Cuộc đua với thời gian đưa các anh về đất mẹ

Mệnh lệnh từ trái tim

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng nỗi đau mất mát vẫn hiện hữu trong mỗi nếp nhà, trong đôi mắt mòn mỏi ngóng trông của những người mẹ, người vợ liệt sĩ. Trên khắp các chiến trường xưa, đặc biệt là tại các tỉnh Hủa Phăn, Xiêng Khoảng (nước bạn Lào) và dọc dải biên giới miền Tây Thanh Hóa, vẫn còn đó hàng ngàn chiến sĩ tình nguyện và chuyên gia Việt Nam đang nằm lại dưới những tán rừng già, chưa tìm thấy danh tính, chưa được quy tập.

Đội Quy tập cất bốc, quy tập hài cốt liệt sĩ tại nước bạn Lào.

Đối với những người lính Đội Quy tập, nhiệm vụ tìm kiếm đồng đội không đơn thuần là một công tác chính sách, mà đó là mệnh lệnh từ trái tim.

Thượng tá Trịnh Ngọc Bản, Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh chia sẻ: "Mỗi lần nhận được một nguồn tin, dù là manh mối nhỏ nhất, anh em chúng tôi lại lên đường với một niềm hy vọng cháy bỏng. Chúng tôi luôn tâm niệm rằng, các anh đã hy sinh cả tuổi thanh xuân cho độc lập của dân tộc, không thể để các anh phải nằm lại nơi lạnh lẽo, cô đơn giữa rừng sâu mãi thế này".

Để tìm được một phần mộ liệt sĩ giữa đại ngàn bao la, các chiến sĩ phải đánh đổi bằng mồ hôi, xương máu và cả sự hiểm nguy đến tính mạng. Với địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt của vùng biên giới, vào mùa khô, nắng nóng như thiêu như đốt, nguồn nước khan hiếm, các chiến sĩ phải gùi trên vai hơn hành lý, cuốc bộ hàng chục cây số qua các vách đá dựng đứng.

Đội Quy tập tiến hành tìm kiếm hài cốt liệt sĩ là quân tình nguyện và chuyên gia Việt Nam tại tỉnh Hủa Phăn (Lào).

Nguy hiểm hơn cả chính là những “bẫy” còn sót lại từ thời chiến. Thượng tá Trịnh Ngọc Bản, nhớ lại một kỷ niệm: "Có những vị trí nằm sâu trong vùng lõi rừng nguyên sinh, không có đường mòn, anh em phải vừa đi vừa phát cây mở lối. Lần đó, khi chúng tôi đang đào sâu xuống khoảng 1 mét thì chạm phải một quả bom bi chưa nổ nằm ngay sát cạnh phần mộ của liệt sĩ. Lúc ấy, cả đội phải nín thở, xử lý vô hiệu hóa vật nổ ròng rã suốt hai tiếng đồng hồ. Nghĩ đến việc đồng đội đang nằm ngay dưới đó, không ai bảo ai, tất cả lại kiên quyết bám trụ".

Vượt lên trên tất cả những gian khổ ấy là ý chí kiên cường. Mỗi khi phát hiện một dấu tích, dù là nhỏ nhất như một chiếc cúc áo mục nát, một mẩu tăng võng , một chiếc bình tông móp méo... lòng các anh lại thắt lại.

Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại các tỉnh nước bạn Lào là một thiên trường ca về sự phối hợp và tình đoàn kết gắn bó keo sơn giữa hai dân tộc Việt - Lào. Thông tin về các phần mộ liệt sĩ phần lớn đã bị mờ phai theo thời gian, bản đồ tác chiến xưa không còn độ chính xác cao do địa hình thay đổi, sạt lở đất hoặc rừng cây tái sinh. Lúc này, “chìa khóa” chính là Nhân dân địa phương. Biết bao lần, các cụ già trong các bản ở Lào dù tuổi cao sức yếu vẫn tình nguyện làm người dẫn đường, đưa Đội quy tập băng rừng lội suối đến những vị trí mà hàng chục năm trước họ từng chứng kiến bộ đội Việt Nam hy sinh hoặc tham gia chôn cất.

Đất Mẹ đón các anh về

Mùa khô 2024-2025, Đội Quy tập đã tìm kiếm quy tập được 21 hài cốt liệt sĩ. Mỗi một bộ hài cốt được tìm thấy, được bao bọc trang trọng trong lá cờ Tổ quốc đỏ thắm, là một câu chuyện cảm động về sự đoàn tụ muộn màng nhưng thiêng liêng. Khi đoàn xe chở hài cốt các liệt sĩ lăn bánh qua Cửa khẩu Quốc tế Na Mèo để trở về với đất mẹ Thanh Hóa. Đó là thời khắc linh thiêng khiến ai cũng đều nghẹn ngào. Dọc hai bên đường, người dân từ những cụ già tóc bạc phơ đến các em học sinh tiểu học, tay cầm cờ hoa, nghiêm trang đứng đón các anh. Lễ truy điệu và an táng các liệt sĩ được tổ chức trang nghiêm, trọng thể theo nghi thức quân đội tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc tế Đồng Tâm.

Hành trình tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ vẫn đang chạy đua với thời gian khi các cựu chiến binh, những nhân chứng lịch sử ngày một già đi, ký ức ngày một phai. Trọng trách đặt lên vai Đội Quy tập ngày càng nặng nề nhưng quyết tâm chưa bao giờ lung lay. Mùa khô này, và nhiều mùa khô tiếp theo, những bước chân của chiến sĩ Đội Quy tập hài cốt liệt sĩ Thanh Hóa sẽ lại tiếp tục lên đường hướng về phía rừng già với niềm tin “Còn thông tin, còn tìm kiếm; chưa đưa hết các anh về, lòng chưa yên”.

Lễ đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ được tổ chức tại Nghĩa trang liệt sĩ quốc tế Đồng Tâm.