Công nghiệp đóng tàu - 'xương sống' cho năng lực hàng hải quốc gia

Hình thành “ba hạt nhân” để dựng mạng lưới công nghiệp hàng hải quốc gia

Ngày 28/7/ 2026, Nghị quyết số 20-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Khóa XIV được ban hành đã xác định một tầm nhìn chiến lược, đó là xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển, giàu từ biển và có năng lực cạnh tranh hàng đầu khu vực trong các ngành công nghiệp biển.

Việc định hướng hình thành 3 khu công nghiệp tàu biển tập trung tại ba miền Bắc, Trung, Nam có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, phải được tổ chức thành "ba hạt nhân" của một mạng lưới công nghiệp hàng hải quốc gia (Ảnh: Tạ Hải).

Một trong những trọng tâm của Nghị quyết là phát triển kinh tế hàng hải trở thành trụ cột quan trọng của kinh tế biển, tạo tiền đề để Việt Nam vươn lên trở thành cường quốc hàng hải. Trong đó, phát triển công nghiệp đóng tàu theo tư duy hệ sinh thái, đồng bộ với đội tàu biển, phương tiện thủy nội địa, hệ thống cảng, logistics, công nghiệp phụ trợ và dịch vụ, theo hướng thân thiện môi trường, tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Trước đó, Thông báo số 125-TB/VPTW ngày 18/7/2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng xác định việc phát triển công nghiệp hàng hải, trong đó có công nghiệp đóng tàu, là nhiệm vụ chiến lược, nhằm xây dựng năng lực quốc gia trên biển, gắn với tự chủ vận tải, logistics, an ninh chuỗi cung ứng và quốc phòng – an ninh để xây dựng năng lực quốc gia trên biển.

Đây được coi như là kim chỉ nam mở ra bước ngoặt mới cho sự phát triển của ngành hàng hải, trong đó có công nghiệp đóng tàu. 

Chia sẻ với Báo Xây dựng, ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam cho biết từ cuối tháng 6, Bộ Xây dựng đã phê duyệt Điều chỉnh Quy hoạch tổng thể kết cấu hạ tầng hàng hải giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050. Đáng chú ý, quy hoạch đã định hướng hình thành 3 khu công nghiệp tàu biển tập trung tại ba miền Bắc, Trung, Nam.

Theo quy hoạch, tại miền Bắc, khu vực bờ phải sông Văn Úc (Hải Phòng) được dự kiến là trọng điểm. Vị trí này có lợi thế nằm trong không gian cảng biển và công nghiệp phía Bắc, kết nối với Lạch Huyện, Nam Đồ Sơn và các trung tâm sản xuất lớn.

Tại miền Trung, Vân Phong (Khánh Hòa) là vị trí được lựa chọn. Nơi đây sở hữu lợi thế đặc biệt về không gian mặt nước, điều kiện tự nhiên và vị trí cận kề tuyến hàng hải quốc tế, phù hợp với những cơ sở công nghiệp tàu thủy có yêu cầu lớn về mặt bằng, mặt nước và khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn.

Ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam.

Tại miền Nam, vị trí dự kiến trong không gian tại TP.HCM là Hiệp Phước và phường Tân Hải, được đặt trong vùng hệ thống cảng cửa ngõ quốc tế Cái Mép - Thị Vải và Cần Giờ. 

Khu vực này có lợi thế đặc biệt về thị trường, cảng biển, logistics và công nghiệp, có thể tạo liên kết trực tiếp giữa công nghiệp tàu thủy với hệ thống cảng TP.HCM và mạng lưới logistics phía Nam.

"Đây là điều có ý nghĩa quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu được đặt ra, khi đây không đơn thuần là ba khu vực được quy hoạch phát triển độc lập, mà phải được tổ chức thành "ba hạt nhân" của một mạng lưới công nghiệp hàng hải quốc gia", ông Mười nói.

Việc hình thành các khu tập trung này sẽ tạo ra một chuỗi giá trị khép kín: Cảng biển tạo thị trường - đội tàu tạo nhu cầu - công nghiệp tàu thủy tạo năng lực sản xuất và sửa chữa - công nghiệp hỗ trợ tạo giá trị gia tăng - logistics tạo kết nối - khoa học công nghệ và nhân lực tạo năng lực cạnh tranh.

Đây cũng có thể coi là "xương sống công nghiệp" cho năng lực hàng hải quốc gia, giúp Việt Nam không chỉ có cảng để tiếp nhận tàu và có đội tàu để vận chuyển hàng hóa, mà từng bước có năng lực thiết kế, đóng mới, sửa chữa và làm chủ công nghệ để duy trì đội tàu và các phương tiện trên biển

Giữ không gian phát triển dài hạn cho công nghiệp đóng tàu

Một trong những vấn đề cốt lõi mà lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam trăn trở là việc bảo vệ quỹ đất và mặt nước cho phát triển công nghiệp đóng tàu. 

Đây là ngành công nghiệp có đặc thù rất riêng biệt, đòi hỏi về quỹ đất, mặt nước lớn để xây dựng các công trình, kho bãi để gia công, đóng, sửa chữa, lắp ghép, hạ thủy, trang trí và các khu vực phát triển công nghiệp hỗ trợ liền kề đảm bảo tối ưu về logistics và không gian mở rộng trong dài hạn. Do đó, việc lựa chọn địa điểm không thể chỉ dựa trên quỹ đất sẵn có mà phải dựa trên những tiêu chí khắt khe.

Ông Lê Đỗ Mười nhấn mạnh, quy hoạch khu công nghiệp tàu thủy tập trung lần này phải xem xét đồng thời dựa trên các nhóm tiêu chí: Điều kiện tự nhiên và khả năng tiếp cận biển; Khả năng hình thành luồng và vùng nước chuyên dùng; Kết nối với cảng biển và mạng lưới giao thông; Khả năng hình thành chuỗi công nghiệp hỗ trợ và logistics; Khả năng mở rộng, phát triển xanh, chuyển đổi số, bảo đảm môi trường, quốc phòng - an ninh trong tầm nhìn đến năm 2050.

Điểm mới mang tính đột phá trong quy hoạch lần này là quy hoạch "không gian cho khu công nghiệp tàu thủy tập trung". Không gian này không chỉ cho sản xuất trực tiếp liên quan đến đóng, sửa chữa, phá dỡ tàu biển, còn có không gian cho các lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ logistics, hạ tầng kỹ thuật và hành lang giao thông kết nối.

Để đáp ứng yêu cầu bảo đảm quỹ đất, mặt nước, luồng chuyên dùng và không gian hậu cần đủ lớn cho các vùng công nghiệp đóng tàu phát triển dài hạn, Cục Hàng hải và Đường thủy VN gợi mở các địa phương phải đồng bộ hóa trong triển khai lập và thực hiện các quy hoạch liên quan, trong đó có quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch tỉnh phù hợp với quy hoạch ngành hàng hải được phê duyệt.

"Trong quá trình triển khai quy hoạch, các địa phương cần có giải pháp bảo vệ quỹ đất và mặt nước có giá trị chiến lược đối với công nghiệp hàng hải, tránh tình trạng sử dụng cho những mục tiêu ngắn hạn làm hạn chế không gian để phát triển ngành công nghiệp tàu thủy có yêu cầu đặc thù", lãnh đạo Cục Hàng hải và Đường thủy VN khẳng định.

Với sự chuẩn bị bài bản, thực hiện đồng bộ các giải pháp, công nghiệp đóng tàu Việt Nam được kỳ vọng sẽ đủ sức cạnh tranh trên trường quốc tế, trở thành trụ cột vững chắc cho nền kinh tế biển phát triển bền vững.