Cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 - Lưỡi gươm tấn công tầm xa của Mỹ trong Chiến tranh Lạnh

Trong bối cảnh đầu thập niên 1960, khi căng thẳng giữa Mỹ và Liên Xô leo thang, Không quân Mỹ đặt ra yêu cầu về một loại máy bay chiến đấu đa nhiệm có khả năng tấn công tầm xa, bay bám địa hình ở độ cao thấp và mang tải trọng vũ khí lớn.

Từ chương trình TFX, tập đoàn General Dynamics đã phát triển thành công cường kích cánh cụp cánh xòe F-111, dòng máy bay phản lực 2 động cơ, 2 chỗ ngồi, có khả năng thay đổi góc cánh để tối ưu hóa khí động học theo từng chế độ bay.

Cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 thực hiện chuyến bay đầu tiên năm 1964 và chính thức được biên chế vào năm 1967. Điểm nổi bật nhất của dòng máy bay này là thiết kế cánh biến thiên với góc cụp xòe từ 16 độ đến 72,5 độ.

Khi cánh xòe rộng, máy bay có thể cất hạ cánh ở tốc độ thấp trên đường băng ngắn. Khi cụp cánh về sau, nó đạt tốc độ siêu âm và giảm lực cản không khí trong hành trình tầm xa.

Về thông số kỹ thuật, cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 có chiều dài khoảng 22,4 m, sải cánh thay đổi từ 9,75 m đến 19,2 m tùy góc cánh, chiều cao 5,2 m.

Trọng lượng rỗng khoảng 21 tấn, trọng lượng cất cánh tối đa lên tới 45 tấn. Máy bay sử dụng 2 động cơ phản lực cánh quạt tăng lực Pratt and Whitney TF30, cho phép đạt tốc độ tối đa khoảng 2.655 km/h ở độ cao lớn, tương đương Mach 2,5.

Tầm bay tối đa đạt hơn 5.000 km khi mang thùng nhiên liệu phụ, bán kính chiến đấu khoảng 2.000 km.

Khoang vũ khí của cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 có thể mang tải trọng lên tới 14 tấn trên 9 giá treo.

Máy bay có thể trang bị bom rơi tự do, bom dẫn đường bằng laser, tên lửa không đối đất, tên lửa chống hạm và cả vũ khí hạt nhân chiến thuật. Một số biến thể còn được lắp pháo xoay 6 nòng cỡ 20 mm M61 Vulcan để tự vệ tầm gần.

Chiến trường Việt Nam là nơi cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 lần đầu thử lửa. Phiên bản F-111A được triển khai với khả năng bay bám địa hình ở độ cao thấp trong điều kiện thời tiết xấu, thực hiện các phi vụ ném bom chính xác vào ban đêm.

Dù gặp một số sự cố kỹ thuật ban đầu và cũng bị tổn thất, sau khi khắc phục, dòng máy bay này đã chứng minh hiệu quả nhất định trong các chiến dịch không kích quy mô lớn.

Đến năm 1991, trong Chiến tranh Vùng Vịnh, cường kích cánh cụp cánh xòe F-111F tiếp tục thể hiện vai trò chủ lực của Không quân Mỹ.

Với hệ thống dẫn đường và ngắm bắn Pave Tack, máy bay có thể tấn công chính xác mục tiêu kiên cố bằng bom dẫn đường laser.

Tỷ lệ hoàn thành nhiệm vụ cao cùng khả năng xuyên phá mạnh khiến F-111 trở thành một trong những nền tảng tấn công hiệu quả nhất trong chiến dịch này.

Ngoài Mỹ, Australia là quốc gia duy nhất vận hành cường kích cánh cụp cánh xòe F-111. Không quân Hoàng gia Australia sử dụng biến thể F-111C trong nhiều thập niên, coi đây là trụ cột răn đe tầm xa cho đến khi chính thức loại biên vào năm 2010.

Dù đã ngừng hoạt động trong biên chế Mỹ từ năm 1998, cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 vẫn được giới chuyên gia quân sự đánh giá là một bước ngoặt trong thiết kế máy bay chiến đấu.

Sự kết hợp giữa tốc độ siêu âm, tải trọng vũ khí lớn, tầm bay xa và công nghệ cánh biến thiên đã tạo ra một nền tảng tấn công độc đáo, đặt nền móng cho nhiều chương trình phát triển sau này.

Trong lịch sử hàng không quân sự, cường kích cánh cụp cánh xòe F-111 không chỉ là biểu tượng công nghệ của Mỹ thời Chiến tranh Lạnh mà còn là minh chứng cho xu hướng tích hợp đa nhiệm trên một khung thân duy nhất, điều đã trở thành tiêu chuẩn của các dòng máy bay chiến đấu hiện đại ngày nay.

Việt Hùng