Đà Nẵng:Đón bằng xếp hạng Di tích Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán

Đại diện địa phương, các bậc cao niên, đại diện dòng họ cùng đón nhận vinh dự tại buổi lễ công bố, đón nhận bằng xếp hạng Di tích lịch sử cấp tỉnh Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán

Tham dự lễ có đại diện lãnh đạo Sở VHTTDL Đà Nẵng, lãnh đạo địa phương, các bậc cao niên, đại diện các dòng họ, gia đình cùng đông đảo người dân trên địa bàn.

Ghi nhận giá trị di tích quý giá

Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Phú nhấn mạnh, việc đón nhận Bằng xếp hạng di tích là sự kiện có ý nghĩa quan trọng đối với địa phương, đồng thời là niềm vinh dự, tự hào của gia đình, dòng họ và cộng đồng dân cư khối phố Tam Phú.

Ông Nguyễn Văn Hiệu cũng ghi nhận sự quan tâm của các đơn vị, cá nhân thuộc thành phố Tam Kỳ trước đây trong quá trình tập hợp dữ liệu, hoàn thiện hồ sơ; đồng thời cảm ơn nhà nghiên cứu Phú Bình đã dành nhiều công sức tìm hiểu, phiên dịch, xâu chuỗi, biên tập tư liệu, góp phần làm rõ hơn chân dung một nhân vật “văn võ song toàn” của quê hương Quảng Phú.

Ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Phú phát biểu tại buổi lễ

Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán là nơi an nghỉ của một nhân vật lịch sử tiêu biểu của vùng đất Tam Kỳ, Quảng Nam trước đây và phường Quảng Phú, thành phố Đà Nẵng ngày nay.

Theo sách “Quốc triều Hương khoa lục” ghi danh những người đỗ các khoa thi Hương thời Nguyễn và bia “Lễ Dương huyện khoa hoạn bi chí” - bia ghi tên những người đỗ đạt của huyện Lễ Dương, hiện còn ở xã Bình Nguyên, huyện Thăng Bình, nay là xã Thăng Bình, thành phố Đà Nẵng- cụ Nguyễn Văn Xán vốn có tên là Nguyễn Văn Hưng, sau khi đỗ đạt mới đổi lại tên Xán.

Tư liệu về cuộc đời và sự nghiệp cho thấy Nguyễn Văn Xán là người am hiểu cả công việc quan văn lẫn quan võ. Năm 1848, khi mới 20 tuổi, Nguyễn Văn Xán thi đỗ Cử nhân tại trường thi Thừa Thiên. Cùng đỗ với ông trong khoa thi này có 10 người Quảng Nam, trong đó có ông Hoàng Kim Tích - tức Tổng đốc Hoàng Diệu sau này.

Trong quá trình làm quan, ông từng đảm nhiệm nhiều chức vụ quan trọng. Đặc biệt, năm 1879, ông giữ chức Sơn phòng sứ tỉnh Quảng Nam, cương vị trông coi miền sơn cước của cả tỉnh.

Trong thời gian phụ trách Sơn phòng Quảng Nam, ông có nhiều đóng góp trong việc giữ gìn an ninh vùng miền núi, ổn định địa bàn, thu phục các sắc dân vùng cao. Theo tài liệu, việc giữ vững vùng núi Quảng Nam trong giai đoạn này đã tạo những điều kiện để về sau các lãnh tụ Nghĩa hội Quảng Nam như Trần Văn Dư, Nguyễn Duy Hiệu… xây dựng các căn cứ Cần vương chống Pháp trong những năm 1885-1887.

Án sát sứ Nguyễn Văn Xán - dấu ấn “văn võ song toàn”: Nguyễn Văn Xán sinh năm 1828, đỗ Cử nhân năm 1848 khi 20 tuổi. Trong quá trình làm quan, ông từng đảm nhiệm các chức vụ Huấn đạo huyện Hà Đông, Giáo thụ, làm việc tại Viện Tập hiền, Tri huyện Phú Xuyên, Phó Võ học tại Võ học đường, Quản đạo Phú Yên, Án sát sứ tỉnh Phú Yên năm 1877 và Sơn phòng sứ tỉnh Quảng Nam năm 1879. Ông mất năm 1881 tại Sơn phòng Dương Yên. Bia mộ dựng năm 1888 hiện vẫn được lưu giữ tại quê nhà Quảng Phú.

Không chỉ gắn với cuộc đời, sự nghiệp của một vị quan có tài, có đức, Di tích Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán còn phản ánh truyền thống hiếu học, trọng đạo lý và tinh thần trách nhiệm với quê hương, đất nước.

Cùng với các tư liệu như văn bia, sắc phong, bằng cấp được hậu duệ gìn giữ, di tích là nguồn tư liệu quý phục vụ nghiên cứu, giáo dục truyền thống và bồi đắp niềm tự hào quê hương.

Qua nhiều thế hệ, con cháu dòng họ đã tu sửa, tôn tạo mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”

Ngày 17.6.2025, UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) ban hành Quyết định số 1687/QĐ-UBND, công nhận Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán là Di tích lịch sử cấp tỉnh. Đây là sự ghi nhận đối với những giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học của di tích, đồng thời là niềm tự hào của gia đình, dòng họ và nhân dân địa phương.

Đại diện lãnh đạo phường Quảng Phú dâng hương, viếng di tích Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán

Kết quả này là quá trình phối hợp giữa chính quyền địa phương, cơ quan chuyên môn, các nhà nghiên cứu, dòng họ và cộng đồng dân cư. Trong đó, hậu duệ cụ Nguyễn Văn Xán đã tích cực sưu tầm, gìn giữ, cung cấp tư liệu; các nhà nghiên cứu tìm tòi, phiên dịch và hệ thống dữ liệu; chính quyền địa phương phối hợp khảo sát, hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét công nhận. 

Để di tích trở thành địa chỉ giáo dục truyền thống

Theo lãnh đạo phường Quảng Phú, việc đón nhận Bằng xếp hạng không chỉ là niềm tự hào mà còn đặt ra nhiều nhiệm vụ mới trong quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích.

Thời gian tới, UBND phường sẽ phối hợp với các cơ quan chuyên môn của thành phố, đại diện gia tộc và cộng đồng dân cư xây dựng phương án quản lý, bảo vệ di tích; phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền, dòng họ và cộng đồng.

Đại diện lãnh đạo Sở VHTTDL Đà Nẵng, Ban quản lý Di tích và Danh thắng Đà Nẵng trao bằng xếp hạng di tích

Khu mộ, bia mộ cùng các tư liệu liên quan sẽ tiếp tục được bảo vệ; từng bước hoàn thiện hồ sơ pháp lý, khoanh vùng bảo vệ và đề xuất cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định. Việc tu bổ, tôn tạo phải phù hợp với giá trị lịch sử, văn hóa, bảo đảm trang nghiêm, bền vững và hài hòa cảnh quan.

Địa phương cũng xác định cải thiện giao thông, điều kiện tiếp cận di tích để thuận lợi cho thăm viếng, nghiên cứu và tổ chức hoạt động giáo dục truyền thống; đồng thời tăng cường tuyên truyền lịch sử địa phương, nhất là trong trường học và các tổ chức đoàn thể.

Đáng chú ý, phường Quảng Phú định hướng gắn bảo tồn di tích với phát triển du lịch văn hóa, du lịch cộng đồng, kết nối Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán với các điểm đến lịch sử, văn hóa, cảnh quan trên địa bàn, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và thành phố Đà Nẵng.

Các đại biểu viếng mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán

Ông Nguyễn Văn Hiệu, Phó Chủ tịch UBND phường Quảng Phú nhấn mạnh: Việc phát huy giá trị Mộ Án sát sứ Nguyễn Văn Xán không chỉ nhằm tưởng niệm một bậc tiền nhân có nhiều đóng góp cho quê hương, đất nước mà còn góp phần khơi dậy lòng tự hào dân tộc, tinh thần hiếu học, ý thức trách nhiệm công dân và tình yêu quê hương, nhất là trong thế hệ trẻ.

Mục tiêu được địa phương đặt ra là từng bước đưa di tích trở thành địa chỉ văn hóa, giáo dục lịch sử có ý nghĩa, để những giá trị được các thế hệ gìn giữ tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay và trao truyền cho mai sau.