Đã đến lúc bình ổn giá xăng dầu

Theo tính toán, so với kỳ điều hành ngày 26/2, đến ngày 7/3 giá xăng dầu trong nước đã tăng rất mạnh: xăng E5 RON 92 tăng 5.703 đồng/lít (29,2%), RON 95-III tăng 6.896 đồng/lít (34,22%); dầu diesel tăng 10.960 đồng/lít (56,85%); dầu hỏa tăng 15.622 đồng/lít (80,24%). Như vậy, chỉ trong khoảng 10 ngày, giá xăng dầu đã tăng đột biến, có mặt hàng gần như tăng gấp đôi.

Diễn biến này khiến dư luận một lần nữa đặt câu hỏi về thời điểm "xả" Quỹ Bình ổn giá xăng dầu nhằm kìm đà tăng giá, qua đó giảm tác động tiêu cực tới phát triển kinh tế - xã hội và đời sống người dân.

Ông Nguyễn Tiến Thỏa, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam.

Doanh nghiệp và hệ thống kinh doanh xăng dầu đã hạn chế thua lỗ

Trao đổi với PV Báo Xây dựng, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam Nguyễn Tiến Thỏa cho rằng, Nghị quyết 36 của Chính phủ ban hành ngày 6/3 cho phép Bộ Công thương linh hoạt điều chỉnh giá xăng dầu khi mức biến động từ 7% trở lên. Cơ chế này đã được áp dụng ngay trong kỳ điều hành gần nhất và được xem là chủ trương kịp thời.

Theo ông, chủ trương này có tác dụng tích cực, góp phần bảo đảm nguồn cung và duy trì dòng chảy tiêu dùng xăng dầu ổn định, tránh tình trạng gián đoạn do rút ngắn thời gian chờ điều chỉnh giá. Đồng thời, giá trong nước có điều kiện bám sát biến động của thị trường thế giới, hạn chế tình trạng lệch pha giữa giá trong nước và giá quốc tế.

Giá bán vì thế cơ bản phản ánh đúng và đầy đủ chi phí, khắc phục tình trạng mua cao bán thấp, giúp doanh nghiệp và hệ thống kinh doanh xăng dầu hạn chế thua lỗ, chủ động hơn trong việc nhập hàng và tổ chức bán ra thị trường.

Tuy nhiên, theo ông Thỏa, nếu triệt để hơn, tăng tính tích cực hơn nữa thì cần áp dụng đầy đủ cơ chế giá thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, trong đó có việc giao quyền định giá cho doanh nghiệp theo cơ chế giá thị trường.

Vị chuyên gia cũng nhận xét, việc áp dụng cơ chế điều chỉnh linh hoạt hiện nay chủ yếu nhằm bảo đảm nguồn cung. Các nội dung khác vẫn phải thực hiện theo Nghị định 80 năm 2023 về kinh doanh xăng dầu, Luật Giá và các văn bản hướng dẫn liên quan đến biện pháp bình ổn đối với những hàng hóa, dịch vụ thuộc danh mục bình ổn khi xuất hiện biến động bất thường.

"Đây chính là vai trò điều tiết của Nhà nước nhằm kiềm chế đà tăng giá, góp phần kiểm soát lạm phát ở mức hợp lý, đồng thời xử lý hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người tiêu dùng xăng dầu", ông Thỏa nói.

Đã đảm bảo điều kiện để sử dụng Quỹ Bình ổn xăng dầu

Ông Thỏa dẫn quy định tại mục b, điểm 2, Khoản 2b, Điều 1, Nghị định 95 năm 2021 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 83 năm 2014 về kinh doanh xăng dầu quy định rõ: mức chi sử dụng Quỹ Bình ổn xăng dầu được xem xét quyết định khi giá cơ sở tăng cao hoặc việc tăng giá xăng dầu gây ảnh hưởng đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân.

Nhu cầu mua xăng dầu tăng vọt 50 - 100% so với trước (Ảnh: Hồng Hạnh).

Theo ông Thỏa, diễn biến thị trường thời gian qua, kể từ khi xảy ra chiến sự tại Trung Đông, giá xăng dầu thế giới liên tục tăng mạnh, kéo theo giá trong nước tăng cao, qua đó gây nhiều tác động bất lợi đối với kinh tế trong nước như áp lực lạm phát, tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng tới đời sống người dân.

"Những diễn biến này cho thấy các điều kiện để sử dụng Quỹ Bình ổn xăng dầu theo quy định đã xuất hiện, nhằm góp phần ổn định thị trường", ông Thỏa nhận định.

Hai lần điều chỉnh giá liên tiếp vừa qua, về lý thuyết đã khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) vòng 1 tăng khoảng 1,11%. Đồng thời, giá thành sản phẩm của nhiều ngành sử dụng nhiều xăng dầu cũng tăng rất nhanh, như vận tải tăng 19,89–22,74%; thủy sản đánh bắt xa bờ tăng 28,42–34,11%; khai thác than tăng khoảng 25,58%...

Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam cũng đặt vấn đề, những ngày qua, giá xăng dầu tăng cao, chắc hẳn Bộ Công thương và Bộ Tài chính cũng đã nắm bắt được thắc mắc của dư luận về việc "vì sao chưa sử dụng Quỹ Bình ổn xăng dầu khi giá tăng mạnh?".

Do đó, ông cho rằng, hiện quỹ còn bao nhiêu, thời điểm nào sẽ chi… hai bộ cần làm rõ để dư luận hiểu. Đây là việc cần thiết và cũng đúng với thẩm quyền của các cơ quan quản lý.

Ông Trịnh Quang Khanh, Phó chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam cũng cho rằng, đã đến lúc cần tính đến các biện pháp bình ổn giá xăng dầu. Tuy nhiên, theo ông, với quy mô quỹ hiện nay thì chỉ đủ để điều hành trong khoảng 1-2 kỳ.

Do đó, hiệp hội cũng đã kiến nghị giảm thuế bảo vệ môi trường và thuế tiêu thụ đặc biệt để hỗ trợ doanh nghiệp, người dân.

Liên bộ chưa trình Chính phủ phương án bình ổn giá xăng dầu?

Về giải pháp ổn định thị trường xăng dầu cần triển khai ngay, Tổ công tác bảo đảm an ninh năng lượng kiến nghị Bộ Công thương tăng cường phối hợp với lực lượng công an, biên phòng kiểm tra thị trường, đặc biệt tại những khu vực có mức tiêu thụ tăng đột biến hoặc xuất hiện dấu hiệu đầu cơ. Mục tiêu là ngăn chặn tình trạng găm hàng, nâng giá bất hợp lý hoặc xuất khẩu lậu xăng dầu. Đồng thời, chỉ đạo các doanh nghiệp đầu mối chủ động tìm kiếm nguồn hàng nhập khẩu theo kế hoạch quý I/2026 đã đăng ký.

Tổ công tác cũng thông tin, Bộ Công thương kiến nghị Thủ tướng chỉ đạo Bộ Tài chính tiếp tục phối hợp thực hiện công tác điều hành giá xăng dầu theo đúng quy định; cập nhật và điều chỉnh mức thuế suất thuế nhập khẩu bình quân gia quyền áp dụng trong công thức tính giá cơ sở; kịp thời thông báo cho Bộ Công thương để phối hợp tính toán giá cơ sở xăng dầu.

Đồng thời, rà soát, cập nhật các chi phí thực tế phát sinh trong cơ cấu giá cơ sở; tạo điều kiện thuận lợi cho việc thông quan nhanh hàng hóa, đặc biệt là mặt hàng xăng dầu; phối hợp khẩn trương trình Chính phủ phương án bình ổn giá xăng dầu với các kịch bản điều chỉnh thuế và sử dụng Quỹ bình ổn khi cần thiết nhằm ổn định thị trường trong nước…

Hồng Hạnh