Cuộc 'thay máu' từ vay tiền mặt sang xe điện và số hóa

FiinGroup cho rằng ngành tài chính tiêu dùng đang bước vào giai đoạn tái định hình. Suốt hơn một thập kỷ, mô hình tăng trưởng chủ yếu dựa vào mở rộng dư nợ tín chấp và cho vay tiền mặt. Dù mô hình này từng giúp Việt Nam có tốc độ tăng trưởng hàng đầu khu vực nhưng những hệ lụy về nợ xấu sau đại dịch đã buộc các doanh nghiệp phải thay đổi tư duy.

Nhiều công ty tài chính đang tăng cường hợp tác với fintech và các siêu ứng dụng nhằm tiếp cận hế hệ Gen Z .

Năm 2025 ghi dấu sự chuyển dịch rõ rệt từ số lượng sang chất lượng. Thay vì ưu tiên tăng trưởng dư nợ như trước, các ông lớn trong ngành hiện đặt chất lượng tài sản ở vị trí trung tâm. FE Credit sau quá trình tái cơ cấu đã chọn chiến lược thận trọng hơn khi tập trung vào nhóm khách hàng có hồ sơ tín dụng tốt. Tương tự, Mcredit cũng chủ động giảm tốc độ mở rộng để cải thiện danh mục cho vay.

Điểm đáng chú ý nhất là sự suy giảm của mảng cho vay tiền mặt. Đây từng là "con gà đẻ trứng vàng" nhờ biên lợi nhuận cao nhưng hiện không còn được ưu tiên do rủi ro quá lớn. Các doanh nghiệp sẵn sàng hy sinh lợi nhuận ngắn hạn để đổi lấy sự an toàn lâu dài cho hệ thống.

Trong bối cảnh thắt chặt tiêu chuẩn cho vay, xe điện được đánh giá là một trong những phân khúc tăng trưởng đáng chú ý nhờ sự kết hợp giữa mục tiêu môi trường và quản trị rủi ro. Việc chuyển hướng từ vay tín chấp sang các khoản vay có tài sản đảm bảo như xe điện giúp doanh nghiệp có thêm lớp bảo vệ vững chắc. Dù biên lãi thấp hơn vay tiền mặt nhưng giá trị còn lại của tài sản giúp giảm thiểu rủi ro khi khách hàng mất khả năng thanh toán.

Hiện nay, các đơn vị như FE Credit, Home Credit, Mcredit và Mirae Asset đều đang đẩy mạnh hợp tác với các hãng xe điện như VinFast để tung ra các gói lãi suất ưu đãi. Xu hướng này không chỉ là một phân khúc ngách mà đang dần trở thành trụ cột tăng trưởng mới, phù hợp với định hướng giao thông xanh của Chính phủ.

Bên cạnh đó, dữ liệu đang mở ra cơ hội tiếp cận hàng triệu hộ kinh doanh siêu nhỏ vốn từng bị hệ thống ngân hàng truyền thống bỏ ngỏ. Nhờ sự phổ biến của hóa đơn điện tử và các phần mềm quản lý bán hàng, các công ty tài chính có thể theo dõi dòng tiền thực tế để đánh giá sức khỏe tài chính khách hàng thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp.

Thế hệ Gen Z với hành vi tiêu dùng khác biệt cũng đang thúc đẩy sự ra đời của các mô hình "cho vay nhúng". Thay vì vay tiền mặt truyền thống, người trẻ ưa chuộng các giải pháp thanh toán linh hoạt như mua trước trả sau hoặc thẻ tín dụng ảo tích hợp ngay trên ứng dụng điện thoại. Tín dụng lúc này không còn là một khoản vay độc lập mà trở thành một phần trải nghiệm trong hệ sinh thái số hàng ngày.

Báo cáo của FiinGroup cũng chỉ ra sự phục hồi mạnh mẽ về lợi nhuận nhờ chi phí dự phòng giảm và hiệu quả vận hành được cải thiện. Các doanh nghiệp đã ứng dụng triệt để AI và chatbot vào việc chấm điểm tín dụng cũng như hỗ trợ nhắc nợ sớm. Điều này giúp tỷ lệ nợ xấu toàn ngành giảm mạnh, khép lại chu kỳ xử lý nợ hậu Covid-19.

Cuối cùng, hành lang pháp lý đang dần siết chặt với sự ra đời của Bộ Quy tắc ứng xử trong hoạt động thu hồi nợ. Những chuẩn mực đạo đức mới và sự minh bạch trong quy trình quản lý sẽ giúp thị trường phát triển bền vững hơn. Ngành tài chính tiêu dùng Việt Nam đang bước vào một kỷ nguyên mới, nơi sự thành công không còn dựa trên số lượng khách hàng mà nằm ở khả năng kiểm soát rủi ro và khai thác dữ liệu thông minh.