Người trẻ Việt kể lại di sản bằng ngôn ngữ mới

Khi người trẻ tiếp lửa, di sản được “đánh thức”

Những năm gần đây, ngày càng nhiều người trẻ Việt Nam tìm đến nghệ thuật truyền thống không chỉ bằng tâm thế gìn giữ, mà còn bằng mong muốn kể lại di sản theo ngôn ngữ gần gũi hơn với đời sống hôm nay. Thay vì chỉ tiếp cận truyền thống như một giá trị thuộc về quá khứ, họ chủ động khai thác chất liệu văn hóa dân tộc qua các dự án truyền thông, trình diễn, hình ảnh và công nghệ.

Bạn Phan Trần Anh Thư, Trưởng ban Tổ chức dự án “Thuở À Ơi”, cho biết lý do lựa chọn loại hình nghệ thuật hát ru: “Chúng mình tin rằng việc bắt đầu từ những điều nhỏ nhất, gần nhất chính là cách để nghệ thuật truyền thống tiếp tục được sống trong đời sống hiện đại”. Chính tinh thần nhiệt huyết cùng tư duy đổi mới ấy đang góp phần giúp nghệ thuật truyền thống được tiếp nối và phát triển mạnh mẽ trong đời sống đương đại.

Cũng xuất phát từ mong muốn đưa nghệ thuật truyền thống đến gần hơn với công chúng, dự án truyền thông “Ngả Bóng Thủy Đình” lựa chọn quảng bá nghệ thuật múa rối nước Việt Nam thông qua bộ ảnh “Người Giấu Bóng - Rối Phơi Hồn”. Không chỉ tái hiện mối gắn kết tinh tế giữa nghệ nhân và con rối, bộ ảnh còn khắc họa rõ nét tâm huyết, tình yêu nghề và những giá trị bền vững của múa rối nước Việt Nam.

Chia sẻ về ý tưởng ra đời của dự án, bạn Phùng Như Ngọc cho biết: “Khi tìm hiểu về múa rối nước, cũng như các dự án truyền thông liên quan đến múa rối nước, chúng mình nhận thấy vẻ đẹp của loại hình nghệ thuật này vẫn chưa thực sự được truyền tải một cách trọn vẹn. Chính từ điều đó, chúng mình muốn kể lại câu chuyện của múa rối nước theo một cách dễ chạm hơn”.

Dù vẫn còn không ít thử thách, từ hạn chế về nguồn lực, bài toán tiếp cận công chúng, tới định kiến cho rằng nghệ thuật truyền thống là lĩnh vực kén người xem, song nhiều người trẻ vẫn bền bỉ theo đuổi hành trình gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống. Chính sự nhiệt huyết và tinh thần dấn thân ấy đang góp phần tạo nên sức sống mới cho các giá trị văn hóa tưởng chừng đã xa rời nhịp sống đương đại.

Song, sự sáng tạo của người trẻ cũng đặt ra bài toán về bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Việc kết hợp hơi thở hiện đại với nghệ thuật truyền thống được xem là hướng đi cần thiết để tiếp cận công chúng, đặc biệt là giới trẻ. Nhưng nếu chỉ chạy theo thị hiếu thị trường và yếu tố giải trí, nhiều loại hình nghệ thuật rất dễ bị giản lược hoặc biến dạng. Thực tế cho thấy, không ít sản phẩm hiện nay mới chỉ dừng ở việc ‘làm đẹp’ nghệ thuật truyền thống bằng hình ảnh, âm thanh hay trang phục, trong khi chiều sâu văn hóa và tinh thần của di sản lại chưa thực sự được khai thác.

Theo nghệ sĩ Thu Hoài - người đã có 20 năm gắn bó với nghệ thuật múa rối tại Nhà hát Múa rối Thăng Long cho rằng: “Các dự án sáng tạo của người trẻ cần có sự đồng hành của các nghệ nhân và chuyên gia văn hóa. Bởi đó, không chỉ là quá trình truyền lại kinh nghiệm nghề mà còn giúp dự án giữ gìn được phần hồn cốt của nghệ thuật truyền thống”.

Chạm tới thế giới bằng sức sáng tạo tuổi trẻ

Những dự án làm mới nghệ thuật truyền thống do người trẻ thực hiện cũng để lại nhiều ấn tượng trong mắt bạn bè quốc tế. Với nhiều người nước ngoài, sức hút không chỉ nằm ở vẻ đẹp của các loại hình nghệ thuật mà còn ở cách người trẻ đang chủ động kể lại những giá trị ấy bằng ngôn ngữ của thời đại.

Foster Toby James (20 tuổi, quốc tịch Australia) đang theo học tại Việt Nam cho biết anh vô cùng ấn tượng với tinh thần tự hào và ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc của người trẻ Việt Nam, một điều mà theo anh không phải quốc gia nào cũng duy trì được trong bối cảnh hiện đại hóa mạnh mẽ hiện nay. Anh cho rằng: “Các bạn trẻ Việt Nam rất quan tâm đến nghệ thuật truyền thống, biết cách học hỏi, giữ gìn, làm mới và lan tỏa những giá trị ấy đến bạn bè quốc tế”.

Từ góc nhìn của khán giả quốc tế, những nỗ lực của người trẻ đang giúp văn hóa Việt Nam trở nên dễ tiếp cận hơn với cả công chúng trong và ngoài nước. Chia sẻ về điều này, ông Saleem Hammad (33 tuổi, quốc tịch Palestine) đang sinh sống và làm việc tại Việt Nam cho rằng, những sản phẩm khai thác chất liệu dân gian, văn hóa, lịch sử hay đời sống Việt Nam được đón nhận nồng nhiệt, bởi chúng mang đậm màu sắc Việt Nam và dễ chạm tới cảm xúc của khán giả. “Khi tôi nghe thì cảm thấy rất thân thuộc, rất Việt Nam nhưng cũng rất hiện đại. Cho nên những sản phẩm này dễ được người trẻ tiếp cận và yêu thích hơn, và đây cũng là cách để các bạn trẻ hiểu hơn về văn hóa Việt Nam”, ông bày tỏ.

Khi nghệ thuật truyền thống được kể lại qua tư duy sáng tạo của người trẻ, nó không còn nằm lại như một phần của quá khứ, mà trở thành cầu nối để lan tỏa chiều sâu bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam tới công chúng quốc tế. Nói về tiềm năng quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới thông qua các dự án của người trẻ, ông Saleem Hammad chia sẻ: “Tôi tin rằng đây là một cách để quảng bá hình ảnh của Việt Nam và là một cách để lưu giữ, và bảo tồn văn hóa Việt Nam”.

Bên cạnh đó, bạn bè quốc tế cũng bày tỏ sự tin tưởng và kỳ vọng vào vai trò của thế hệ trẻ Việt Nam trong hành trình tiếp nối và phát triển nghệ thuật truyền thống.

Ông Keonoixay (36 tuổi, quốc tịch Lào) hiện đang công tác tại Việt Nam bày tỏ: “Là một người nước ngoài, tôi hy vọng giới trẻ Việt Nam sẽ tiếp tục bảo tồn, phát huy các loại hình nghệ thuật truyền thống và truyền lại cho thế hệ sau. Điều quan trọng là phải giữ được nhiều nhất những nguyên tắc cốt lõi của nghệ thuật truyền thống trong quá trình phát triển và đổi mới.” Theo ông, giới trẻ và nghệ thuật truyền thống là hai yếu tố không thể tách rời, cần phát triển cùng nhau để văn hóa Việt Nam có thể tiếp tục tồn tại bền vững trong xã hội hiện đại.

Phản hồi tích cực từ khán giả quốc tế không chỉ cho thấy sức hút của nghệ thuật truyền thống Việt Nam mà còn phản ánh sự đón nhận nồng nhiệt của họ dành cho những nỗ lực làm mới văn hóa của người trẻ.

Có thể thấy, hành trình “tiếp lửa” nghệ thuật truyền thống của thế hệ trẻ hôm nay không chỉ dừng lại ở việc bảo tồn bản sắc dân tộc, mà còn mở ra cơ hội để văn hóa Việt Nam đến gần hơn với công chúng quốc tế. Trong dòng chảy đó, tình yêu dành cho di sản tiếp tục trở thành động lực để họ không ngừng sáng tạo, qua đó giúp các giá trị văn hóa truyền thống được lan tỏa rộng rãi và được nhìn nhận sâu sắc hơn trong bối cảnh hội nhập.