Củng cố năng lực nội sinh để tăng trưởng bền vững

Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa điều hành Phiên thảo luận tại Tổ về tình hình kinh tế - xã hội năm 2026, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2027. Ảnh: NHẬT TRƯỜNG

Tăng trưởng cao nhưng nền tảng phát triển chưa vững chắc

Năm 2026, trong bối cảnh xung đột địa chính trị, biến động giá năng lượng và phân mảnh thương mại toàn cầu, kinh tế Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng cao. Theo báo cáo Chính phủ, GDP quý III tăng 9,95%, 9 tháng tăng 9,01%; thu ngân sách cả năm ước đạt 3,06 triệu tỷ đồng, tăng 14%, dù đã miễn, giảm, gia hạn thuế, phí khoảng 360.000 tỷ đồng. Xuất nhập khẩu lần đầu được dự báo vượt 1.000 tỷ USD; nhiều dự án hạ tầng chiến lược được thúc đẩy, cải cách thể chế và chuyển đổi số có chuyển biến.

Đây là những kết quả đáng ghi nhận, cho thấy khả năng thích ứng của nền kinh tế và nỗ lực điều hành trong một năm nhiều biến động. Nhìn nhận tổng thể, Tổng Kiểm toán nhà nước Nguyễn Hữu Nghĩa đánh giá, chúng ta đã giải được “bài toán kép”: vừa tăng trưởng, vừa giữ vững ổn định vĩ mô; với những cách làm riêng biệt, sáng tạo - lấy cải cách mạnh mẽ bên trong để bù đắp những tác động bất lợi bên ngoài. Kết quả ấn tượng trong hoàn thiện thể chế; cải cách thủ tục hành chính, cắt giảm mạnh ngành, nghề, điều kiện đầu tư kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ… là những nhân tố quan trọng tạo nên kết quả này.

Tuy nhiên, Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội cũng như đánh giá của nhiều ĐBQH chỉ ra, kinh tế tăng trưởng cao song nền tảng phát triển chưa vững chắc; tăng trưởng về quy mô chưa đi đôi với nâng cao năng suất, giá trị gia tăng tạo ra trong nước và năng lực tự chủ của nền kinh tế. Trong khi đó, áp lực ổn định kinh tế vĩ mô và an toàn tài chính gia tăng, nguồn lực đầu tư lớn nhưng chậm chuyển hóa thành năng lực sản xuất và động lực tăng trưởng mới.

Dẫn chứng thực tế, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú (Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An) nêu số liệu 9 tháng năm 2026 cho thấy, xuất khẩu tăng 24,5%, nhưng nhập khẩu tăng 36,7%, cán cân thương mại hàng hóa nhập siêu khoảng 19,42 tỷ USD. Trong đó, khu vực FDI xuất siêu khoảng 14 tỷ USD, còn doanh nghiệp trong nước nhập siêu 33,42 tỷ USD; tỷ lệ nội địa hóa ở một số ngành công nghiệp chủ lực mới đạt khoảng 40%.

Số liệu này cho thấy, tăng trưởng xuất khẩu và thu hút đầu tư nước ngoài chưa tự động chuyển hóa thành năng lực nội sinh mạnh hơn của nền kinh tế. Khi doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng, chưa trở thành nhà cung ứng có năng lực cho các doanh nghiệp đầu chuỗi, giá trị gia tăng giữ lại trong nước sẽ còn hạn chế…

Đại biểu Nguyễn Minh Sơn (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Tháp) cũng chỉ ra, việc tổ chức thực hiện chính sách vẫn còn những điểm nghẽn trong triển khai dự án hạ tầng, thực thi pháp luật về đất đai, phát triển doanh nghiệp và năng lượng. Đáng chú ý, hơn 20.000 tỷ đồng vốn dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo chưa thể giải ngân do vướng mắc về thể chế.

Tương tự, giải ngân đầu tư công 9 tháng đạt 62,9% kế hoạch, nhưng vốn tạm ứng chưa thu hồi chiếm tới 37% số đã giải ngân và mới hoàn thiện thủ tục đầu tư đối với khoảng 58% vốn ngân sách trung ương giai đoạn 2026-2030. Thực trạng này đặt ra vấn đề không chỉ ở quy mô nguồn lực mà cần nhìn sâu hơn về khả năng hấp thụ, hiệu quả sử dụng nguồn lực cho tăng trưởng.

Chuyển hóa nguồn lực thành động lực tăng trưởng

Năm 2027, Chính phủ đặt mục tiêu GDP tăng từ 10% trở lên, CPI khoảng 4,5%, năng suất lao động xã hội tăng 8,6%... Đây là mục tiêu thể hiện quyết tâm tăng tốc, song các đại biểu cho rằng, cần làm rõ tính khả thi và sự nhất quán giữa mục tiêu tăng trưởng, nhu cầu vốn, khả năng huy động và hiệu quả sử dụng các nguồn lực.

Phân tích vấn đề này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên và nhiều ĐBQH đề nghị nâng cao chất lượng xây dựng và điều hành các kịch bản tăng trưởng. Theo đó, cần lượng hóa rõ đóng góp của từng động lực tăng trưởng, nhu cầu và khả năng huy động vốn, hiệu quả sử dụng vốn, đóng góp của năng suất và các điều kiện bảo đảm về năng lượng, hạ tầng, nguồn nhân lực. Đồng thời, phải xây dựng các kịch bản điều hành, bảo đảm tính khả thi và nhất quán giữa các mục tiêu kinh tế vĩ mô.

Đồng thời, cần nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách tài khóa, tiền tệ trên cơ sở xác định rõ vai trò, dư địa và giới hạn an toàn của từng công cụ. Chính sách tài khóa cần phát huy vai trò chủ động hơn trong hỗ trợ tăng trưởng, tập trung nâng cao hiệu quả đầu tư công, tháo gỡ điểm nghẽn và tạo năng lực sản xuất mới. Chính sách tiền tệ cần được điều hành chủ động, linh hoạt, nhưng phải thận trọng, ưu tiên kiểm soát lạm phát, bảo đảm thanh khoản và an toàn hệ thống ngân hàng.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Đoàn Thị Thanh Mai chỉ rõ, vốn cho tăng trưởng kinh tế đang phụ thuộc chủ yếu vào hệ thống tín dụng ngân hàng, dẫn đến áp lực thanh khoản và mất cân đối kỳ hạn. Đại biểu đề nghị Chính phủ làm rõ hơn tiến độ phát triển các kênh dẫn vốn chung và dài hạn nhằm “chia lửa” cho kênh tín dụng ngân hàng; khắc phục bất cập để các trung tâm tài chính đóng vai trò lớn hơn trong cung ứng vốn cho nền kinh tế.

Một khâu có ý nghĩa quyết định để chuyển nguồn lực thành động lực tăng trưởng là bảo đảm giải ngân vốn đầu tư công thực chất, gắn liền với hiệu quả và tiết kiệm ngân sách. Đại biểu Dương Đức Hải (Đoàn ĐBQH TP. Hà Nội) cho rằng, cần gắn giải ngân với khối lượng thực hiện, chuẩn bị kỹ dự án trước khi giao vốn và bảo đảm công trình sớm được đưa vào khai thác.

Trong khi đó, đại biểu Hoàng Quang Hàm (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) nhấn mạnh, giao vốn phải theo năng lực hấp thụ và đo bằng khối lượng hoàn thành. “Chỉ giao vốn cho dự án đủ điều kiện; lấy khối lượng hoàn thành làm thước đo; có phương án, thời hạn thu hồi 237.000 tỷ đồng tạm ứng; kiên quyết điều chuyển vốn nơi giải ngân thấp; đồng thời, xử lý 1.131 dự án tồn đọng” - đại biểu đề xuất.

Cùng với nâng hiệu quả đầu tư công, việc tổ chức thực hiện các chính sách phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo cũng cần chuyển mạnh từ phân bổ nguồn lực sang tạo ra kết quả cụ thể. Đây là cơ sở để khơi thông nguồn lực trong doanh nghiệp, thúc đẩy đổi mới công nghệ, nâng cao năng suất, nâng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng, nội địa trong xuất khẩu, đóng góp vào tăng trưởng.

Phát huy hiệu quả các nguồn lực, hóa giải thách thức và nâng cao tính tự chủ của nền kinh tế là những nhiệm vụ có mối quan hệ chặt chẽ, cùng hướng tới mục tiêu tăng trưởng cao trong năm 2027. Đây cũng là nền tảng để tăng trưởng không chỉ mở rộng về quy mô, mà còn tạo động lực phát triển bền vững cho những năm tiếp theo./.