không người lái và sự hiện diện thương mại tại 6 khu vực đô thị trọng điểm. Đáng chú ý, tỷ lệ tai nạn gây thương tích nghiêm trọng của Waymo thấp hơn khoảng 90% so với người lái, minh chứng cho tính khả thi của mô hình dựa trên dữ liệu.

Tại Trung Quốc, sự cộng hưởng giữa chính sách và công nghệ đã thúc đẩy thị trường phát triển mạnh mẽ. Từ tháng 8 năm 2025, 5 thành phố lớn gồm Thượng Hải, Quảng Châu, Thâm Quyến... đã tiên phong mở rộng hoạt động thương mại cấp độ L4. Dịch vụ Carrot Express của Baidu đã triển khai tại 22 thành phố toàn cầu với 17 triệu lượt sử dụng. Các đơn vị như Pony.ai và WeRide thậm chí đã đạt điểm hòa vốn cho mỗi xe tại một số khu vực nhất định.

Cuộc chiến giữa "Thị giác thuần túy" và "Đa cảm biến"

Ngành công nghiệp đang chứng kiến sự phân hóa về phương pháp tiếp cận công nghệ. Một bên là giải pháp "kết hợp đa cảm biến" với sự kiên trì của Huawei ADS 3.0 và Baidu Apollo, sử dụng hệ thống lidar cộng với radar và camera để đảm bảo độ tin cậy tối đa trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

Ngược lại, Tesla và XPeng tập trung vào hướng "thị giác thuần túy" kết hợp mạng lưới thần kinh đầu cuối. XPeng XNGP đã đạt khả năng lái thông minh tại 15 thành phố thông qua mô hình BEV + Transformer mà không cần dữ liệu hình ảnh đầu vào, đạt quãng đường huấn luyện trung bình 3 triệu km mỗi ngày. Giới chuyên gia nhận định, cần ít nhất dữ liệu từ 1 triệu xe sản xuất thực tế để hỗ trợ hoàn thiện khả năng cấp độ 4.

Ba rào cản lớn ngăn cản sự bùng nổ

Dù đạt được nhiều cột mốc, con đường đến cấp độ 4 vẫn đối mặt với ba thách thức cốt lõi:

Chi phí và hiệu suất tính toán: Hệ thống L4 cần xử lý lượng dữ liệu khổng lồ trên 2GB/giây, đòi hỏi sức mạnh tính toán từ 200–1.000 TOPS. Hiện tại, chi phí triển khai cho mỗi xe vẫn duy trì ở mức cao, khoảng 300.000 USD.
Các kịch bản hiếm gặp (Edge cases): Những tình huống như giao lộ không đèn tín hiệu hoặc xe bất ngờ xuất hiện từ chướng ngại vật chỉ xảy ra một lần mỗi 20 triệu km, nhưng lại tiềm ẩn rủi ro chết người cao nhất.
Hạ tầng phân mảnh: Hiện chỉ có khoảng 3% đường thông minh được phủ sóng thiết bị hỗ trợ. Chi phí vận hành thiết bị ven đường lên tới 100.000 nhân dân tệ mỗi năm khiến việc mở rộng gặp khó khăn.

Lộ trình thương mại hóa đến năm 2030

Giai đoạn 2025–2030 được dự báo sẽ chia thành ba giai đoạn phát triển rõ rệt dựa trên độ mở của kịch bản vận hành:

Cuộc đua tự lái cấp độ 4 là một hành trình dài hạn. Khi các giải pháp như công nghệ Fast Drive VLA của XPeng giúp giảm tải tính toán 7,5 lần và chi phí lidar giảm sâu, kỷ nguyên vô lăng không còn cần thiết sẽ chính thức bắt đầu vào khoảng năm 2027.

Tuệ Nhân