Công phu trà Độ Khoa

Cuối tháng Ba, đầu tháng Tư, nắng bắt đầu phủ nhẹ lên các triền đồi, đánh thức những vùng chè Shan tuyết xanh ngút tầm mắt, trải dài như những dải lụa mềm giữa không gian núi rừng. Trên khu đồi rộng hơn 2 ha của gia đình ông Phàn Thế Độ, cây chè tích tụ đủ dưỡng chất để bật lên những búp non mập mạp, báo hiệu cho một vụ chè chất lượng.

Vùng trồng chè Shan tuyết hữu cơ của gia đình ông Phan Thế Độ.

Theo chân những người giàu kinh nghiệm lâu năm trong việc chăm sóc, thu hái chè, đôi tay họ thoăn thoắt nhưng vẫn giữ sự cẩn trọng cần thiết, tỉ mỉ lựa chọn từng búp đạt chuẩn “1 tôm, 1 lá”, tiêu chí quan trọng quyết định chất lượng của trà thành phẩm. Việc thu hái phải tuân thủ nghiêm ngặt điều kiện thời tiết, chỉ khi trời khô ráo, không mưa, để đảm bảo búp chè không bị ẩm, giữ được độ tươi và hương vị tự nhiên trước khi đưa vào chế biến.

Việc sản xuất theo tiêu chuẩn hữu cơ đòi hỏi nhiều công sức và sự kiên trì, bởi mỗi khâu đều phải tuân thủ nghiêm ngặt theo quy trình tự nhiên. Đất trồng được cải tạo bằng nguồn phân hữu cơ, thường xuyên bổ sung dinh dưỡng để giữ độ tơi xốp và cân bằng sinh thái. Độ ẩm được duy trì bằng các biện pháp tự nhiên, khi đất khô phải “tắm nước” kịp thời để đảm bảo cây không bị thiếu dưỡng chất. Sâu bệnh không xử lý bằng hóa chất mà được kiểm soát bằng phương pháp sinh học, người chăm sóc phải theo dõi sát sao từng biến đổi của cây.

Để đạt chất lượng trà, nguyên liệu chè tươi được thu hái cẩn thận, tỉ mỉ từng búp theo quy chuẩn.

Nhờ đó, búp chè giữ được độ dày, hương thơm tự nhiên và vị đậm đặc trưng. Đây cũng chính là nền tảng để tạo nên những dòng sản phẩm chất lượng cao, trong đó có trà Quý, dòng trà được tuyển chọn từ những búp chè tinh túy nhất, hội tụ đầy đủ hương, sắc, vị của chè Shan tuyết vùng cao.

Sau khi được thu hái, những búp chè tươi phải được đưa vào chế biến ngay để giữ trọn hương vị. Từ khâu nhóm lửa đã cẩn trọng. Củi dùng để sao chè không phải loại nào cũng được, mà phải là củi chắc, khô đều và cho nhiệt ổn định. Nếu củi non hoặc ẩm, lửa sẽ bập bùng, khói nhiều, dễ làm ám mùi, ảnh hưởng trực tiếp đến hương chè.

Khi lửa đã bén, người làm chè bắt đầu công đoạn làm héo, sao chè, khâu được coi là “giữ hồn” cho trà. Người làm chè phải quan sát màu sắc lá để điều chỉnh lửa sao cho vừa đủ. Việc điều chỉnh lửa phải linh hoạt, đảm bảo nhiệt độ vừa đủ để chè không bị cháy hay mất hương.

Kỹ thuật vò chè đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm lâu năm.

Sau công đoạn sao là vò chè, bước tạo hình cho cánh trà. Công đoạn này được cải tiến bằng máy móc nhưng cần điều chỉnh phù hợp để cánh chè xoăn đều. Người làm phải căn lực rất chuẩn, bởi nếu mạnh, chè sẽ nát, nhẹ tay, chè không đạt độ xoăn cần thiết, ảnh hưởng đến cả hình thức và chất lượng khi pha.

Những búp trà Shan tuyết khô phủ lớp tuyết trắng đặc trưng sau chế biến

Công đoạn cuối cùng là sấy khô. Nhiệt độ lúc này tiếp tục được điều chỉnh linh hoạt, vừa đủ để làm khô mà không làm mất đi tinh chất bên trong từ chè. Khi mẻ chè hoàn thành, từng cánh chè khô cong, giữ được màu xanh tự nhiên, tỏa ra hương thơm dịu mà sâu, vị chát thanh và hậu ngọt rõ rệt. Với người làm chè, mỗi mẻ trà không chỉ là sản phẩm, mà là kết quả của cả một quá trình canh lửa, giữ nhiệt, góp phần tạo nên giá trị riêng cho trà Shan tuyết công phu.

Hiện nay, cơ sở sản xuất trà Shan tuyết công phu Độ Khoa đã xây dựng được hệ thống sản phẩm tương đối đa dạng, với 3 dòng chính gồm: Trà Quý, Trà đặc biệt và Trà Shan tuyết công phu Độ Khoa, cùng 2 dòng sản phẩm phụ nhằm đáp ứng nhu cầu của nhiều phân khúc khách hàng. Tổng sản lượng chế biến đạt trên 1,5 tấn mỗi năm. Trong đó, Trà Quý được xác định là dòng sản phẩm cao cấp nhất, sản lượng hạn chế, chỉ khoảng 50–60 kg/năm, với giá bán lên tới 6 triệu đồng/kg – phản ánh rõ giá trị từ quy trình tuyển chọn và chế biến công phu.

Ông Phan Thế Độ sử dụng facebook livestream bán hàng trên không gian mạng

Không chỉ chú trọng nâng cao chất lượng sản phẩm, cơ sở còn chủ động tiếp cận các phương thức tiêu thụ mới. Trong bối cảnh công nghệ số ngày càng phổ biến, việc ứng dụng mạng xã hội, đặc biệt là hình thức livestream bán hàng, đã mở ra hướng đi hiệu quả cho người làm chè.

Những sản phẩm trà Shan tuyết công phu Độ Khoa có thương hiệu lâu năm.

Nhờ tận dụng nền tảng số, sản phẩm trà Shan tuyết công phu Độ Khoa không chỉ được tiêu thụ trong nước mà còn tiếp cận thị trường quốc tế. Hiện nay, nhiều khách hàng tại các nước như: Canada, Mỹ, Thụy Điển, Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan… đã biết đến và đặt mua thường xuyên, chủ yếu dưới hình thức quà biếu, quà tặng.

Thực tế cho thấy, việc kiên trì giữ vững chất lượng sản phẩm, kết hợp với đổi mới phương thức quảng bá, tiêu thụ đã góp phần nâng cao giá trị trà Shan tuyết công phu Độ Khoa trên thị trường. Năm 2024, sản phẩm được công nhận là sản phẩm công nghiệp tiêu biểu của tỉnh, qua đó từng bước khẳng định thương hiệu, góp phần đưa hương trà Shan tuyết vùng cao Tuyên Quang vươn xa, chinh phục ngày càng nhiều thị trường trong và ngoài nước.

Thục hiện: Mộc Lan - Như Quỳnh