Công nghiệp hỗ trợ: Chuyển từ có “sản phẩm” sang có “năng lực”

Chuyển từ “nội địa hóa sản phẩm” sang “nội địa hóa giá trị và năng lực”

Phát biểu đề dẫn hội thảo, Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị khẳng định, công nghiệp hỗ trợ không phải là một bộ phận thứ yếu của nền công nghiệp, mà là một trong những nền tảng hình thành năng lực công nghiệp quốc gia.

Công nghiệp hỗ trợ càng phát triển, năng lực nội sinh của nền kinh tế càng được củng cố; giá trị tạo ra và giữ lại trong nước càng lớn; khả năng chống chịu trước những biến động bên ngoài càng cao.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị phát biểu tại hội thảo.

Thời gian qua, công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã có bước phát triển tích cực, nhưng vẫn là khâu yếu, khâu hạn chế của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không chỉ là thiếu doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng, mà còn là thiếu năng lực doanh nghiệp ở những tầng có giá trị gia tăng cao.

Vì vậy, theo Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương, nếu chỉ tiếp tục tiếp cận theo hướng tăng số lượng doanh nghiệp, mở rộng danh mục sản phẩm hoặc đơn thuần nâng tỷ lệ nội địa hóa thì chưa đủ. Vấn đề quan trọng hơn là giá trị nào được tạo ra trong nước, công nghệ nào được làm chủ, doanh nghiệp Việt Nam đang đứng ở đâu trong chuỗi và có thể tiến lên tầng nào của chuỗi giá trị.

“Đây chính là yêu cầu chuyển từ ‘nội địa hóa sản phẩm’ sang ‘nội địa hóa giá trị và năng lực’” - Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương nêu rõ.

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị; Phó Thủ tướng Thường trực Phạm Gia Túc và các đại biểu tham quan gian hành tại hội thảo.

Từ đó, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề xuất 7 định hướng: xác định công nghiệp hỗ trợ là bộ phận cấu thành của chiến lược phát triển công nghiệp quốc gia; chuyển trọng tâm từ “có sản phẩm” sang “có năng lực”; lấy doanh nghiệp làm trung tâm của hệ sinh thái; phát huy vai trò kinh tế tư nhân, doanh nghiệp Việt Nam và thu hút FDI; lựa chọn có trọng tâm ngành, công nghệ ưu tiên; xây dựng hạ tầng dùng chung đáp ứng chuẩn quốc tế; đổi mới hỗ trợ của Nhà nước theo hướng tập trung, có điều kiện, gắn với kết quả.

Khẳng định “tự chủ công nghiệp không đồng nghĩa với tự sản xuất tất cả”, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị nêu rõ, “tự chủ phải đi cùng hội nhập, tự cường phải đi cùng hợp tác, năng lực trong nước phải gắn với chuỗi giá trị toàn cầu”.

Sau phát biểu khai mạc và đề dẫn, hội thảo đã diễn ra với hai phiên tham luận và phiên thảo luận. 9 tham luận tại hội thảo tập trung vào đề xuất chủ trương phát triển công nghiệp hỗ trợ trong giai đoạn mới; thực trạng và định hướng đến năm 2030, tầm nhìn 2045; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; chính sách và kết quả thực thi; thể chế, chính sách và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thúc đẩy doanh nghiệp tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Các tham luận cũng đề cập thực tiễn Phú Thọ, thực tiễn doanh nghiệp và những kiến nghị từ Viettel, Petrovietnam.

Bí thư Tỉnh uỷ Phú Thọ Phạm Đại Dương phát biểu tại hội thảo.

Các nội dung tại hội thảo sẽ được tổng hợp, chắt lọc, xây dựng tổng thuật báo cáo tham mưu Bộ Chính trị, Ban Bí thư về chủ trương, định hướng phát triển công nghiệp hỗ trợ; đồng thời làm cơ sở rà soát, sửa đổi, bổ sung cơ chế, chính sách và chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ có liên quan.

Biến các dự án lớn thành “đơn đặt hàng đầu tiên” cho doanh nghiệp trong nước

Kết luận hội thảo, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đánh giá các ý kiến tại hội thảo cùng các tham luận trong kỷ yếu đã phác họa bức tranh tương đối toàn diện, đi sâu cả lý luận và thực tiễn phát triển công nghiệp hỗ trợ.

Theo thống kê chưa đầy đủ được Phó Thủ tướng Thường trực dẫn tại hội thảo, cả nước hiện có trên 7.000 doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, khoảng 30% đã tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, công nghiệp hỗ trợ vẫn “rộng mà chưa sâu, nhiều mà chưa mạnh”.

Từ những vấn đề đặt ra, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị thực hiện 5 chuyển đổi căn bản: chuyển từ “nội địa hóa theo tỉ lệ” sang “làm chủ năng lực”; từ hỗ trợ dàn trải theo tên ngành sang tập trung theo chuỗi, theo công đoạn, theo những bài toán lớn của đất nước và hiệu quả đầu ra; từ ưu đãi đầu vào sang hỗ trợ theo kết quả, có điều kiện, có thời hạn; từ chú trọng “thu hút FDI” sang “sử dụng hiệu quả FDI”; từ quản lý theo hoạt động sang quản lý theo kết quả.

Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc phát biểu kết luận hội thảo.

Nhà nước đóng vai trò “vốn mồi”, chia sẻ rủi ro, kiên quyết không để phát sinh cơ chế xin - cho. Nguồn lực ngân sách bỏ ra phải tạo thêm nhà cung ứng đạt chuẩn và thêm giá trị gia tăng trong nước. Xuyên suốt các chuyển đổi là nguyên tắc doanh nghiệp là trung tâm, là chủ thể; thị trường trong nước là điểm tựa, xuất khẩu là thước đo cuối cùng của năng lực cạnh tranh.

Để đạt các mục tiêu, Phó Thủ tướng đề nghị tập trung thực hiện 8 nhóm nhiệm vụ, từ hoàn thiện thể chế, kiến tạo thị trường dẫn dắt, phát huy doanh nghiệp đầu chuỗi và liên kết với FDI đến xây dựng hạ tầng kỹ thuật dùng chung, phát triển nhân lực, đổi mới công cụ tài chính, tín dụng, tổ chức không gian phát triển và xây dựng hệ thống theo dõi, đánh giá.

Đáng chú ý, Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu nghiên cứu cơ chế để đầu tư công, các dự án hạ tầng chiến lược, mua sắm công và mua sắm của doanh nghiệp nhà nước trở thành “đơn đặt hàng đầu tiên” cho doanh nghiệp trong nước. Các dự án lớn cần có phương án sử dụng hàng hóa, dịch vụ trong nước trên cơ sở năng lực đáp ứng, gắn với giá trị và hàm lượng công nghệ; nhập khẩu công nghệ cao cần gắn với chuyển giao công nghệ và phát triển năng lực trong nước.

Về tài chính, tín dụng, Phó Thủ tướng Thường trực đề nghị chuyển trọng tâm từ ưu đãi thuế sang các công cụ dựa trên chi phí thực tế, kết nối các quỹ hiện có thành bộ công cụ thống nhất, phát triển tín dụng chuỗi cung ứng, cho vay dựa trên hợp đồng, đơn hàng và hiệu quả của doanh nghiệp.

Các đại biểu tham dự hội thảo.

Phó Thủ tướng Thường trực yêu cầu Bộ Công thương ban hành kế hoạch hành động Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ giai đoạn 2026–2028 trước ngày 30/10/2026, trong đó có danh mục chuỗi, phân hệ ưu tiên, địa chỉ trách nhiệm và các mốc kiểm tra sau 12 tháng, 24 tháng; đồng thời khẩn trương hoàn thiện dự án Luật Công nghiệp trọng điểm để trình Chính phủ.

Bộ Công thương phối hợp với Bộ Tài chính xây dựng bộ chỉ tiêu thống kê, theo dõi, đánh giá kết quả phát triển công nghiệp hỗ trợ; xây dựng cơ sở dữ liệu doanh nghiệp; nghiên cứu đề xuất của tỉnh Phú Thọ về thí điểm Trung tâm hỗ trợ phát triển công nghiệp gắn với nền tảng dữ liệu công nghiệp hỗ trợ cấp vùng.

Các bộ, ngành quản lý những dự án lớn rà soát chương trình, dự án để tạo thị trường cho công nghiệp hỗ trợ trong nước. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước nghiên cứu lộ trình nội địa hóa và tăng đặt hàng trong nước từ nay đến ngày 30/6/2027.