Cựu tổng thư ký VAMA: 10 năm dùng xe bán tải, phút chốc bị 'đảo lộn' công việc

Tham gia diễn đàn "Có nên cấm xe bán tải vào nội đô như xe tải", ông Vũ Tấn Công (SN 1957, Gia Lâm, Hà Nội) đã gửi tới VietNamNet bài viết dưới đây về câu chuyện lựa chọn mua xe và những khó khăn trong tương lai khi TP Hà Nội siết lưu thông loại xe này. Ông nguyên là cựu Tổng thư ký Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam, cựu giảng viên bộ môn cơ khí ô tô tại Đại học Giao thông vận tải.

Vì sao tôi chọn mua xe bán tải?

Cuối năm 2015, tôi có nhu cầu mua một chiếc ô tô để phục vụ đi lại, làm việc của mình và gia đình.

Với đặc thù làm dịch vụ sửa chữa ô tô lưu động, tôi cần một chiếc xe có chức năng đa dụng nhất có thể. Ngoài việc chở được cả gia đình 4-5 người, chiếc xe phải chở được một số dụng cụ, đồ nghề và phụ tùng ô tô nặng với kích thước lớn như hộp số, hộp tay lái, trục các đăng v.v... khi tôi đi sửa chữa ô tô cho khách hàng cả trong TP Hà Nội và ngoại tỉnh.

Ông Vũ Tấn Công và chiếc bán tải Nissan Navara đời 2015 được phân loại là "ô tô tải pickup cabin kép" thuộc nhóm "ô tô tải thông dụng" theo Thông tư 53/2024/BGTVT. Ảnh: NVCC

Cùng đó, xe phải lưu thông được ở nhiều địa hình như đi qua được các tuyến phố hay bị ngập nước sâu sau các trận mưa lớn tại Hà Nội. Đặc biệt, tôi cần chiếc xe vận hành tốt ở các cung đường xấu, đèo dốc khi tôi cùng gia đình về quê - một địa bàn vùng núi cao hẻo lánh của tỉnh Lạng Sơn.

Và đương nhiên, tổng chi phí lăn bánh của xe không thể quá đắt, chỉ nằm trong phạm vi tài chính của gia đình.

Với các tiêu chí nêu trên, tôi nhắm tới xe bán tải. Đây là loại xe đáp ứng được mọi nhu cầu của cá nhân tôi: vừa chở người, vừa chở hàng, động cơ mạnh mẽ và khoảng sáng gầm xe lớn, đi được trong điều kiện đường xấu, đường ngập.

So với ô tô con, các mức thuế nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt, lệ phí trước bạ và phí biển số của xe bán tải khá thấp. Giá xe chỉ trên dưới 800 triệu đồng. Do vậy, tháng 12/2015, tôi đã mua chiếc Nissan Navara nhập khẩu Thái Lan. Trên giấy đăng kiểm gần đây nhất tháng 12/2025, xe của tôi được phân loại là ô tô tải pickup cabin kép. Chiếc xe có khối lượng toàn xe là 2.833 kg.

Trong 10 năm qua, chiếc xe đã trở thành người bạn đồng hành tin cậy của tôi trên mọi phương diện từ đời sống đến công việc, cùng tôi dong duổi khắp phố phường Hà Nội mà không hề gặp trở ngại bởi nó được đối xử như ô tô con.

Người dùng xe bán tải đối mặt với những xáo trộn lớn trong sinh hoạt và công việc

Thế nhưng mới đây, theo Quyết định của UBND TP Hà Nội quy định về hoạt động của phương tiện giao thông đường bộ, chiếc xe của tôi chỉ còn được phép hoạt động từ 21h00 ngày hôm trước đến 06h00 sáng hôm sau trong nội thành. Nó thuộc nhóm "ô tô tải thông dụng" có khối lượng toàn xe trên 2 tấn. Đó thực sự là một chính sách gây sốc.

Năm nay, tôi đã gần 70 tuổi. Cả đời tôi làm nghề về ô tô, vốn là kỹ sư cơ khí ô tô, từng tham gia xây dựng chính sách khi là Tổng thư ký Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) giai đoạn 2014-2015, nghiên cứu khoa học trong những năm đi giảng dạy tại Đại học Giao thông vận tải, tôi chưa từng nghĩ đến có ngày cuộc sống và công việc của mình sẽ bị đảo lộn chỉ vì những chính sách được ban hành rất bất ngờ liên quan đến ô tô.

Cụ thể hơn, chính sách kiểm soát lưu thông ấy chỉ xoay quanh danh phận của chiếc xe, thay vì những lý do một cách thuyết phục như nguy cơ gây ô nhiễm môi trường hay thủ phạm gây ùn tắc giao thông. Chính sách ấy ảnh hưởng vô cùng lớn đến cộng đồng người dùng xe bán tải sinh sống và làm việc ở đô thị.

Qua nhiều năm nghiên cứu thị trường ô tô Việt Nam, tôi ước tính ô tô bán tải chỉ chiếm 5% thị phần trong số tổng các loại ô tô tại thị trường Việt Nam. Với thị phần nhỏ bé như vậy, liệu rằng, ô tô bán tải có thực sự là thủ phạm gây tắc đường, gây ô nhiễm môi trường trong nội đô đến mức phải cấm đoán đi ban ngày, đi giờ cao điểm hay không?

Với quy định mới của Hà Nội, những người dùng ô tô bán tải nhiều năm nay sẽ phải đối mặt với xáo trộn trong đi lại, làm việc và kinh doanh. Để tiếp tục dịch vụ sữa chữa ô tô lưu động, gặp gỡ khách hàng tiềm năng và các công việc khác, bản thân tôi sẽ phải xem xét lại toàn bộ các tuyến đường không bị cấm xe tải ở Hà Nội. Mới nghĩ đến đó, tôi đã thấy hết sức bất tiện.

Đổi xe để đi lại trong nội đô không dễ như đổi điện thoại

Cách thích nghi duy nhất, có vẻ như tôi bắt buộc phải từ bỏ chiếc xe bán tải của mình để chuyển đổi sang loại ô tô con đa dụng khác, thuộc SUV kích cỡ lớn như xe cỡ D. Nhưng muốn làm điều đó, cần có thời gian và quan trọng hơn, cần có tiền để mua xe mới. Tôi chắc rằng, không phải ai cũng có thể đổi xe một cách đơn giản như đổi quần áo, đổi điện thoại được.

Những khách hàng tiềm năng của thị trường xe bán tải sẽ xem xét lại, thậm chí hủy ý định mua xe loại này vốn đã lên kế hoạch từ trước. Việc này lại gây ra hậu quả xấu đến các nhà sản xuất ô tô có sản phẩm chủ đạo là ô tô bán tải.

Về mặt xã hội, mỗi nhà sản xuất ô tô tại Việt Nam sử dụng hàng trăm lao động. Đằng sau mỗi lao động là một gia đình, tổng cộng lại sẽ là hàng nghìn con người liên quan đến một nhà sản xuất ô tô.

Do vậy, tôi có một số đề nghị như sau:

- Bộ Bộ Xây dựng cần xem xét lại và điều chỉnh Thông tư số 53/2024/TT-BGTVT theo hướng giữ nguyên một khái niệm, định nghĩa cho loại ô tô bán tải, không nhất thiết phải ép nó vào nhóm ô tô con hay ô tô tải thông dụng. Theo đó, Bộ Tài chính có thể soạn thảo và đề xuất Chính phủ ban hành loại sắc thuế riêng cho loại xe bán tải này. Chính quyền các tỉnh, thành phố có thể ban hành quy định lưu thông đường bộ đề cập thẳng đến loại xe bán tải này thay vì ép nó phải vận hành như xe con, hay ô tô tải.

UBNT TP Hà Nội và các thành phố lớn khác, nếu muốn hạn chế theo giờ hoặc cấm xe bán tải vào khu vực nào đó cần phải tính đến thực trạng thị trường, bài toán mưu sinh của người dân và quan trọng nữa, cần có lộ trình để người dân nắm bắt và thích nghi, điều chỉnh sinh hoạt và công việc cho phù hợp.

Tôi cho rằng, khi cả cộng đồng người dùng xe bán tải lên tiếng thì đó là dấu hiệu cho thấy, chính sách đang tồn tại nhiều vấn đề và cần được lắng nghe thấu đáo hơn.

Vũ Tấn Công