Phụ nữ nông thôn chuyển đổi xanh và thích ứng khí hậu: Bài 1 - Năng động trên cánh đồng phát thải thấp

Trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp giúp nhiều chị em phụ nữ mạnh dạn đầu tư làm ruộng

Thay đổi suy nghĩ, cách làm

Từ ngày tham gia Đề án phát triển bền vững một triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp (gọi tắt Đề án), chị Trần Thị Hồng (48 tuổi, ngụ xã Hòn Đất, tỉnh An Giang) cho biết, trước đây khi chưa tham gia đề án, chất lượng, sản lượng lúa không được như kỳ vọng. Từ ngày chị tham gia đề án đến nay, chất lượng và sản lượng đều tăng, thu nhập của người nông dân cũng tăng hơn rất nhiều.

"Đến nay, tất cả mọi việc đều làm bằng máy móc, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, chất lượng hạt gạo tăng lên rõ rệt. Với cách làm mới, lợi nhuận tăng thêm 3 triệu mỗi ha, không phải bỏ công sức nhiều, những người tham gia đề án ai cũng phấn khởi", chị Hồng chia sẻ.

Theo chị Hồng, ngày trước bà con làm ruộng bằng kinh nghiệm thực tiễn, còn bây giờ công việc đồng áng được ghi chép cẩn thận, việc kiểm tra đồng ruộng cũng được thực hiện đúng bài bản hơn. Bên ruộng lúa hơn 5ha, chị Thị Sơn (52 tuổi, xã Định Hòa, tỉnh An Giang) dẫn chứng, trước đây canh tác thủ công, 5ha ruộng chỉ lợi nhuận rất nhỏ, từ ngày tham gia Đề án, được các kỹ sư hỗ trợ kỹ thuật, công việc làm ruộng bằng máy móc, không phải huy động anh em trong gia đình để làm như trước. Nhờ vậy mà thu nhập từ làm ruộng tăng lên rõ rệt, mỗi ha ruộng cho lợi nhuận hơn 6 triệu đồng, tùy thuộc từng vụ.

"Bây giờ có hẳn quy trình canh tác, thời gian nào xuống vụ, thời gian nào bón phân, thời gian phun thuốc để đảm bảo lúa đạt chất lượng tốt. Từ ngày áp dụng máy móc vào canh tác, chi phí đầu tư giảm hơn một nửa, nhờ vậy mới có lợi nhuận. Nhiều hộ gia đình tính bỏ ruộng vì chi phí cao nay quay trở lại làm ruộng theo đề án cũng yên tâm hơn", chị Thị Sơn cho hay.

Trồng lúa theo mô hình chất lượng cao, năng suất cao hơn so với mô hình cũ 

Với hơn 5.000 xã viên, Hợp tác xã nông nghiệp Vĩnh Cường (xã Vĩnh Mỹ, Cà Mau) là 1 trong số 7 hợp tác xã tiên phong tham gia Đề án. Ông Trịnh Văn Cường - Giám đốc Hợp tác xã - cho biết, từ ngày tham gia đề án, việc dụng rút nước theo quy trình tưới ướt khô xen kẽ, tỉ lệ cơ giới hóa đồng bộ, giảm lượng giống giao xạ xuống 40%, lượng phân đạm giảm 20%, lượng thuốc bảo vệ thực vật giảm đến 4 lần/vụ, phát thải nhà kính giảm từ 0,3 đến 3,8 tấn CO₂e/ha/vụ. Người nông dân được liên kết, bao tiêu sản phẩm, không phải lo đầu ra khi đến vụ mùa.

Theo chị Lê Kiều Hạnh (40 tuổi, Cà Mau), gia đình chị vốn làm ruộng theo hình thức truyền thống, sản lượng lúa rất thấp, năm nào cũng lỗ. Ngay khi biết đến Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, chị đã mạnh dạn lên mạng tìm hiểu cách thức canh tác áp dụng vào ruộng lúa nhà mình. Nhờ vậy, năng suất đã tăng gấp đôi so với trước đó, lợi nhuận tăng lên mấy lần, có lời. Chưa kể còn bán rơm cũng cho một khoản thu không nhỏ, lại không phải đốt rơm ở đồng như trước, giảm ô nhiễm môi trường.

Chị Hạnh cho hay, ở Cà Mau, việc trồng lúa không được thuận lợi như An Giang, Đồng Tháp, Cần Thơ hay Vĩnh Long. Nơi đây thường xuyên chịu tác động của xâm nhập mặn, hạn hán, triều cường; hệ thống thủy lợi chưa hoàn chỉnh nên việc điều tiết nước ngập-khô xen kẽ không phải chỗ nào cũng thực hiện thuận lợi. Đa phần phải chờ đến mùa mưa mới có thể trồng lúa, khi gieo sạ rồi nếu gặp thời tiết không thuận lợi thì vẫn có nguy cơ mất mùa.

Kỹ sư, máy móc đồng hành với nhà nông

Khác với cách làm truyền truyền thống, canh tác lúa chất lượng cao chủ yếu sử dụng máy móc thay cho sức người, từ phun thuốc, gieo sạ, gặt… khâu nào cũng sử dụng máy. Chị Trần Thị Hồng chia sẻ, máy móc không chỉ thay thế sức người mà còn giảm tối đa chi phí. Trước kia làm ruộng chưa áp dụng máy móc, tiền nhân công tất cả các khâu rất cao, từ ngày có drone hỗ trợ việc sạ lúa, phun thuốc thì mọi thứ trở nên nhẹ nhàng. Ra bà con tới ruộng ngồi trên bờ bay flycam xem lúa có bị sâu bệnh không rồi phun thuốc, không cần lội đi kiểm tra.

Sử dụng drone để sạ lúa, phun thuốc 

Ông Cao Hoàng Tín - Kỹ sư nông nghiệp, Tổ trưởng vùng nguyên liệu phụ trách địa bàn xã Thoại Sơn - kể, nhiều nông dân từng sợ drone bay làm đổ lúa, phun thuốc không điều nhưng sau vài chuyến bay, kiểm tra độ phủ thuốc đạt tỉ lệ cao, bây giờ đến vụ là người dân đăng ký dịch vụ này kín lịch.

Còn ông Huỳnh Văn Thòn - Chủ tịch Tập đoàn Lộc Trời - chia sẻ, áp công nghệ rộng vào sản xuất giúp nông dân giảm chi phí, giảm lao động, kiểm soát sản xuất tốt hơn và tạo ra sản phẩm có thể truy xuất nguồn gốc. "Công nghệ không thay thế người nông dân mà giúp họ làm nông hiệu quả hơn". Drone chỉ phát huy hết giá trị trên một vùng sản xuất đồng bộ. Đằng sau mỗi chuyến bay của thiết bị là sự thống nhất về lịch thời vụ, kỹ thuật và trách nhiệm của những người cùng sản xuất. Công nghệ không đi trước sự đồng thuận mà chỉ trở thành công cụ hiệu quả khi cả cánh đồng đã chấp nhận cùng vận hành theo một nhịp sản xuất.

Nhiều hộ dân sử dụng drone nâng cao kỹ thuật canh tác 

Chia sẻ với phóng viên, ông Nguyễn Trần Thức - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Cà Mau - cho biết, quản lý nước ngập khô xen kẽ, cùng với giảm giống, giảm phân và chuyển đổi cách sử dụng phân bón hóa học giúp giảm đáng kể chi phí đầu vào. Tiến bộ kỹ thuật góp phần nâng năng suất, chất lượng lúa; sản phẩm tại các mô hình được doanh nghiệp bao tiêu với giá cao hơn, mức chênh lệch hiện ghi nhận khoảng 10%. Cà Mau nằm cuối nguồn sông Mekong, nhiều khu vực chịu ảnh hưởng của nước mặn, hạn hán, triều cường và hệ thống thủy lợi chưa hoàn chỉnh. Vì thế, quy trình phải được vận dụng theo điều kiện từng vùng, thay vì sao chép máy móc một mô hình đã thành công ở nơi khác.

Theo ông Lê Hữu Toàn - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh An Giang, trên toàn tỉnh hiện có gần 40 mô hình nông dân chuyển đổi từ sản xuất theo kinh nghiệm sang sản xuất theo quy trình kỹ thuật và liên kết chuỗi giá trị. Nông dân đã làm quen với giảm giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nước tưới; thu gom hoặc xử lý rơm rạ tại ruộng; tuân thủ tiêu chuẩn giảm phát thải và quan tâm nhiều hơn đến chất lượng hạt lúa thay vì chỉ chú trọng năng suất. Chi phí đầu vào giảm khoảng 3,3-5 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng thêm khoảng 3,6-9,3 triệu đồng/ha; một số phép đo thí điểm ghi nhận mức giảm phát thải từ 7,56-8,11 tấn CO₂ tương đương/ha.

Ông Toàn cũng cho rằng, việc nhân rộng mô hình phải chứng minh được hiệu quả kinh tế. Chính quyền cần đầu tư hạ tầng, thúc đẩy chuyển đổi số và hoàn thiện chính sách hỗ trợ; các hợp tác xã phải được củng cố để đủ sức tổ chức sản xuất, quản lý vùng nguyên liệu và liên kết với doanh nghiệp. Nhưng điều có sức thuyết phục nhất vẫn là kết quả ngay trên ruộng: Một mô hình có lợi nhuận rõ ràng luôn lan tỏa mạnh hơn những cuộc tuyên truyền chỉ dừng ở lý thuyết.

"Vai trò của chính quyền cấp xã vì thế không kết thúc sau khi vận động nông dân đăng ký diện tích mà nơi nào năng động, thể hiện rõ trách nhiệm, nơi đó việc phối hợp với hợp tác xã, doanh nghiệp và cơ quan chuyên môn thường thông suốt hơn. Làm ruộng theo mô hình mới, phụ nữ vốn tính tỉ mỉ, cẩn thận sẽ giúp cho mô hình canh tác lúa chất lượng cao phát triển mạnh hơn", ông Toàn nhận định.

(còn nữa)