Thú chơi sách thủ công tại Mỹ có thể xa xỉ tới mức nào?

Trang bìa của tác phẩm Ngụ ngôn Aesop, ấn bản của Arion Press. Ảnh: Print Mag.

Arion Press, một nhà làm sách nghệ thuật tại San Francisco, Mỹ, thường chỉ xuất bản ba cuốn sách mỗi năm, mỗi cuốn chỉ có khoảng 300 bản, sách có giá vài nghìn USD, một mức giá không nhỏ.

Dù vậy, nguồn thu này vẫn không đủ trang trải chi phí vận hành cho nhà làm sách này hàng năm, khi chi phí lên tới 5 triệu USD. Arion Press hoạt động phần lớn dựa vào hỗ trợ của các "mạnh thường quân" đam mê sưu tầm sách.

Những chất liệu làm sách dị thường

Đuợc thành lập vào năm 1974 bởi Andrew Hoyem, một nhà thơ chuyển nghề thành thợ thủ công, Arion Press là một xưởng chế tác sách nghệ thuật khép kín tại Mỹ.

Đội ngũ sản xuất của Arion Press vỏn vẹn gồm 6 nhân sự, chia làm ba bộ phận: đúc chữ, xưởng in và xưởng đóng sách. Ngoài hợp tác với nghệ nhân đóng sách địa phương, nhà làm sách có thêm 7 nhân viên hành chính đảm nhận công tác phát triển nội dung và lập kế hoạch xuất bản.

Ông Blake Riley, Giám đốc sáng tạo tại Arion Press. Ảnh: SF Standard.

Arion Press nổi tiếng trong giới sưu tầm với các cuốn sách làm từ chất liệu kỳ lạ. Hộp sách của tác phẩm Sea of Cortez (tạm dịch: Ghi chép trên biển Cortez), cuốn sách du ký do John Steinbeck viết cùng Ed Ricketts, được làm từ những ván gỗ trong con tàu mà hai tác giả giăng buồm trên vịnh California.

Một ví dụ khác, theo trang SF/Arts, khi thực hiện Phantasia (Tuyển tập tác phẩm kỳ ảo) của Edgar Allan Poe, đội ngũ sản xuất đã đến Bảo tàng Poe ở bang Virginia, Mỹ, để hỏi về vật liệu đặc biệt cho cuốn sách. Bảo tàng gợi ý nhóm sản xuất dùng các viên gạch cổ từng thuộc ngôi nhà của nhà văn ở Greenwich. Arion Press đã đem nghiền gạch nhỏ thành bột, trộn chung với bột giấy để tạo ra những bức phù điêu chân dung Edgar Allan Poe, gắn ngay trên bìa sách.

Cuốn sách Lò sát sinh số 5 (Slaughterhouse-Five) của Kurt Vonnegut lại được đặt trong một hộp kim loại, mô phỏng theo chiếc hộp đựng đạn thời Chiến tranh Thế giới thứ hai.

Mức độ xa xỉ còn được đẩy lên một tầm cao mới trong các dự án kỷ niệm mang tính lịch sử. Trích theo The New York Times, bộ sách Declare: A Civic Gospel (tạm dịch: Tuyên ngôn Độc lập: Ngày hội của nhân dân) ra mắt nhân dịp 250 năm lập quốc của nước Mỹ, hộp đựng có hai khay kéo chứa bộ huy hiệu được chế tác hoàn toàn từ gỗ dương (gỗ poplar) của các cây 200 năm tuổi từng sống ở trang trại Monticello, thời Tổng thống Thomas Jefferson còn sống.

Bộ sách được phát hành với số lượng giới hạn 250 bản, là công sức của hơn 50 nhà văn và nghệ nhân. Bộ sách có giá 3.000 USD mỗi bản.

Bộ sách Declare: A Civic Gospel. Ảnh: Arion Press.

Mức giá sở hữu sách lên tới vài nghìn USD

Để có thể sở hữu các cuốn sách của Arion Press, người sưu tầm có thể đăng ký theo gói với mức phí thường niên là 3.500 USD với hạng "ấn bản cao cấp" và 10.000 USD cho "ấn bản hiếm". Giá bán lẻ các cuốn sách cho thành viên không đăng ký là 1.000-3.000 USD.

Những bộ sách cũ hơn, chẳng hạn như bản in năm 1979 của cuốn Cá voi trắng (Moby Dick) với 100 bức tranh khắc gỗ do nghệ sĩ điêu khắc nổi tiếng Barry Moser thực hiện, 576 trang sách khổ lớn được xếp chữ in hoàn toàn bằng tay, được bán lại trên thị trường thứ cấp với giá hàng chục nghìn USD. Hiệu sách Book Alley ở Pasadena, Mỹ, hiện rao bán một bản sách này với giá 25.000 USD.

Mức giá cao này đến từ quy trình sản xuất thủ công đòi hỏi nhiều sức lao động và tốn thời gian. Giám đốc Arion Press, ông Blake Riley, cho biết mỗi cuốn sách phải mất trung bình 4 tháng lao động. Toàn bộ công đoạn từ đúc chữ kim loại, xếp từng dòng chữ, vận hành máy in cho đến đóng bìa đều được thực hiện bởi đội ngũ nghệ nhân.

Một bộ font chữ được thiết kế đặc biệt, sản xuất tại xưởng đúc của Arion Press. Ảnh: SF Standard.

Trong bài phỏng vấn trên Print Mag với ông Blake Riley, ông nhận định sách giấy nói chung và sách thủ công nói riêng của Arion Press không đi ngược lại sự phát triển của công nghệ.

Trái lại, công nghệ, Internet và trí tuệ nhận tạo đã giải phóng cuốn sách khỏi vai trò phổ biến thông tin như dạng bách khoa toàn thư, trả cuốn sách về vị thế của một tác phẩm nghệ thuật và một hình thức biểu đạt của tác giả, đội ngũ thực hiện.

Cũng theo Giám đốc Arion Press, công nghệ và truyền thống hoàn toàn có thể hỗ trợ lẫn nhau. Nhắc lại dự án thực hiện tác phẩm của Edgar Allan Poe, ông Blake Riley cho biết dự án có ứng dụng công nghệ in 3D.

"Các tấm phù điêu in nổi 3D phác họa chân dung Poe để gắn lên bìa sách là một ví dụ của kỹ thuật công nghệ hiện đại kết hợp với kỹ thuật truyền thống. Kỹ thuật làm giấy vốn là kỹ thuật có từ nghìn năm nay, nhưng việc tạo ra các bức phù điêu chân dung lại nhờ vào công nghệ in nổi, mới chỉ xuất hiện trong vòng 10 năm qua", ông cho biết.

Ông Blake Riley nhận định lĩnh vực làm sách nghệ thuật sẽ ngày càng phát triển, như cách thị trường tôn vinh các sản phẩm thủ công làm bằng tay.