COP31 khai mạc tại Thổ Nhĩ Kỳ trong bối cảnh các mục tiêu khí hậu chịu sức ép từ xung đột và trí tuệ nhân tạo

Cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran khiến các quốc gia ráo riết tìm kiếm nguồn cung dầu mỏ và đưa các nhà máy nhiệt điện than trở lại hoạt động. Trong khi đó, sự phát triển nhanh chóng của AI đang đẩy nhu cầu điện năng tăng cao, còn Mỹ - quốc gia phát thải khí nhà kính lớn nhất trong lịch sử thế giới tiếp tục đứng ngoài các nỗ lực hợp tác về khí hậu trong năm thứ hai liên tiếp. Theo các nhà quan sát, tất cả những yếu tố này tạo ra bối cảnh đầy thách thức, khiến nỗ lực của Thổ Nhĩ Kỳ, nước chủ nhà COP31, nhằm đạt được một thỏa thuận mạnh mẽ trở nên phức tạp hơn.

Với vai trò nước chủ nhà, Thổ Nhĩ Kỳ đặt mục tiêu điện khí hóa trở thành trọng tâm chương trình nghị sự COP31, thông qua sáng kiến Cam kết toàn cầu về điện khí hóa 35/35, hướng tới nâng tỷ trọng điện năng lên ít nhất 35% tổng nhu cầu năng lượng toàn cầu vào năm 2035, so với mức khoảng 20% hiện nay. Theo Ankara, sáng kiến này sẽ thúc đẩy chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, đồng thời củng cố an ninh năng lượng. Các ưu tiên khác của hội nghị bao gồm giảm phát thải methane, phát triển đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, công nghiệp hóa xanh và triển khai các kế hoạch khí hậu quốc gia.

Tuy nhiên, cam kết trên đang vấp phải những ý kiến chỉ trích do không quy định lượng điện bổ sung phải được sản xuất từ các nguồn năng lượng phát thải carbon thấp. Điều này làm dấy lên tranh luận về việc liệu điện khí hóa đơn thuần có thể được xem là tiến bộ trong ứng phó với biến đổi khí hậu hay không. Trong khi nhiều quốc gia, đặc biệt là các quốc đảo dễ bị tổn thương trước tình trạng nước biển dâng, kêu gọi xây dựng lộ trình rõ ràng nhằm giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch, một số nước sản xuất dầu khí, trong đó có Saudi Arabia, vẫn cho rằng các nguồn năng lượng này có thể tiếp tục giữ vai trò đáng kể nếu kết hợp với công nghệ giảm hoặc thu giữ khí thải.

Sức ép đối với các mục tiêu khí hậu càng gia tăng khi chiến sự tại Iran làm gián đoạn nghiêm trọng hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, đẩy giá nhiên liệu toàn cầu tăng cao. Mỹ khuyến khích gia tăng sản xuất dầu mỏ, khí đốt và than đá, trong khi Hàn Quốc, Ấn Độ, Thái Lan cùng một số nước châu Á cũng tăng sử dụng than hoặc thúc đẩy sản xuất điện từ nguồn nhiên liệu này. Ngược lại, xuất khẩu công nghệ sạch giá rẻ của Trung Quốc đang góp phần thúc đẩy triển khai năng lượng tái tạo.

Bên cạnh đó, tốc độ phát triển nhanh chóng của AI đang đẩy nhu cầu điện năng toàn cầu tăng mạnh, tạo thêm thách thức cho nỗ lực cắt giảm phát thải khí nhà kính.