Công nghiệp văn hóa mở ra không gian tín dụng mới

Sau khi Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị 30/ CT-TTg và Quyết định 2486/QĐ-TTg nhằm thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa theo hướng thị trường, mới đây NHNN đã cụ thể hóa bằng Quyết định 436/ QĐ-NHNN, yêu cầu các TCTD nghiên cứu, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng và dịch vụ ngân hàng phù hợp với lĩnh vực này.

Làn sóng đầu tư số hóa các lĩnh vực công nghiệp văn hóa được xem là cơ hội để hệ thống ngân hàng gia tăng hợp tác phát triển các sản phẩm tín dụng chuyên biệt

Sản phẩm dịch vụ ngân hàng trong chuỗi giá trị ngành công nghiệp văn hóa

Các NHTM bắt đầu tham gia vào nhiều mắt xích của công nghiệp văn hóa, với các sản phẩm trải rộng từ vốn sản xuất gắn với văn hóa bản địa đến dịch vụ thanh toán, hợp tác tài trợ nội dung giải trí và tham gia hệ sinh thái doanh nghiệp. Một số NHTM hiện nay đã bắt đầu tham gia vào các mô hình hợp tác hệ sinh thái và kết nối với quỹ đầu tư. Đơn cử ABBank đã hợp tác với Saigon Venture Fund nhằm thúc đẩy các dự án công nghiệp văn hóa sáng tạo, trong đó có các hoạt động liên quan đến làng nghề và di sản văn hóa tại khu vực miền Trung.

Xu hướng tham gia của ngân hàng vào lĩnh vực nội dung và giải trí đang gia tăng rõ rệt, đặc biệt thông qua tài trợ các chương trình truyền hình và game show. Tại các chương trình này, ngân hàng không chỉ dừng ở hoạt động truyền thông mà đã bắt đầu gắn với cung cấp sản phẩm tài chính như mở tài khoản trực tuyến, phát hành thẻ tín dụng hoàn tiền, ưu đãi tiêu dùng, tích điểm khi mua vé hoặc tham gia sự kiện văn hóa nhằm thu hút nhóm khách hàng trẻ.

Một khía cạnh khác: các chi nhánh Agribank ở khu vực Đồng bằng sông Cửu Long cho vay đối với các làng nghề, sản phẩm OCOP và mô hình du lịch trải nghiệm đang phát triển khá rõ nét bổ trợ cho hoạt động văn hóa du lịch. Đơn cử tại khu vực Sa Đéc (Đồng Tháp), dư nợ cho vay phát triển làng nghề hoa kiểng đạt vài trăm tỷ đồng, với hơn 1.000 khách hàng còn dư nợ. Nguồn vốn không chỉ phục vụ sản xuất mà còn giúp các hộ kinh doanh mở rộng dịch vụ tham quan, trải nghiệm và tiêu thụ sản phẩm tại chỗ. Mô hình này cũng được ghi nhận tại các làng nghề dừa ở Bến Tre và các điểm du lịch văn hóa, tâm linh tại An Giang, Cà Mau.

Song song với tín dụng sản xuất, vốn ngân hàng cũng đang đi vào các hoạt động dịch vụ gắn với du lịch văn hóa. Theo một số NHTM, nhu cầu vay tập trung vào các lĩnh vực như lưu trú, nhà hàng, dịch vụ trải nghiệm và thương mại gắn với điểm đến, với đặc điểm dòng tiền mang tính mùa vụ nhưng tương đối rõ ràng theo chu kỳ du lịch.

Ở mảng dịch vụ ngân hàng, theo BIDV, dịch vụ thu hộ qua QR định danh tích hợp trên nền tảng ezCloud cho các phần mềm quản lý khách sạn, khu vui chơi và bán vé điện tử (ezCloudHotel, ezFolio, ezTicket, ezGolf) đang được ngân hàng này mở rộng tại nhiều trung tâm du lịch. Hệ sinh thái thanh toán này đã kết nối với hơn 9.000 khách sạn và cơ sở dịch vụ, cho phép doanh nghiệp cập nhật doanh thu theo thời gian thực và đối soát tự động.

Ngoài ra, các ngân hàng như MB, Vietcombank, TPBank cũng đẩy mạnh thanh toán QR, cổng thanh toán trực tuyến, POS cho các đơn vị kinh doanh dịch vụ du lịch, khách sạn và sự kiện tại Đà Nẵng, Nha Trang, Phú Quốc. Theo các ngân hàng, việc mở rộng thanh toán số không chỉ gia tăng tiện ích mà còn giúp minh bạch dòng tiền, qua đó tạo cơ sở dữ liệu để đánh giá hoạt động kinh doanh.

Mở dư địa cho các gói vay theo chuỗi giá trị

Theo số liệu của Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam, hiện cả nước có khoảng 70.000 doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này, sử dụng hơn 3 triệu lao động và đóng góp khoảng 7% GDP. Quy mô này cho thấy công nghiệp văn hóa đã bước sang giai đoạn hình thành thị trường với nhu cầu vốn ngày càng lớn.

Riêng tại TP. Hồ Chí Minh, đang có khoảng 17.670 doanh nghiệp công nghiệp văn hóa, thu hút gần 97.000 lao động, theo Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch. Trên nền tảng đó, thành phố đang nghiên cứu thành lập Quỹ phát triển công nghiệp văn hóa theo mô hình quỹ đầu tư mạo hiểm, đồng thời triển khai các dự án hạ tầng như tổ hợp phim trường quy mô 100–150 ha, bảo tàng âm nhạc ứng dụng công nghệ số và các không gian sáng tạo.

Các chuyên gia cho rằng, khi các địa phương chủ động đầu tư hạ tầng và thiết lập cơ chế quỹ, nhu cầu vốn cho các dự án văn hóa sẽ gia tăng đáng kể, không chỉ ở khâu sản xuất nội dung mà còn lan sang phân phối, khai thác thương mại và dịch vụ đi kèm. Tuy nhiên, đặc thù của lĩnh vực này là rủi ro cao, phụ thuộc vào thị trường và khó định giá tài sản, do đó cơ chế tín dụng cần được thiết kế linh hoạt hơn.

TS. Đoàn Ngọc Duy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Hoa Sen cho rằng, nếu tận dụng được thị trường ngách, công nghiệp văn hóa có thể trở thành động lực lan tỏa sang du lịch, thương mại, truyền thông và dịch vụ, tạo ra giá trị gia tăng lớn. Điều này đồng nghĩa với nhu cầu tài chính không chỉ dừng ở vốn sản xuất mà còn bao gồm vốn cho marketing, công nghệ, phân phối và khai thác dữ liệu người dùng. Đây cũng là cơ sở để các ngân hàng phát triển tín dụng theo chuỗi giá trị, thiết kế các gói tài trợ theo dòng tiền dự án, kết hợp giữa tín dụng và dịch vụ thanh toán, hoặc tham gia đồng tài trợ với quỹ đầu tư để chia sẻ rủi ro.

Ở góc độ phối hợp chính sách, các chuyên gia cho rằng Chính phủ và các địa phương cần đẩy mạnh hơn các mô hình kết hợp giữa ngân hàng và quỹ đầu tư, đặc biệt là quỹ đầu tư mạo hiểm, để phù hợp với đặc thù của các dự án sáng tạo. Khi có cơ chế chia sẻ rủi ro, ngân hàng có thể mở rộng khẩu vị tín dụng, đồng thời tận dụng lợi thế về dữ liệu dòng tiền và hệ sinh thái khách hàng để tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Trong bối cảnh đó, định hướng nghiên cứu gói tín dụng ưu đãi quy mô 20.000–30.000 tỷ đồng cho công nghiệp văn hóa theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ được xem là bước đi quan trọng. Nếu được thiết kế phù hợp, gói tín dụng này không chỉ tạo nguồn lực vốn ban đầu mà còn có thể đóng vai trò “mồi” để hình thành các sản phẩm tín dụng chuyên biệt, qua đó mở ra một phân khúc tín dụng mới trong hệ thống ngân hàng, gắn với sự phát triển của thị trường công nghiệp văn hóa trong giai đoạn tới.